استان زنجان که در شمال غربی ایران جای گرفته، میزبان یکی از آثار ثبت شده در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو است. علاوه بر این، جاذبه‌های گردشگری تاریخی و طبیعی زیبای دیگری نیز در این استان قرار دارند. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ استان زنجان حدود یک میلیون نفر جمعیت دارد.

تاریخچه

 سابقه‌ی سکونت انسان در استان زنجان به چند هزار سال می‌رسد و متون تاریخی و یافته‌های باستان‌شناسی گوناگونی از دوران‌های مختلف در این استان پیدا شده است. حمدالله مستوفی، از تاریخ‌نگاران قرن هشتم هجری، بنای شهر زنجان را به اردشیر بابکان نسبت داده است. شهر زنجان تاریخ پرفراز و نشیبی را پشت سر گذاشته و در دوران صفویه تجدید بنا شده است. شهر فعلی نیز از دوران صفویه تا کنون توسعه پیدا کرده است.

جغرافیا

استان زنجان از شمال با اردبیل، از شمال شرق با گیلان و از شرق با قزوین همسایه است. زنجان از جنوب به همدان، از غرب به کردستان و آذربایجان غربی و از شمال غرب به استان آذربایجان شرقی می‌رسد.

زنجان را می‌توان به دو بخش کوهستانی و دشتی تقسیم کرد. بیشتر شهرهای این استان نیز در دامنه‌ی کوه‌ها و دشت‌های بین مناطق کوهستانی واقع شده‌اند.

چندین رودخانه در استان زنجان جاری هستند که رودخانه قزل اوزن از مهم‌ترین آنهاست. این رودخانه از کوه‌های استان کردستان سرچشمه می‌گیرد و در نهایت پس از طی مسیری طولانی و ترکیب شدن با چند رود دیگر به دریای خزر می‌ریزد.

آب و هوا

زنجان جزء استان‌های سرد کشور است. هرچند که تفاوت ارتفاع نقاط مختلف استان و تاثیرپذیری این استان از توده‌های هوایی مختلف باعث شده استان زنجان تنوع آب و هوایی نسبتا زیادی داشته باشد، اما بیشتر بخش‌های آن آب‌وهوای نیمه خشک و  بسیار سرد دارند.

بنابراین با توجه به سرمای هوای استان زنجان بهار و تابستان بهترین زمان برای سفر به این استان است.

شهرهای استان زنجان

زنجان، ابهر، خرمدره، هیدج، سلطانیه، خدابنده، ماهنشان و سهرورد تنها برخی از شهرهای این استان هستند.

زنجان

شهر زنجان پرجمعیت‌ترین شهر و مرکز استان زنجان است که از طریق خطوط جاده‌ای و ریلی به تهران متصل است. بازار قدیمی زنجان از دیدنی‌های اصلی این شهر است. بر اساس اسناد و متون تاریخی، شروع ساخت این بازار به سال ۱۲۰۵ و دوران حکومت آقا محمدخان قاجار بازمی‌گردد. هرچند که گسترش بازار تا سال‌ها بعد ادامه داشت و اکنون بازار زنجان بخش‌های مختلفی دارد. بازار زنجان محل مناسبی برای خرید صنایع دستی و سوغات این شهر است.

مساجد تاریخی مختلفی نیز در شهر زنجان از دوران‌های مختلف به یادگار مانده‌اند که بزرگ‌ترین و زیباترین‌شان را می‌توان مسجد جامع زنجان دانست. مسجد جامع زنجان در بافت بازار و در راسته‌ی قیصریه قرار دارد. مسجد و مدرسه چهل ستون نیز در بافت بازار زنجان قرار دارد و تاریخ ساخت آن به سال ۱۲۸۴ هجری قمری بازمی‌گردد. مسجد  خانم از دیگر مساجد تاریخی زنجان است که معماری قابل توجهی دارد. این مسجد به سفارش یکی از بانوان متمکن در اواخر دوره‌ی قاجار ساخته شده است.

عمارت ذوالفقاری، بنای رختشویخانه، خانه تاریخی حکیمیان و خانه تاریخی بهمنی از دیگر جاذبه‌های گردشگری شهر زنجان هستند. عمارت ذوالفقاری اکنون به موزه باستان‌شناسی و موزه مردان نمکی تبدیل شده و مومیایی‌های مردان نمکی نیز در آن نگهداری می‌شود.

سلطانیه

سلطانیه یکی دیگر از شهرستان‌های استان زنجان است که حدود چهل کیلومتر از مرکز این استان فاصله دارد. سلطانیه میزبان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این استان است؛ گنبد سلطانیه که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده، شاهکاری از دوره‌ی ایلخانی و بزرگ‌ترین گنبد آجری جهان است.

آرامگاه ملا حسن کاشی یکی دیگر از جاذبه‌های گردشگری سلطانیه است که در جنوب شرقی محوطه‌ی تاریخی گنبد سلطانیه قرار دارد. این بنا یادگاری از دوران صفوی است و در زمان شاه طهماسب ساخته شده است.

معبد داشکسن در نزدیکی سلطانیه مکانی است که ترکیبی از معماری چینی و ایرانی را می‌توان در آن نظاره کرد. اثری که بازمانده از دوران ایلخانیان است.

خدابنده (قیدار)

خدابنده جزء شهرهای کوهستانی استان زنجان است.

معروف‌ترین جاذبه‌ی گردشگری شهرستان خدابنده غار کتله خور است. گروهی از کوهنوردان و غارنوردان سرشناس ایران این غار را برای اولین بار در سال ۱۳۳۱ خورشیدی کشف کردند. مسجد جامع و گورستان سُجاس در روستایی به همین نام از دیدنی‌های دیگر توابع این شهرستان هستند.

ماهنشان

شهرستان ماهنشان در فاصله‌ی حدودا ۱۱۰ کیلومتری از زنجان و در غرب این شهر واقع شده است. قلعه‌ی بهستان در کنار رودخانه قزل اوزن مهم‌ترین جاذبه‌ی گردشگری این شهرستان است که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است. برخی پیشینه‌ی این قلعه را به زمان مادها نسبت می‌‌دهند که البته هنوز به طور کامل اثبات نشده است. اما تا به این جا پژوهش‌های باستان‌شناسی نشان‌دهنده‌ی این است که قدمت این قلعه به زمان هخامنشیان می‌رسد.

دودکش‌های جن و دریاچه‌ی شورگلی یا دریاچه‌ی پری دیدنی‌هایی هستند که گردشگران در سفرشان به ماهنشان از آن بازدید می‌کنند.

اقامت‌گاه‌ها

هتل بزرگ زنجان یکی از بهترین هتل‌های این استان است. هتل پارک، هتل آسیا و هتل قصر از دیگر هتل‌های شهر زنجان هستند. هتل سنتی دَدَمان، اقامت‌گاه بوم‌گردی سهرورد و اقامت‌گاه بوم‌گردی کوی نیک در نزدیکی ابهر نیز تعدادی از اقامت‌گاه‌های سنتی استان زنجان هستند.

رستوران‌ها

رستوران پلو در زنجان از رستوران‌های باکیفیت این شهر است. دیزی‌سرای عابدینی در بازار زنجان هم محل مناسبی برای امتحان کردن دیزی در فضایی گرم و دوست‌داشتنی است. سفره‌خانه و رستوران سنتی زرتشت که در میان یک باغ قرار گرفته، محیط سنتی زیبایی دارد که علاوه بر میز و صندلی حجره‌هایی نیز به منظور سرو غذا در آن در نظر گرفته شده است.

در منوی فست فود ارگانو و فست فود پیتزا لند می‌توانید غذاهای فرنگی و یا ساندویچ‌های مختلف را امتحان کنید.

صنایع‌دستی و سوغات

چاقو از معروف‌ترین سوغاتی‌های استان زنجان است که ساخت آن در این استان قرن‌ها سابقه دارد. انواع مختلف چاقو، همچون چاقوی ساده، ضامن‌دار، میوه‌خوری و شکاری را می‌توانید در زنجان پیدا کنید.

ملیله‌کاری یکی دیگر از صنایع‌دستی اصیل استان زنجان است و صنعتگران این استان محصولات ظریف و چشم‌نوازی را در این زمینه تولید می‌کنند.

مسگری نیز از گذشته‌های دور در زنجان شغلی مرسوم بوده و ساخت انواع ظروف مسی در این استان انجام می‌شود.

چاروق که نوعی پاپوش قدیمی است نیز در استان زنجان تولید می‌شود که انواع مختلفی دارد. علاوه بر این موارد قلم‌زنی، گلیم بافی، جاجیم بافی، سرمه‌دوزی و سوزن‌دوزی از دیگر صنایع دستی استان زنجان به شمار می‌آیند.

آداب و رسوم

شناخته‌شده‌ترین آیین مردم زنجان عزاداری روز هشتم ماه محرم است. دسته‌ی عزاداری حسینیه اعظم زنجان در این روز که به یوم‌العباس معروف است تجمع باشکوهی را برگزار می‌کند که علاوه بر مردم زنجان مهمانانی از استان‌های مختلف نیز در آن شرکت می‌کنند.

یکی دیگر از آیین‌های مردم استان زنجان بردن هدیه به منزل تازه‌عروس‌ها در شب یلداست که به آن شبچره می‌گویند. این آیین در شب یلدا سال بعد از طرف خانواده‌ی عروس پاسخ داده می‌شود و این بار خانواده‌ی غروس این کار را انجام می‌دهد.

غذاهای محلی

شش انداز از غذاهای محلی استان زنجان است که بیشتر در شب چهارشنبه سوری تهیه می‌شود. این غذا با پیاز خرد شده، خرما، کشمش، ادویه، زعفران، کوفته ریزه و تخم مرغ طبخ می‌شود. کاله جوش دیگر غذای محلی استان زنجان است که البته در برخی از نقاط دیگر کشورمان نیز تهیه می‌شود. آش بلغور و آش کاشی هم جزء غذاهای سنتی این استان هستند. آش ترشک نیز طعم خاصی دارد که با هویج، سنجند، نخود، لوبیا، گندم، پیاز و سبزی آش درست می‌شود و برای ترش کردن آن نیز از رب انار یا سرکه استفاده می‌شود.

یزد سرزمین آب‌انبارها، بادگیرها و کوچه‌های آشتی‌کنان است. خاکی کویری که تاریخی چندهزارساله را در خود دارد.

تاریخچه

یزد کلمه‌ایست باستانی که به «یُشت»، «یسن» یا «یزت» برمی‌گردد و به مفاهیم نیایش، ایزد و پرستش نزدیک است.

استان یزد با قدمتی سه‌هزارساله مملو است از آثاری که در گوشه‌و‌کنار آن پراکنده‌اند؛ سنگ‌نوشته‌های کوه ارنان، سفال‌های نقش‌دار نارین‌قلعه‌ی میبد و و آثار معماری یافته‌شده در آن دلیلی بر این مدعی هستند.

جغرافیا

یزد استانی در مرکز ایران است که از شمال با خراسان رضوی، شمال غربی با سمنان، از غرب با اصفهان، از شرق با خراسان جنوبی، از جنوب و جنوب غربی با فارس و از شرق و جنوب شرقی با کرمان همسایه است.

خشکی استان باعث شده کشاورزی تنها در برخی مناطق آن رواج داشته باشد. بعضی محصولات این استان را انار، پسته، غلات، پنبه، چغندر قند، کنجد و خرمای بافق تشکیل می‌دهند.

استان یزد گونه‌های جانوری خاصی را در خود جای داده است و همین امر موجب شده بخش قابل توجهی از این استان به مناطق شکارممنوع و حفاظت‌شده اختصاص یابد. گور ایرانی، کاراکال، بزمجه بیابانی، هوبره، باقرقره شکم‌سیاه و یوزپلنگ آسیایی در این منطقه زندگی می‌کنند.

آب و هوا

این استان که روی کمربند خشک جهانی قرار گرفته است، تابستان‌هایی خشک، گرم و طولانی و زمستان‌هایی سرد و تقریبا مرطوب دارد. از ابتدای اسفند تا اوایل اردیبهشت که هوا معتدل است، زمان مناسبی برای سفر به شهرهای این استان به حساب می‌آید.

شهرهای استان یزد

بیشتر شهرهای این استان قدمتی بسیار دارند و آثار باستانی بااهمیتی را در دل خود جای داده‌اند. یزد، میبد، اردکان، مهریز، تفت، ابرکوه، اشکذر و بافق برخی از این شهرهای کویری هستند.

یزد

یزد –اولین شهر خشتی جهان- نخستین شهر ایران است که در یونسکو به ثبت رسیده است و به این‌خاطر که بافت سنتی آن دست‌نخورده باقی مانده است مورد توجه گردشگران ایرانی و خارجی بسیاریست.

در مورد ساخت یزد روایت‌های متعددی وجود دارد؛ برخی آن را به اسکندر مقدونی و برخی دیگر به یزدگرد اول نسبت می‌دهند. یونانیان در کتاب‌هایشان از این شهر با نام «ایستایس» یاد کرده‌اند.

آب‌انبارها بخشی از جاذبه‌های دیدنی این شهر هستند؛ آب‌انبار شش بادگیری و آب‌انبار رستم‌گیو از نمونه‌های این بناهای قدیمی هستند.

آتشکده‌ي بهرام، مجموعه‌ی امیرچخماق، موزه‌ی مارکار، خانه‌ی هنر، مدرسه‌ی ضیاییه یا زندان اسکندر، موزه‌ی آب، خانه‌ی لاری‌ها، مسجد جامع کبیر، بازار خان، موزه‌ی مردم‌شناسی حیدرزاده، باغ دولت‌آباد و حمام ابوالمعالی از دیگر دیدنی‌های شهر هستند.

میبُد

میبد شهری کویریست که به دلیل تاریخ کهن و دیدنی‌های باستانی‌اش اهمیت زیادی دارد و به شهر سفال و شهر جهانی زیلو شهرت پیدا کرده است. برخی نوشته‌های تاریخی، میبد را به عنوان اولین محل یکجانشینی در مرکز ایران معرفی کرده‌اند.

نارین‌قلعه که ساخت آن را به دوره‌ی اشکانی نسبت می‌دهند، قلعه‌ی مهرجرد، برج کبوترخانه، کاروانسرای شاه‌عباسی، چاپارخانه، آب‌انبار کلار، زورخانه‌ي پوریای ولی، موزه‌ی زیلو و سفال، خانه‌ی تاریخی سالار، قلعه‌ي بارچین، مسجد جامع و یخچال خشتی میبد از دیدنی‌های مهم این شهر هستند.

اردکان

اردکان منطقه‌ای صنعتی است که صنایع عظیم آهن و فولاد را در خود جای داده است. در عین حال از نظر تولید پسته، انار و روناس اهمیت زیادی دارد.

برخی از تاریخ‌نویسان پیشینه‌ی این شهر را پس از اسلام می‌دانند، حال آن‌که نام شهر به زبان‌های باستانی و زرتشتی اشاره دارد. در یکی از روایت‌ها درباره‌ی نام این شهر آمده است که «ارد» به معنای مقدس است و «کان» هم به جای و مکان اشاره می‌کند. به این ترتیب امکان دارد بنای این شهر به زرتشیتیان بازگردد.

پارک ملی سیاهکوه –تنها پارک ملی استان یزد، کاروانسرای برج ارجنان، موزه مردم‌شناسی، مسجد جامع اردکان که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، بازار، خانه‌ی تاریخی تقدیری، خانه‌ی تاریخی سنایی، زیارتگاه پیرهرشت زرتشتیان، قلعه و منارجنبان خرانق، پیر سبز چک‌چک و پارک شهر اردکان برخی از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی این شهر هستند.

محله‌ی زرتشتی‌ها در شریف‌آباد هم مکان مناسبی برای گشت‌و‌گذار، دیدن خانه‌های زرتشتیان و آتشکده‌ی اردکان است.

مِهریز

رباط یا کاروانسرای زین‌الدین حدود ۳۰ کیلومتر با مهریز فاصله دارد و پیشینه‌اش به دوران صفویه بازمی‌گردد. ساختمان این کاروانسرا مدور است و به عنوان هتل سنتی پذیرای گردشگران است.

مسجد جامع باغ بهار، روستای قدیمی سریزد، عمارت سَنَمبَر و قلعه‌ی تاریخی سریزد که از دوران ساسانیان باقی مانده، کاروانسرای کهنه، رباط نو، چاپارخانه، باغ مدرسی، آب انبار پای برج، مسجد جامع سریزد، قلعه مهر پادین، قلعه‌ی تاریخی خورمیز، سنگ‌نگاره‌های کوه ارنان، زیارتگاه پیرناکی، باغ آهو و سروی که عمرش به هزارسال می‌رسد از دیدنی‌هایی هستند که مهریز را برای گردشگران جذاب کرده‌اند.

اقامت‌گاه‌ها

از بین هتل‌های یزد هتل پارسیان صفائیه، هتل داد، هتل باغ مشیرالممالک، هتل ارگ، هتل باغ‌سرا، هتل کاریز و مهمانسرای جهانگردی اردکان و همچنین هتل حاج ملک میبد نیز گزینه‌های خوبی برای میزبانی گردشگران هستند.

استان یزد اقامت‌گاه‌های بومگردی زیادی دارد که می‌توانیم به اقامت‌گاه بومگردی خانه خشتی و اقامت‌گاه سنتی طارونه در شهر یزد، اقامت‌گاه بومگردی شیرین و فرهاد میبد و اقامت‌گاه بومگردی سرای بهشت بافق و همچنین اقامت‌گاه بومگردی ماه‌بی‌بی و شبستان در اردکان اشاره کنیم.

غذاهای محلی

غذاها و خوراکی‌های سنتی این استان کهن کم نیستند. آش شولی که با چاشنی سرکه یا رب انار سرو می‌شود شهرت خاصی در یزد و همچنین میان گردشگران دارد.

آش گندم یزدی هم که به آش امام حسین هم معروف است، از انواع حبوبات تهیه می‌شود و طرفداران زیادی دارد.

آش آلو، آش آبغوره، آش ماش، آش کدو، آش انار، قیمه نخود که به جای لپه نخود دارد، خورش به آلو، قلیه کدو یزدی، کوفته لپه، کوفته نخودچی برخی از غذاهای سنتی این استان هستند.

رستوران‌ها

رستوران ترمه و ترنج یزد چلوکباب‌های خوبی دارد. رستوران مارکوپولوی هتل شرق با منظره‌ی دل‌انگیزش کباب، و سوپ عدس خوش‌طعمی به مسافران ارائه می‌کند.

کافه عدسی پناهنده در یزد تنها عدسی دارد و قدمت ۶۰ ساله‌اش باعث شده محبوبیت زیادی داشته باشد.

تالار یزد یا آقا قهوه‌چی هم غذاهای ایرانی بسیار خوش‌طعمی دارد و همین مسئله شلوغی زیاد آن را موجب شده است.

رستوران شاه‌عباسی در کاروانسرای شاه‌عباسی میبد که از دوران صفویه به جای مانده، رستوران هتل حاج‌الملک و رستوران سنتی گلشن در میبد هم طرفداران خودش را دارد.

صنایع دستی

میبد یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان سفال و سرامیک در ایران است. نقوش مرغ و ماهی و خورشید خانم را می‌توان روی سفال‌های بدون لعاب و لعاب‌دار این منطقه دید.

دارایی‌بافی که امروزه به ندرت اثری از آن یافت می‌شود (دارایی نوعی پارچه بوده که برای تهیه‌ی بقچه، رولحافی و… استفاده می‌شده است)، ترمه، شعربافی، شمد، زیلوبافی و تولید چادر شب دیگر صنایع دستی این استان را تشکیل می‌دهند.

سوغات

یزد استان خوراکی‌ها و تنقلات شیرین است.

حلوا ارده اردکان، کیک یزدی مشهور، قطاب، باقلوا، پشمک، نقل، شیرینی حاج بادومی، نان برنجی، سوهان آردی و سوهان خانی، لوز (لوز بیدمشک، لوز بادامی و لوز نارگیل)، منقا یا شیرینی پنجره‌ای و نان سوروک برخی از شیرینی‌ها و خوراکی‌های خوش‌مزه‌ای این استان هستند.

آداب و رسوم

استان یزد هم مانند دیگر استان‌های کشور، آیین‌ها و آداب و رسوم بسیاری دارد که جذاب‌ترین‌شان به زمان عاشورا مربوط می‌شوند. گردشگران زیادی در این روزها راهی استان یزد می‌شوند تا شاهد مراسم عزاداری باشند. تعزیه‌خوانی هنوز هم در برخی شهرهای استان و به‌ویژه میبد برگزار می‌شود. میبدی‌ها همچنین مراسمی به اسم شاه حسن، شاه حسین دارند که دو روز پیش از محرم آغاز می‌شود. فاصله‌ی مهدیه‌ی میبد تا یکی از امامزاده‌ها آب و جارو می‌شود و مردم دایره‌وار کمرهای یکدیگر را می‌گیرند و شاه حسن و شاه حسین می‌گویند.

آذربایجان غربی استانی مرزی در شمال غرب ایران است که در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده و قدمت آن به پیش از اسلام بازمی‌گردد.

تاریخچه

در این منطقه حکومت‌های مختلفی وجود داشته‌اند تا این که قوم ماد به تدریج آذربایجان و بخش‌های دیگر نواحی غربی کشور را تصرف کردند. در آن زمان به آذربایجان، ماد کوچک گفته می‌شد.

در مورد نام آذربایجان دو روایت اصلی وجود دارد. برخی آن را صورت تغییریافته‌ای از آذرآبادگان به معنای سرزمین آتش می‌دانند؛ به این دلیل که بزرگ‌ترین آتش‌کده‌ی زرتشتی در این منطقه قرار داشته است.

برخی دیگر آذربایجان را برگرفته از نام سرداری به اسم آتورپات می‌دانند. سرداری که در زمان حمله‌ی اسکندر مقدونی، استقلال این منطقه را حفظ کرد و باعث شد حکومت اشکانیان در آن برقرار بماند. بنا بر همین روایت، این سرزمین به نام آن سردار آتروباتگان نامیده شد و بعدها به آذربایجان تغییر نام داد.

جغرافیا

آذربایجان غربی سیزدهمین استان بزرگ کشور است و از شمال با نخجوان و ترکیه، از غرب با ترکیه و عراق، از شرق با آذربایجان شرقی و زنجان و از جنوب با کردستان همسایه است. مرز بازرگان در این استان تنها مرز ترانزیتی ایران با کشور ترکیه است.

این استان از تنوع اقلیمی خوبی برخوردار است. جنگل، کوهستان، دشت، مرتع و دریاچه‌های متعدد، زیستگاه گونه‌های گیاهی و جانوری زیادی هستند.

آب و هوا

آب‌و‌هوای آذربایجان غربی تحت تاثیر جریان مرطوبی است که از سمت اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه می‌آید. در بعضی از ماه‌های سال و با رسیدن توده‌های هوای سرد، دما به شدت کاهش می‌یابد. کوه‌های مرتفع آذربایجان غربی تا حدی جلوی ورود توده‌های هوای باران‌زا را می‌گیرند با این حال این استان منابع آب کافی دارد.

بهار و تابستان زمان مناسبی برای سفر به بیشتر شهرهای این استان به حساب می‌آید، با این‌حال بسیاری از گردشگران فصل‌های سرد را نیز ترجیح می‌دهند تا از منظره‌های متفاوت و برفی استان لذت ببرند.

شهرستان‌های استان آذربایجان غربی

آذربایجان غربی شانزده شهرستان دارد. ارومیه بزرگترین شهر و شوط کوچکترین شهر این استان است. شهرستان‌های دیگر این استان عبارتند از: اشنویه، پیرانشهر، تکاب، خوی، چالدران، چایباره، پلدشت، سردشت، سلماس، شاهین دژ، ماکو، مهاباد، میاندوآب و نقده.

ارومیه

ارومیه، شهری با تاریخی غنی و پرحادثه و میزبان مردمی با ادیان مختلف است. تنوع فرهنگی به ارومیه جلوه خاصی بخشیده است. مردم ارومیه به سه زبان ترکی آذری، کردی و فارسی سخن می‌گویند.

بدون‌شک مهم‌ترین جاذبه‌ی طبیعی منطقه، دریاچه ارومیه است. حتی با وجود خشک شدن بخش بزرگی از دریاچه و مشکلات زیست‌محیطی فراوان، بزرگ‌ترین دریاچه‌ی آب شور ایران هنوز هم زیبایی خود را حفظ کرده است.

پارک جنگلی شیخ تپه با منظره‌ای از تپه‌ی باستانی شیخ تپه، یکی از مکان‌های گردشگری این شهر محسوب می‌شود.

مسجد جامع ارومیه یکی از مهم‌ترین آثار تمدن اسلامیست که از دوران صفویه به جای مانده است. بازار تاریخی ارومیه نیز یکی دیگر از آثار به جای مانده از دوره‌ی صفوی است که هنوز سبک معماری آن دوران را حفظ کرده است.

بنای سه گنبد، کلیسای پطروس پولیس و مسجد مناره نیز بعضی دیگر از جذابیت‌های دیدنی این شهر هستند.

خوی

خوی با پیشینه‌ای کهن، شهر گل‌های آفتابگردان نام گرفته است زیرا بزرگ‌ترین مرکز تولید دانه‌های آفتابگردان و کدو است.

پل خاتون که قدمتش به قرن دوازده هجری می‌رسد، مقبره‌ی علمدار، برج شمس تبریزی، بازار تاریخی، مسجد مطلب‌خان، امامزاده سید بهلول، کلیسای سورپ سرکیس و ساختمان شهرداری خوی برخی از دیدنی‌هایی هستند که توجه گردشگران را به خود جلب می‌کنند.

شاهین دژ

شاهین دژ که از شمال به آذربایجان شرقی و از جنوب به کردستان می‌رسد، محل زندگی اقوام مختلفی است. اقوام ترک و کرد، عشایر و اقلیت‌های ارمنی، زرتشتی و کلیمی در این استان زندگی می‌کنند.

شاهین دژ در ابتدا قلعه‌ای بوده است که زائران آتشکده‌ی آذرگشسب ساخته بودند. بزرگان زرتشتی که به آتشکده سفر می‌کردند، قلعه‌ای را به عنوان استراحتگاه در مسیر ساختند. در آن زمان شاهین و عقاب‌های دست‌آموز به عنوان نگهبانان قلعه استفاده می‌شدند. در نهایت قلعه بزرگ‌تر و به شهر تبدیل شد. در دوران پس از اسلام این شهر به نام صائین قلعه خوانده می‌شد اما در دوران پهلوی به نام باستانی خود بازگشت.

دخمه‌ی بی‌بی کند از جمله آثار باستانی این شهر است که قدمتی چندهزارساله دارد. کوه پیرمحمد منطقه‌ی ییلاقی زیبا و یکی از جاذبه‌های طبیعی شاهین دژ است.

ماکو

ماکو، در نزدیکی مرز ایران و ترکیه، در یک دره واقع شده است و رودخانه‌ی زنگمار از این دره عبور می‌کند. این شهر به داش‌ماکو به معنای ماکوی سنگی معروف است چرا که دو طرف شهر را دیواره‌های سنگی عظیم احاطه کرده‌اند. بزرگترین کلاهک سنگی شهری ایران به شکل طبیعی در این شهر قرار گرفته‌است و شما را شگفت‌زده می‌کند.

شهر ماکو به همراه بازرگان، شوط و پلدشت بزرگ‌ترین منطقه آزاد ایران را شکل داده است. بنابراین تجارت و بازارهای مرزی در این منطقه رونق فراوانی دارند.

جاذبه‌های طبیعی و تاریخی زیبایی در ماکو و اطراف آن وجود دارد که برخی از آن‌ها عبارتند از: منشورهای بازالتی، کوه قیه و کلاهک سنگی، عمارت کلاه‌فرنگی، عمارت شیروخورشید، عمارت سردار ماکو، چشمه ثریا، زیباترین نمای قلل آرارات، بام ماکو، پل قلعه جوق، کلیسای زُر زُر و دریاچه سد بارون برخی از این جاذبه‌ها را تشکیل می‌دهند.

اقامت‌گاه‌ها

یافتن گزینه‌ی مناسب در میان هتل‌ها و اقامت‌گاه‌های شهرهای بزرگ استان کار دشواری نخواهد بود. برای نمونه می‌توان به هتل پنج ستاره‌ی آنا در ارومیه و هتل دو ستاره شهریار در بازرگان اشاره کرد. اقامت‌گاه‌های بومگردی متعددی نیز در این استان وجود دارد که برای مثال می‌توان به اقامت‌گاه تخت سلیمان در تکاب و سلطان بَگلو در خوی اشاره کرد.

رستوران‌ها

تنوع رستوران‌ها در استان بالاست. اگر به غذاهای سنتی و کباب علاقه داشته باشید، رستوران اوزون‌کباب مظفریه در ارومیه یک گزینه‌ی خوب برای شما است. رستوران کامران ماکو نیز انواع کباب‌ها و غذاهای ایرانی را سرو می‌کند.

غذاهای محلی

یکی از خوراک‌های پرطرفدار در آذربایجان غربی، اورمیه‌خورش نام دارد. غذایی که از ترکیب لوبیاچیتی، گوشت، بادمجان، سیب‌زمینی، غوره و گوجه‌فرنگی تهیه می‌شود.

آش‌دوغ یکی دیگر از غذاهای مشهور است که در هر منطقه به سبک خاصی پخته می‌شود. آش‌دوغ آذربایجان شامل دوغ گازار، نخود، تره، جعفری، شوید و سیر تازه است.

کوفته مرغ نیز یکی از غذاهای محلی آذربایجان است که از ترکیب فیله مرغ، لپه، مرزه و تره و تخم مرغ پخته می‌شود.

ارومیه یک غذای خیابانی مشهور به نام یِرالما کبابی دارد که در دکه‌ها و مغازه‌های مختلف یافت می‌شود. این غذا با سیب زمینی تنوری، تخم مرغ آب‌پز و سبزیجات محلی تهیه می‌شود.

سوغات

آذربایجان غربی سوغات متنوعی دارد. نقل و حلوای هویج و گردو معروف‌ترین سوغات استان به ویژه ارومیه هستند. باستخ یا لوزانک نیز یکی دیگر از شیرینی‌های مشهور این شهر است که بر پایه‌ی نشاسته تهیه می‌شود. عسل و تخمه آفتاب‌گردان این منطقه نیز کیفیت بالایی دارد و به عنوان سوغات شناخته می‌شود. هم‌چنین عرقیجات به ویژه عرق بیدمشک و بادرنجبویه، شهرت خوبی دارند.

صنایع دستی

بافت فرش و گلیم در اکثر شهرستان‌های آذربایجان غربی رواج دارد و یکی از صنایع دستی مشهور این شهر است.

منبت‌کاری و پیکرتراشی با چوب نیز از جمله صنایع دستی این استان است. رودوزی (هنری شبیه سوزن‌دوزی که با نخ‌های ابریشم انجام می‌شود)، چاپ سنتی و سفالگری نیز به عنوان بخشی از هنرها و صنایع دستی این استان شناخته می‌شوند.

آداب و رسوم

تنوع اقوام و ادیان باعث شده است آداب و رسوم نیز در آذربایجان غربی بسیار متنوع باشد.

مردم این استان چهارشنبه سوری را بسیار باشکوه جشن می‌گیرند. این روز به ویژه در روستاها سنت‌های خاصی دارد که از جمله‌ی آنها می‌توان به شال‌اندازی اشاره کرد. در این مراسم جوانان به بام خانه‌های آشنایان می‌روند و دستمالی را از پنجره آویزان می‌کنند. صاحبخانه دستمال را پر از آجیل و میوه می‌کند و برای جوان‌ها دعای خیر می‌کند.

 سنت دیگر تفال زدن در این روز است. به این صورت که خانم‌ها در گوشه‌ای دور از چشم می‌ایستند، کلیدی زیر پای خود می‌گذارند و با حرف‌های رهگذران فال می‌گیرند.

خراسان جنوبی یکی از استان‌های مرزی کشورمان است که کمتر از آن چه که باید و شاید در زمینه‌ی گردشگری به آن پرداخته شده است. استانی بزرگ با مردمانی مهربان و مهمان‌نواز و دیدنی‌هایی که در گوشه‌وکنار استان پراکنده شده‌اند.

تاریخچه

تا سال ۱۳۸۳ استانی با نام خراسان جنوبی وجود نداشت و سه استان خراسان جنوبی، خراسان رضوی و خراسان شمالی همگی در کنار هم استان خراسان را تشکیل می‌دادند. اما در سال ۱۳۸۳ استان خراسان بزرگ به سه استان تفکیک و خراسان جنوبی با مرکزیت شهرستان بیرجند تشکیل شد. پس از آن سال نیز تغییراتی در شهرستان‌های استان انجام شد تا این که در حال حاضر استان خراسان جنوبی از نظر مساحت سومین استان بزرگ کشور است.

جغرافیا

استان خراسان جنوبی از شمال با استان خراسان رضوی همسایه است و از غرب به اصفهان و یزد می‌رسد. استان‌های سیستان و بلوچستان و کرمان نیز در جنوب خراسان جنوبی جای گرفته‌اند. شرق استان نیز بخشی از مرز مشترک ایران با کشور افغانستان است.

در ابتدای تشکیل استان خراسان جنوبی این استان تنها چهار شهرستان را در خود جای داده بود. اما اکنون و با اعمال تغییرات جدید تعداد شهرستان‌های استان به یازده رسیده است. بیرجند، قاینات، طبس، فردوس، نهبندان، سرایان، سربیشه، درمیان، بشرویه، خوسف و زیرکوه شهرستان‌های استان خراسان جنوبی‌ هستند.

آب و هوا

آب‌وهوای استان خراسان جنوبی خشک و بیابانی است. اما با توجه به تغییرات ارتفاع می‌توان آب‌وهوای نقاط مختلف استان را به دو وضعیت خشک و گرم و خشک و ملایم تقسیم کرد. بارندگی در استان خراسان جنوبی اندک است و این استان نیز همچون برخی از دیگر استان‌های بیابانی با مشکل کم‌آبی مواجه است.

تابستان‌های این استان، نسبتا گرم است اما پاییز زمان مناسبی برای سفر به خراسان جنوبی است. گردشگرانی که در فصل پاییز به این استان سفر می‌کنند هم از آب‌وهوای خوب بهره‌مند خواهند شد و هم فرصت خواهند داشت تا برداشت زعفران را از نزدیک ببینند. فصل بهار هم فرصت مناسبی برای سفر به این استان است.

شهرهای استان خراسان جنوبی

استان خراسان جنوبی ترکیبی از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی را در خود جای داده است؛ از روستاهای تاریخی و دره‌‌های زیبا گرفته تا مسجدها و باغ‌های قدیمی.

بیرجند

شهرستان بیرجند مرکز استان خراسان جنوبی است و و دیدنی‌های فراوانی دارد. بند دره یکی از تفرجگاه‌های اصلی مردم این شهر است؛ این بند در سال ۱۲۹۴ قمری ساخته شده و در فهرست آثار ملی نیز ثبت شده است.

بیرجند باغ‌های تاریخی زیادی دارد که از میان‌ آن‌ها می‌توان به باغ اکبریه، باغ امیرآباد، باغ شوکت آباد و باغ و عمارت رحیم‌آباد اشاره کرد. باغ منظریه یکی دیگر از جاذبه‌ها‌ی گردشگری شهر بیرجند است.

عمارت یا ارگ کلاه‌فرنگی در مرکز شهر بیرجند از دیگر دیدنی‌های این شهرستان است. این عمارت اکنون محل فرمانداری بیرجند است. قدمت این عمارت بیش از صد سال است.

اما اگر بخواهید بیشتر در زمان به عقب بروید می‌توانید از قلعه‌ فورگ بازدید کنید. این قلعه که بازمانده‌ای از زمان اسماعیلیان است در نزدیکی دُرمیان و در شرق شهرستان بیرجند جای گرفته است.

طبس

شهر طبس تا پیش از سال ۱۳۹۱ جزء استان یزد بود و در آن سال به استان خراسان جنوبی ملحق شد. شهری بیابانی که جاذبه‌های گردشگری فراوانی دارد و جزء بهترین مقصد‌های گردشگری در استان خراسان جنوبی است.

باغ گلشن طبس حال‌وهوایی دارد که گردشگران با ورود به آن فضای بیابانی شهر را کاملا از یاد می‌برند. عمارتی زیبا در این باغ قرار دارد که در ترکیب با گیاهان و حوض‌های باغ فضای جذابی را ایجاد کرده است.

چشمه مرتضی علی از دیگر جاذبه‌های گردشگری زیبای شهرستان طبس است. در یک سوی این چشمه که در ۳۰ کیلومتری شهر طبس و در نزدیکی روستای خرو قرار دارد آب گرم می‌جوشد و در سوی دیگر آب خنک جریان دارد.

کال جنی دیگر جاذبه‌ی طبیعی شهرستان طبس است که حدود ۳۰ کیلومتر از این شهر فاصله دارد. دره‌ای پر پیچ‌وتاب که نتیجه‌ی سال‌ها فرسایش است. در بخش‌هایی از مسیر آب نیز جریاد دارد که فضایی متضاد با شهر بیابانی طبس را ایجاد می‌کند.

روستاهای تاریخی زیبایی نیز در شهرستان طبس قرار دارند که اصفهک و نایبند از معروف‌ترین آ‌نها هستند. روستای اصفهک در ۳۸ کیلومتری شرق طبس قرار گرفته است. مهم‌ترین ویژگی این روستا بافت تاریخی آن است که به خوبی بازسازی شده است.

گردشگران در سفر به طبس بازدید از روستای پلکانی نایبند را نباید فراموش کنند. روستایی شبیه به ماسوله، اما کویری، با نخل‌هایی که پیرامون آن را فراگرفته‌اند.

قاینات

شهرستان قاین یا قاینات یکی از شهرهای بزرگ خراسان جنوبی است. مسجد جامع قاین از جاذبه‌های اصلی این شهر است که درست در مرکز شهر جای گرفته است. در فاصله‌ی کمی از مسجد و کمی خارج از شهر آرامگاه بوذرجمهر قاینی قرار دارد. بر فراز کوهی مشرف به آرامگاه نیز می‌توانید قلعه‌ای تاریخی را ببینید که مردم به آن قلعه کوه می‌گویند. مقبره‌ی بوذرجمهر یکی از تفرجگاه‌های اصلی مردم قاین است.

شهرستان قاین از مراکز اصلی کاشت زعفران است. گردشگرانی که در ماه آبان به این شهر سفر می‌کنند فرصت این را خواهند داشت که از نزدیک شاهد برداشت گل‌های زعفران باشند. چندین خانه‌ی تاریخی نیز در شهرستان قاین برای بازدید عموم آماده شده‌اند. برای خرید زعفران و دیگر سوغاتی‌های شهر قاین، خیابان امام در نزدیکی مسجد جامع از بهترین گزینه‌هاست.

اقامت‌گاه‌ها

در شهر بیرجند نمی‌توان سراغ هتل‌های مجلل و لوکس را گرفت. هتل کوهستان، هتل جهانگردی، هتل قائم، هتل سپهر و هتل مقدم جزء اقامت‌گاه‌ها مناسب بیرجند هستند. اقامت‌گاه بومگردی زاغ بور نیز در شهر بیرجند قرار دارد. علاوه بر این مهمان‌پذیرهای مختلفی در مرکز استان خراسان جنوبی آماده‌ی پذیرایی از مسافران‌ هستند.

از سوی دیگر اقامت‌گاه‌های بومگردی نسبتا زیادی در این استان وجود دارد. هتل سنتی عماد ‌نظام فردوس و اقامت‌گاه‌های بومگردی نکزار در سه ‌قلعه (در مجاورت کویر سه قلعه)، ناردون و نارنجستان در طبس و خانه‌ی پدری در خراشاد بیرجند تعدادی از دیگر اقامت‌گاه‌های بومگردی خراسان جنوبی‌اند. در روستاهای نایبند و اصفهک نیز اقامت‌گاه‌های بومگردی مختلفی ساخته شده‌اند.

غذاهای محلی

چشیدن طعم غذاهای محلی هر منطقه را می‌توان از بایدهای هر سفر دانست. قوروت (کشک) و بادمجان غذایی بسیار خوشمزه است که ماده‌ی اصلی آن کشک است، اما با کشک و بادمجانی که در دیگر شهرها پخته می‌شود تفاوت دارد. بلغور از دیگر غذاهای خوشمزه‌ی این استان است. اشکنه‌های مختلفی نیز در استان خراسان جنوبی تهیه می‌شوند که از میان آنها می‌توان به اشکنه‌ی بلغور شیر، عدس و نبات (شیرین) اشاره کرد. آش شلغم هم یکی دیگر از غذاهای محلی این استان است.

رستوران‌ها

رستوران مهر طبس، هتل و رستوران جهانگردی کیان در بشرویه، سفره‌خانه‌ی نارنجستان در طبس برخی از رستوران‌های شناخته‌شده‌ی این‌ استان را تشکیل می‌دهند.

رستوران‌های هتل جهانگردی، هتل سپهر و هتل بزرگ کوهستان جزء رستوران‌های خوب شهر بیرجند هستند. رستوران پای در بیرجند نیز مناسب افرادی است که خواهان غذاهای فرنگی هستند و غذاهایی همچون پاستا، پیتزا و استیک در منوی آن دیده می‌شود. آشکده و رستوران سنتی طوبا در بیرجند اما همان‌طور که از نامش پیداست حال‌وهوایی سنتی دارد.

صنایع دستی

همچون هر منطقه‌ای از کشور این استان نیز صنایع دستی مخصوص به خود را دارد. گلیم بافی، حصیر بافی، قالی بافی، جاجیم بافی، ترکه بافی و گیوه بافی تعدادی از صنایع دستی استان است.

سوغات

زعفران مهم‌ترین سوغات استان خراسان جنوبی است که بیشتر در شهر قاین کشت می‌شود. زرشک، آلو و عناب از دیگر سوغاتی‌های این استان هستند. انار دیگر سوغاتی استان است که بیشتر در شهرستان فردوس کشت می‌شود.

آداب و رسوم

از میان آداب و رسوم متنوعی که در این استان به چشم می‌خورد می‌توان به مراسم مفصل شب یلدا اشاره کرد که با خوراکی‌های مختلفی همراه است. یکی از خوراکی‌هایی که در این شب تهیه می‌شوند «کف» است؛ نوعی شیرینی که از ریشه‌ی گیاهی به نام چوبک (یا بیخ در زبان محلی) تهیه می‌شود.

 «شب چله‌ای» از دیگر مراسم مردم این استان در شب یلداست که در آن هدیه‌هایی از طرف خانواده‌ی داماد به تازه‌عروس داده می‌شود.

استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران واقع شده و پس از کرمان  دومین استان بزرگ ایران است.

تاریخچه

براساس برخی روایت‌ها نام سیستان تغییریافته‌ی سجستان یا سکستان است که به معنی سرزمین سکاها بوده است. سکاها قومی بودند که حدود 2500 سال قبل از میلاد به اطراف رودخانه هیرمند مهاجرت کردند. این سرزمین در شاهنامه‌ی فردوسی به عنوان محل تولد رستم معرفی شده است.

وجود آثار تاریخی کهن مانند سنگ نگاره‌های مربوط دوران شکار و پیش از به وجود آمدن زبان در اطراف تپه سنگی شهر سراوان، نشان از سابقه‌ی طولانی سکونت بشر در این منطقه دارند.

جغرافیا

حدود ۶۵ درصد جمعیت این استان را افراد زیر ۳۰ سال تشکیل می‌دهند. به این ترتیب سیستان و بلوچستان جوان‌ترین استان کشور به حساب می‌آید. همچنین، همان طور که از نام آن پیداست این استان از دو قسمت سیستان و بلوچستان تشکیل شده است که این دو بخش از نظر شرایط طبیعی کاملا متفاوت هستند. بخش سیستان در قسمت شمالی استان و حوزه مسطحی قرار دارد که متشکل از آبرفت‌های قدیم و جدید رود هیرمند است و بخش بلوچستان منطقه‌ای کوهستانی است که از شمال به کویر لوت و از جنوب به دریای عمان منتهی می‌شود.

این استان از شمال به خراسان، از غرب به کرمان و هرمزگان، از جنوب به دریای عمان و از شرق به افغانستان و پاکستان محدود می‌شود.

آب و هوا

از پدیده‌های هواشناسی قابل توجه استان سیستان و بلوچستان می‌توان به بادهای شدید موسمی، طوفان شن، رگبارهای سیل آسا، رطوبت زیاد و مه صبحگاهی اشاره کرد. از آن‌جایی که فصل گرما طولانی‌تر از فصل سرماست و حداقل دما به ندرت به صفر درجه سانتی گراد می‌رسد، امکان رویش گیاه در زمین‌های آبی آن تقریبا در کل سال امکان‌پذیر است.

شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان

استان سیستان و بلوچستان از 22 شهرستان از جمله زاهدان، زابل، ایرانشهر، چابهار، قصرقند، دوست‌محمد و سراوان تشکیل شده است.

زاهدان

شهر زاهدان مرکز استان سیستان و بلوچستان است که با جمعیتی بالغ بر 580 هزار نفر، دوازدهمین شهر پرجمعیت ایران است. زاهدان هوایی گرم و خشک دارد و بادهای ۱۲۰ روزه تاثیر زیادی بر دمای آن می‌گذارند.

این شهر تا پیش از وقوع جنگ جهانی دوم روستایی کوچک به نام «دُزداب» بوده تا این‌که در سال 1308خورشیدی نام آن به زاهدان تغییر کرد.

از میان جاذبه‌های گردشگری زاهدان می‌توان به بازارچه‌ی سرپوش، ساختمان قدیمی دادگستری، انبار ملکه، خانه ایوبی، کاروانسرای نصرت آباد، مسجد زرنج زاهدان، مسجد شاه علی، موزه‌ی منطقه‌ای جنوب شرق ایران و موزه‌ی پست و ارتباطات اشاره کرد.

زابل

شهرستان زابل یکی از شهرهای مهم مرزی ایران است. موزه مردم شناسی، تخت عدالت، کوه خواجه در ۳۰ کیلومتری زابل، شهر سوخته، کاروانسرای فرنگی و دهانه‌ی غلامان تعدادی از جاذبه‌های دیدنی این شهر هستند.

ایرانشهر

ایرانشهر در مرکز منطقه بلوچستان قرار گرفته است و فاصله‌ی آن تا مرکز استان، 345 کیلومتر است. این شهر به شهر 72ملت معروف است که از عمده‌ اقوام ساکن در آن می‌توان به اقوامی چون بیرجندی، سیستانی، ترک، لر، کرد، شمالی، اصفهانی، یزدی و کرمانی اشاره کرد.

در سفر به ایرانشهر می‌توان از قلعه‌ی ناصری، رودخانه دامن و خانه‌ی آیت‌الله خامنه‌ای در زمان تبعید دیدن کرد.

چابهار

شهرستان چابهار از دو شهر چابهار و نگور تشکیل شده است که با توجه به موقعیتش نسبت به دریای مکران و اقیانوس هند ماهیگیری از عمده‌ترین زیربناهای اقتصادی استان است.

سفر به این بندر در خنکی پاییز، زمستان و اوایل بهار مناسب است.

کوههای مریخی با عمری حدود ۵ میلیون سال- از عجایب ایران هستند. این کوه‌های سفید و طوسی از دور به تصویرهای مریخ شباهت دارند. کوه‌های مریخی در جاده‌ی چابهار به بندر گواتر واقع شده‌اند.

ساحل صورتی که به‌خاطر وجود پلانکتون‌ها و جریان‌های دریایی عمان به این رنگ درآمده نیز جزء جاذبه‌های طبیعی شهرستان چابهار است.

در سفر به چابهار بازدید از کوه گل‌افشان، روستای تیس و قلعه‌ی پرتغالی‌ها، اسکله‌ی صیادی بریس و تماشای لنج‌ها در غروب و لذت ماهیگیری را هم نباید فراموش کرد.

قصرقند

قصرقند به عنوان شهر نیشکر شناخته شده است. در زمان هجوم پرتغالی‌ها کشت نیشکر در این شهر رواج پیدا کرد. نامگذاری قصرقند به این نام نیز به علت کشت نیشکر در آن‌جاست که ماده‌ی اولیه برای تولید قند و شکر است.

از میان مناطق دیدنی و تاریخی این شهرستان می‌توان به قلعه‌ی قصرقند، قلعه تاریخی بُگ و قلعه‌ی تلنگ اشاره کرد.

دوست‌محمد

مرکز شهرستان دوست‌محمد، شهر هامون است. در گذشته مهم‌ترین جاذبه‌ی گردشگری این شهر، دریاچه هامون بود. سومین دریاچه‌ی بزرگ ایران که با توجه به بحران کم‌آبی، امروزه تنها آثار به جامانده و بستر خشک آن را می‌توان مشاهده کرد. آتشکده‌ی کرکویه نیز یکی دیگر از جذابیت‌های شهرستان دوست‌محمد است.

اقامت‌گاه‌ها

هتل‌هایی چون هتل استقلال، هتل جهانگردی زاهدان، هتل امین زاهدان، هتل بین المللی لاله، هتل لیپار و هتل سپید از جمله شناخته‌شده‌ترین هتل‌ها در استان سیستان و بلوچستان به شمار می‌آیند. همچنین در قسمت‌های مختلف استان انواع اقامت‌گاه‌های بومگردی در دسترس گردشگران قرار دارند که از مهم‌ترین این اقامت‌گاه‌ها می‌توان به اقامت‌گاه بومگردی منزلاب در منزل آب زاهدان و اقامت‌گاه بومگردی کلبه آرامش در روستای قلعه نو زهک اشاره کرد.

رستوران‌ها

رستوران بلوچ در شهرستان چابهار یکی از رستوران‌های ارائه‌دهنده‌ی غذاهای محلی استان است. علاوه بر آن رستوران‌های متعدد دیگری نیز در سطح استان وجود دارند که رستوران تهرانی چابهار، رستوران ملل زاهدان و رستوران ساحلی خلیج جزء شناخته‌شده‌ترین آن‌ها هستند.

غذاهای محلی

یکی از اصلی‌ترین غذاهای محلی استان سیستان و بلوچستان کشک زرد است. کشک زرد غذایی مقوی مربوط به شهر زابل است که معمولا در روزهای سرد زمستان به عنوان صبحانه مصرف می‌شود و ماده‌ی اصلی تشکیل‌دهنده‌ی آن نوعی کشک زرد خانگی است.

 اوجیزک زابلی و آبگوشت سیستانی نیز از جمله غذاهای معروف منطقه سیستان و بلوچستان محسوب می‌شوند. آبگوشت سیستانی با استفاده از ادویه‌های خاصی پخته می‌شود و عطر و طعم مخصوص به خود را دارد.

سوغات

همان طور که گفته شد سیستان و بلوچستان یکی از بزرگ‌ترین مراکز صید ماهی است و ماهی و میگو را می‌توان به عنوان سوغات خریداری کرد.

شیرینی لندور که سوغات شهرستان زابل است یکی از مشهورترین شیرینی‌های این استان است. سوزن‌دوزی، سکه دوزی، آیینه دوزی و سفالگری دیگر سوغاتی‌های استان سیستان و بلوچستان است.

صنایع دستی

از میان مهم‌ترین صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان می‌توان به سوزن‌دوزی مردم شهرستان ایرانشهر، خامه‌دوزی ساکنان روستاهای زابل، پریواردوزی ایرانشهر، حصیربافی نیک شهر، سفال‌گری ایرانشهر و سیاه‌دوزی شهرستان خاش اشاره کرد. سکه و آینه‌دوزی نیز از صنایع دستی استان است که معمولا در جهیزیه اغلب دختران سیستان و بلوچستان دیده می‌شود.

آداب و رسوم

در استان سیستان و بلوچستان علاوه بر گرامیداشت عید نوروز، عید قربان و عید فطر از جایگاه خاصی برخوردارند. مردم در این عیدها با پوشیدن لباس نو در عیدگاه جمع می‌شوند، نماز عید را می‌خوانند و پس از آن به دیدار اقوام و خویشان خود می‌روند.

یکی از رسوم دوران نامزدی در بین مردم سیستان و بلوچستان این است که در عیدهایی چون قربان، عید فطر و نوروز، پدر عروس داماد را به خانه دعوت می‌کند و داماد پس از مهمانی یک گوسفند و مبلغی را به عنوان عیدی به خانواده عروس تقدیم می‌کند.

همچنین مردم در اعیاد مذهبی شیرینی‌ای به نام چِلبَک درست می‌کنند و به قبرستان می‌روند. رقص شمشیرکه از کهن‌ترین رقص‌های حماسی کشور است نیز به این منطقه تعلق دارد.

استان سمنان در جنوب رشته کوه البرز و شمال دشت کویر واقع شده و همین مسئله باعث تنوع جغرافیایی قابل توجه این استان شده است. در بخش‌های شمالی این استان می‌توان از جنگل و کوه بازدید کرد و در جنوب آن مناطق کویری جذابی قرار گرفته‌اند.

تاریخچه

استان سمنان جزء مناطق تاریخی ایران است که قرار گرفتن آن در مسیر شرق به غرب و راه ابریشم باعث اهمیت آن در ادوار تاریخی مختلف بوده است. تعداد نسبتا زیاد کاروانسراها در این استان نشانی از این مورد است.

جغرافیا

سمنان در میان بزرگ‌ترین استان‌های کشور رتبه‌ی هفتم را به خود اختصاص داده است. اما با توجه به بیابانی بودن و جمعیت نه چندان زیاد آن، این استان از نظر تراکم جمعیت در رتبه‌های پایانی قرار دارد. سمنان از غرب به تهران و از شرق به استان خراسان رضوی می‌رسد و جاده‌ی تهران-مشهد نیز از آن می‌گذرد، از شمال با استان‌های گلستان و مازندران همسایه است و از جنوب به خراسان جنوبی و اصفهان می‌رسد و با استان قم از سمت غرب و استان خراسان شمالی در شمال شرق نیز مجاورت دارد.

قرارگیری استان سمنان میان رشته کوه البرز و دشت کویر، شرایط جغرافیایی خاصی را در این استان پدید آورده است. در سفر به این استان می‌توان در عرض چند ساعت از کوه و جنگل به کویر رسید.

آب و هوا

 با توجه به شرایط جغرافیایی استان سمنان وضعیت آب‌وهوا در شهرهای مختلف این استان متفاوت است. بخش‌های شمالی استان که در جوار رشته کوه البرز قرار گرفته‌اند آب‌وهوای سردتری دارند و در بخش‌های جنوبی بیشتر آب‌وهوای خشک و بیابانی حاکم است.

شهرستان‌های استان سمنان

استان سمنان از هشت شهرستان سمنان، شاهرود، دامغان، گرمسار، مهدیشهر، آرادان، میامی و سرخه تشکیل شده است که در ادامه به معرفی تعدادی از شهرستان‌های این استان می‌پردازیم.

سمنان

شهر سمنان مرکز استان سمنان است که در فاصله‌ی ۲۱۶ کیلومتری پایتخت واقع شده است و دومین شهر پرجمعیت استان نیز می باشد.

آثار تاریخی از دوران مختلف در این شهر به جا مانده‌اند. دروازه‌ی ارگ سمنان یکی از این بناهاست که قدمتش به دوران قاجار بازمی‌گردد. مسجد جامع سمنان هم یکی از قدیمی‌ترین بناهای این شهر است. بازار سنتی، مسجد امام، قلعه‌ی پاچنار، دارالحکومه و گرمابه حضرت از دیگر جاذبه‌های گردشگری این شهر هستند.

محله‌های اسفنجان، شاهجو، ناسار، لتیبار، زاوغان، کوشمغان و کدیور تعدادی از محله‌های قدیمی شهر سمنان هستند.

شاهرود

شاهرود عنوان پرجمعیت ترین شهر استان سمنان را به خود اختصاص داده و جاذبه‌های گردشگری متنوعی را در خود جای داده است؛ از کوه و جنگل و دشت گل تا بناهای تاریخی و مذهبی.

جنگل ابر، چشمه‌ی هفت‌رنگ مجن، دشت آفتابگردان و شقایق کالپوش و کویر رضا آباد تعدادی از جاذبه‌های طبیعی اطراف شهر شاهرود هستند. مزارع آفتابگردان بسیار زیادی در دشت کالپوش قرار دارند که دیدن آنها در شهریورماه بسیار جذاب است. از اواسط اردیبهشت تا اواسط خرداد نیز دشت کالپوش از گل‌های شقایق پوشیده می‌شود. پارک ملی توران نیز در نزدیکی شهر شاهرود قرار دارد که میزبان گونه‌های جانوری ارزشمندی همچون گور ایرانی، یوزپلنگ ایرانی و زاغ بور است.

خانه‌ی یغمایی‌ها و آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی نیز جزء جاذبه‌های تاریخی شهرستان شاهرود هستند.

روستای قلعه بالا که در همسایگی پارک ملی توران قرار دارد دیگر جاذبه‌ی گردشگری شهرستان شاهرود است؛ روستایی که به صورت پلکانی ساخته شده و در سال‌های اخیر به خوبی آماده‌ی پذیرایی از گردشگران شده است.

شهر کوچک بسطام نیز در فاصله‌ی کمی از شهر شاهرود قرار دارد که میزبان آرامگاه بایزید بسطامی، عارف معروف اهل بسطام، است.

دامغان

شهر دامغان که به تولید پسته معروف است نقاط دیدنی مختلفی را در خود جای داده است.

مسجد تاریخانه که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، یکی از قدیمی‌ترین عمارت‌های شهر دامغان است.

برج طغرل در نزدیکی روستای مهماندوست، محوطه‌ی تاریخی تپه حصار، آرامگاه پیر علمدار، خانه‌ی تاریخی لطفی، برج چهل دختر و چشمه علی از دیگر دیدنی‌های دامغان‌ هستند.

گرمسار

گرمسار در غرب استان سمنان و در مجاورت کویر قرار گرفته است. دو کاروانسرای قصر بهرام و ده نمک در نزدیکی این شهر قرار دارند. کاروانسرای ده نمک در سال‌های اخیر بازسازی و به اقامت‌گاه تبدیل شده است. معادن نمک یکی دیگر از مقاصد اصلی گردشگران در شهر گرمسار است. خانه‌ی تاریخی باقری‌ها که قدمتش به دوران قاجار بازمی‌گردد از بناهای قدیمی شهر است در سال ۱۳۸۹ به موزه‌ی اقوام گرمسار تبدیل شد.

اقامت‌گاه‌ها

هتل سنگسر، هتل دربند، هتل گوت که مال و هتل جهانگردی برخی از اقامت‌گاه‌های خوب استان سمنان هستند. هتل سنتی خانه گل شهمیرزاد نیز مناسب افرادی است که بیشتر به فضای قدیمی و سنتی علاقه دارند.

اقامت‌گاه‌های بوم‌گردی پرتعدادی نیز در نقاط مختلف استان سمنان احداث شده‌اند. در روستای قلعه‌ بالا که از روستاهای هدف گردشگری است نیز چند اقامت‌گاه بوم گردی وجود دارد.

رستوران‌ها

رستوران دارچین جزء رستوران‌های سنتی شهر سمنان است که غذاهای ایرانی و سنتی در منوی آن وجود دارد. رستوران عمارت بادگیر که در بنایی متعلق به دوره‌ی قاجار برپا شده محیط سنتی و زیبایی دارد. رستوران‌های مجلس افروز و رستوران سنتی باغ شهر از دیگر رستوران‌های خوب شهر سمنان هستند.

رستوران هفت خوان در شاهرود هم کیفیت خوبی دارد و از رستوران‌های معروف استان سمنان است.

غذاهای محلی

ته‌چین گوشت گرمسار یکی از خوشمزه‌ترین غذاهای محلی استان سمنان است. در شاهرود، اسفناج نیز گاهی به ترکیب گوشت، برنج و زعفران اضافه می‌شود و طعم خاصی به این غذا می‌دهد.

سبزی پلو دامغانی یکی دیگر از غذاهای محلی استان سمنان است که با برنج، سبزی، بادمجان و چند ماده‌ی دیگر تهیه می‌شود. چرتمه پلو نیز غذایی مخصوص این استان است که با جگر گوسفند، دنبه، سیر، ماست، نمک و ادویه‌های دیگری طبخ می‌شود.

خورش هویج و پسته که در پخت آن از بادام، گردو و پسته استفاده می‌شود، خلال‌پلو، ته‌چین کشمش و لپه‌ی شهر سمنان و مانی پلوی دامغان هم از غذاهای پرطرفداری هستند که باید طعم‌شان را بچشید.

سوغات

پسته‌ی دامغان جزء معروف‌ترین محصولات کشاورزی استان سمنان است. در شهر شاهرود انواع مختلف انگور کشت می‌شود که اغلب کیفیت بسیار خوبی دارند. شهمیرزاد، از توابع شهرستان مهدیشهر، نیز به گردوهای مرغوبش شهرت دارد.

شیرینی‌های مختلفی نیز در استان سمنان تهیه می‌شود که از میان آنها می‌توان به نان شیرمال اشاره کرد. نان بقسمات، نان چای و نان فتیر (فطیر) نیز در شهرهای مختلف استان سمنان طبخ می‌شوند. نان کاک نیز از شیرینی‌های استان سمنان است که بیشتر در شهر شاهرود تهیه می‌شود.

حلوای سیاه و حلوای کنجدی از دیگر خوراکی‌های محلی استان سمنان هستند.

صنایع دستی

سفالگری جزء صنایعی است که در سمنان قدمتی طولانی دارد و پیشینه‌ی برخی آثار سفالی یافت‌شده در دامغان به حدود دوهزارسال قبل بازمی‌گردد. کارگاه‌های تولید سرامیک و کاشی بسیاری نیز در این استان مشغول فعالیت هستند. چاپ قلمکار، گلیم بافی، جاجیم یافی و نمد از دیگر صنایع دستی استان‌ سمنان هستند.

آداب و رسوم

نوروز مهم‌ترین آیین ایرانی‌هاست و مردم سمنان نیز با مراسمی ویژه نوروز را جشن می‌گیرند. نوروزخوانی یکی از آیین‌های مردم استان سمنان در عید نوروز است. در این مراسم که از چند هفته مانده به نوروز آغاز می‌شود نوجوانان در محله‌های قدیمی به راه می‌افتند و رسیدن بهار را مژده می‌دهند. ساکنان محله نیز از نوروزخوان‌ها با انواع خوراکی‌ها و شیرینی‌های نوروزی پذیرایی می‌کند.

دو روز مانده به سال نو هم مردم مراسمی با عنوان عرفه مرده‌ها برگزار می‌کنند. مردم در این مراسم نانی محلی به نام گولاچ می‌پزند و با بردن آن به قبرستان آن را خیرات می‌کنند.