مجله “اجاره”

بم

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

بم

کشور

ایران

استان

استان کرمان

جمعیت

107,131

مساحت

12,422

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1065

بم

29
Few Clouds

شهر بم در ۲۰۰ کیلومتری جنوب شرق کرمان و در مسیر راه کرمان-زاهدان، در دشت  وسیعی  بین  دو رشته  کوه بارز و کبودی ، در ارتفاع ۱۰۶۰ متری از سطح دریا واقع شده است. آب و هوای این شهر گرم و خشک است و به علت مجاورت با کویر آب و هوایی متغیر دارد، به طوری که گاهی اوقات در تابستان ها گرم ترین و در زمستان ها سردترین نقطه کشور به شمار می رود.
شهرستان بم دارای چهار بخش «مرکزی»، «فهرج»، «روداب» و «نرماشیر»، پنج شهر«فهرج»، «بروات»، «بم»، «نظام شهر» و«نرماشیر» و نه دهستان است.
شهر بم بعد از شهر کرمان به لحاظ تاریخی، فرهنگی و اقتصادی با اهمیت ترین شهر استان کرمان است و از حیث صنعت توریسم از مهم ترین شهر های ایران به شمار می رود. این شهر مرکز صنعتی استان بوده و پرورش کرم ابریشم و صنعت نساجی در این ناحیه قدمت زیادی دارد. باغداری، کشاورزی، دامداری و قالی بافی پایه و اساس اقتصاد بم را تشکیل می دهند. بهترین محصول این منطقه مرکبات و خرمای مشهور «مضافتی» است. محصولاتی همچون حنا، کماچ، سهن، کلمپه و قاووت از جمله سوغات های این شهر هستند.
وجود منطقه ویژه اقتصادی زیبا و مدرن «ارگ جدید» در کنار ارگ تاریخی بم (بزرگترین بنای خشتی جهان) سبب رونق بیشتر این منطقه شده است. در حال حاضر این منطقه تنها منطقه ویژه اقتصادی تخصصی در زمینه خودروسازی، قطعه سازی و صنایع وابسته به آن در ایران است. شرکت عمران ارگ، به عنوان سازمان مسئول منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید، در جهت رشد و شکوفایی فعالیت های صنعتی، اقتصادی و گردشگری در این منطقه  تلاش می کند. از جمله این فعالیت ها می توان به موارد زیر اشاره کرد: ایجاد زیرساخت ها وامکانات پشتیبانی مورد نیاز از قبیل احداث ترمینال اختصاصی درفرودگاه بم، تاسیس ترمینال مسافری و باربری، راه آهن، انبارهای مجهز کالا، تامین آب، برق و مخابرات، ساخت هتل ها، امکانات ورزشی، تفریحی، آموزشی و سایر تسهیلات. در ارتفاعات جنوب غربی بم نیز معادن سرب و روی وجود دارد.

در قرون اوليه بم دومين شهر عمده كرمان به حساب مي‌آمده  و مركزي پررونق بوده كه با سيستان و خراسان روابط تجاري داشته. شهرستان بم در 220 كيلومتري جنوب شرقي كرمان واقع  و ارتفاع آن از سطح دريا 1062 متر است. بم از نظر  ارتفاعات دو وضعيت متفاوت دارد: يكي ناحيه كوهستاني  كه ادامه رشته كوه‌‌هاي مركزي ايران و مشهور به جبال بارز است.
(اين كوه‌ها چون سدي بين بم و جيرفت واقع شد‌ه‌اند)ت و تنها راه عبور از آنها گردنه‌هايي چون گردنه معروف «ده‌بكري» است كوه هزار در جنوب غربي راين كه مرتفع‌ترين كوه اين ناحيه است واقع شده ديگري ناحيه پست كويري كه مشتمل بر شنزار و نمك‌زار لوت و اطراف  آن است كه پست‌ترين نقطه آن با ارتفاع 330 متر از سطح دريا در حد بين شور گز و فهرج واقع است. شهرستان بم از نظر آب و هوا به دو منطقه تقسيم مي‌شود:
1- آب و هواي صحرايي كه منطقه وسيع پست كويري را در برمي‌گيرد بارندگي كم و اختلاف درجه حرارت شب و روز زياد دارد و فصولن آن متغير است.
2- آب و هواي كوهستاني شامل نواحي راين و ده بكري كه در تابستان ييلاق اهالي شهرستان بم محسوب مي‌شوند.
مهمترين رودهاي بم  عبارتند از:
رود نساء، رود فاشكوه، تلنگو تهرود و رود «آدوري» كه از جبال بارز و راين سرچشمه مي‌گيرند.
بم شهري است  قديمي كه بناي آن را به بهمن، پسر اسفنديار نسبت  داده‌اند در شمال شهر فعلي بم، قلعه تاريخي ارگ قرار گرفته (ذكر آن در آثار تاريخي آمده و مهمترين بناي خشت و گلي جهان است)
شهر بم در گذشته در مسير جاده ابريشم قرار داشته و در زمره يكي از مهمترين مراكز توليد و پرورش كرم ابريشم نيز بوده است.اقتصاد بم بركشاورزي و دامپروري متكي است و بعضي از فرآورده‌هاي كشاورزي آن جنبه تجاري و صادراتي دارند.
ساکنان نخستین بم مسلمان و بیشتر آنان شیعه مذهب هستند.

برچسب‌ها

استان کرمان شهرها

جاذبه گردشگری

  • بادگیر چپقی
    بادگیر چپقیبادگیر چپقی سیرجان از قسمت های باقیمانده ی خانه ای قدیمی مربوط به دوران پهلوی است به نام…

  • خانه حاج آقا علی
    خانه حاج آقا علیخانه حاج آقا علی یکی از بزرگ‌ ترین و زیبا ترین خانه ‌های خشتی و سنتی جهان در…

  • ارگ بم
    ارگ بمبنای ارگ بم، بزرگ ترین مجموعه خشتی جهان، یک دژ بزرگ است که در قلب آن ارگ قلعه…

  • روستای تاریخی میمند
    روستای تاریخی میمندمیمند روستایی صخره ای و کَنده شده در درون زمین با قدمتی حداقل دو تا سه هزار سال…

  • کویر لوت (دشت لوت، بیابان لوت)
    کویر لوت (دشت لوت، بیابان لوت)«دشت لوت» یا «بیابان لوت» که در نزد مردم به دلیل برخی شباهت ها با «دشت کویر» اغلب…

  • دریاچه کفه نمک سیرجان
    دریاچه کفه نمک سیرجانکرمان تنها به کویر شهداد و گندم بریان خلاصه نمی شود بلکه این استان چهار اقلیم ویژگی های…

  • کلوت شهداد
    کلوت شهدادکلوت شهداد بزرگ‌ ترین شهر کلوخی دنیا در کویر لوت از بزرگ‌ترین و منحصر به فرد ترین عوارض…

  • یخدان مویدی
    یخدان مویدیکاربری یخدان در گذشته نگهداری یخ برای ایام تابستان مردم شهر بوده‌است. مویدی نام محله‌ای درشهركرمان است و…

  • مجموعه گنجعلی‎خان
    مجموعه گنجعلی‎خانمجموعه گنجعلی‎خان کرمان شامل میدان، بازار، مسجد، حمام، مدرسه، آب‎انبار و ضرابخانه است که به دستور «گنجعلی‎خان»، حاکم…

  • باغ شاهزاده(باغ شازده)
    باغ شاهزاده(باغ شازده)«باغ شاهزاده» در ۴ کیلومتری شهر ماهان، در دامنه شمالی کوه‌های «تیگران» و «جوپار»، بر سر راه بم…

سایر مطالب
  • ارگ بم

    ارگ بم

  • کرمان

    کرمان

  • شهداد

    شهداد

  • ماهان

    ماهان

  • ارگ راین

    ارگ راین

منبع :وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

بم

بم
بم
Map

Wikimedia | © OpenStreetMap
کشور  ایران
استان کرمان
بخش بخش مرکزی
نام(های) پیشین کجاران در افسانه هفتواد شاهنامه
سال شهرشدن قدمت تاریخی
مردم
جمعیت ۱۲۷٬۴۹۶ نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت ۷۰ کیلومتر مربع
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه ۶۸ میلی متر[۱]
اطلاعات شهری
شهردار علیرضا ریاضی
تأسیس شهرداری ۱۳۰۴ خورشیدی
ره‌آورد خرما ، مرکبات، حنا، کلمپه،کماچ سهن،گندم
پیش‌شمارهٔ تلفن ۰۳۴
وبگاه
پانویس بم، دروازه تاریخ ایران زمین
بم بر ایران واقع شده‌است

بم
بم و منظر فرهنگی آن
میراث جهانی یونسکو
مکان IRN
معیار ثبت فرهنگی: ii, iii, iv, v
شمارهٔ ثبت ۱۲۰۸
تاریخ ثبت ۲۰۰۴ (طی نشست بیست‌وچهارم)
در خطر؟ خیر، (خروج از لیست میراث در خطر در ۲۸ خرداد ۱۳۹۲ طی نشست سی و هفتم[۴])

بَم، از شهرهای تاریخی و فرهنگی،صنعتی ایران است که در استان کرمان در جنوب شرقی ایران واقع شده است.[۵] ارگ تاریخی بم از مراکز گردشگری و منطقهٔ جنوب شرق کشور قرار گرفته و به قلب تپنده جذب مسافر و پایتخت گردشگری جنوب شرق مبدل شده است. ارگ بم مهم ترین جاذبه توریستی این شهر و استان کرمان است که هر ساله مقصد بسیاری از توریست های داخلی و خارجی بوده است.[۶]. شهر بم در فاصله ۱۹۵ کیلومتری از جنوب شرقی کرمان واقع شده‌است. جمعیت شهر بم بر اساس سرشماری سال ۹۵ مرکز آمار ایران ۱۲۷٬۳۹۶ نفر و با احتساب حومه جمعیت منطقه شهری آن به ۲۰۰ هزار نفر می رسد. محصولاتی همچون خرما، مرکبات، حنا، کماچ سهن، کلمپه و قاووت، صنایع دستی تولیدی از درخت خرما از جمله سوغات معروف و مهم بم به حساب می‌آیند.[۷] ایرج بسطامی خواننده سنتی و مشهور ایرانی از مشاهیر این شهر بود که در زلزله بم درگذشت.

پیشینه

بم یکی از شهرهای تاریخی ایران و استان کرمان است طوری‌که اگر بخواهند به یک جهانگرد چندین عکس تاریخی از ایران نشان دهند حتماً یکی از آن‌ها ارگ بم است. ارگ بم بزرگترین بنای خشتی جهان است که از لحاظ عظمت و زیبایی با دیوار چین مقایسه می‌شود.[۸]

همچنین بم در گذشته به پاریس ایران شهرت داشت.[۹] شهر بم به فاصله تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتری پایتخت قرار دارد، این شهر به لحاظ تاریخی و محصولات کشاورزی (به‌ویژه خرما)، معروفیت جهانی دارد.[۱۰]

شهر قدیم بم یکی از پنج کورهٔ ایالت فارس بود و به دروازه شرق ایران شهرت داشته‌است. بم در مقطع حساسی از تاریخ (اواخر پادشاهی لطفعلی‌خان زند در زمان فرار او به بم) حتی از طرف لطفعلی‌خان پایتخت ایران نیز اعلام شد و برای مدتی پایتخت ایران بود.[۱۱][۱۲]

وقتی پاتی نجر جهانگرد انگلیسی در حدود ۱۱۸۹ خورشیدی وارد بم شد، قلعه آن را مستحکم دیده و ذکر می‌کند: بقدری آن را مستحکم کرده‌اند که شاید در همه ایران از این حیث بی‌نظیر باشد.[۱۳] بنوشته بارتولد: بم مرکز صنعتی کرمان بوده و پارچه‌های نخی که در بم می‌بافته‌اند بهمه جا حتی تا مصر می‌رفت…» یعقوبی که در ۲۷۸ ه‍.ق از نطقه کرمان سخن به میان آورده از قلعه بم نیز یاد کرده‌است که از نوشته‌های او، این چنین بر می‌آید که این قلعه استحکامات خوبی نیز داشته‌است.[۱۴] جغرافی نویسان عرب قرن دهم به ویژه مقدسی شرح خوبی دربارهٔ اهمیت اقتصادی بم به دست ما می‌دهند و مقدسی می‌نویسد: بم یک مرکز ولایتی با اهمیت و دلکش و بزرگ است مردم آن کارشناس و دارای مهارت هستند. این شهر بازارگاهی است و مردم را از راه دور به خود می‌کشاند و پارچه‌ای که در اینجا تولید می‌شود در کشورهای بسیاری شهرت دارد و آوازه بم در همه جهان اسلام پیچیده و مایه سرفرازی کشور است و بیشتر اهالی شهر بافندگانند و بیشتر رخت‌های صادراتی بم در دهکدهٔ بزرگی نزدیک آن فراهم می‌شود و در خاور و باختر جهان اسلام این رختها را به عالی‌ترین همه لباس‌ها می‌دانند و علاوه بر این‌ها دستار و پیراهن و لباسهای فاخر که طالب بسیار دارد و البسه‌ای که از مرو بیرون می‌آید در بم تولید می‌شود.[۱۵] دکتر مظاهری: «… پرورش کرم ابریشم و کارگاه‌های ابریشم بافی متعددی از قرن ششم میلادی در نواحی یزد، بم، شوشتر و خوزستان شروع بکار کرده‌اند و احتمال بسیار دارد که صنعتی نساجی قدمت بیشتری در ناحیه بم داشته باشد.[۱۶] کتاب بدایع الزمان؛ ولایت بم حکایت از بهشت می‌کرد، خطه‌ای مشتمل بر الوان نعیم… ساکنان نخستین بم اطلاعات ساکنان نخستین بم به‌درستی شناخته نیست اما از روی سکونتگاه‌های دسته جمعی به ویژه ایجاد برج و بارو‌های مستحکم در اطراف آن‌ها، می‌توان حدس زد که این شیوه فرهنگ آریائی باشد (زیرا بومیان ایران چنین استحکاماتی را لازم نمی‌دانستند) و با توجه به سکونت مداوم مردم در ارگ از هزاره‌های گذشته تا ۱۵۰ سال پیش می‌توان حدس زد مردم کنونی بم از نژاد آریایی نسبتاً اصیل باشند. تیره‌ای آریائی نژاد که بر بم تاختند با بومیان مقاوم روبرو شدند و چون بر آنان پیروز گشتند بساختن برج و بارو و استحکاماتی پرداختند.[۱۷] همچنین چندی پیش تحقیق و پژوهش یک محقق در مورد مردم بخش دهبکری و روستاهای تابع آن و آزمایش از آن‌ها نشان داد DNAمردم دهبکری و توابع آن با DNA اجساد مدفون در ارگ بم یکی است و این موضوع به این معنا است که مردم دهبکری و توابع آن همان مردم قدیم ارگ بم هستند که صدها سال قبل به دلایل نامعلومی مثل خشکسالی یا گرمی هوا و غیره. به مرور زمان و طی سالیانی از داخل ارگ بم به این منطقهٔ پرآب و خوش آب و هوا نقل مکان کرده‌اند که عدهٔ بیشتر آن‌ها در همان ارگ مانده‌اند.[۱۸] بنای این شهر قدیمی را در اساطیر ایرانی به بهمن ابن اسفندیار نسبت می‌دهند.[۱۹]

افسانه هفتواد شاهنامه

به استناد داستان هفتواد در شاهنامه و کتاب کارنامک اردشیر بابکان می‌توان دریافت که شهری با نام کجاران که اکنون محله‌ای به نام کوزران در شمال غربی بم دارای شباهت اسمی به آن دارد به‌طور حدس و گمان ممکن است شهر بم باشد. در روزگار ساسانیان هفتواد مردی فقیر ساکن در شهر کجاران که شهری پرجمعیت در منطقه ای سردسیر که در آن باغات سیب وجود داشته در نزدیکی کوهی زندگی می کرده‌است و حاکم را از میان برمی‌دارد و برای خود برج و باروئی بر بالای کوهی بزرگ می‌سازد که شاید ارگ کنونی بم باشد. بنابراین هفتواد شهر را توسعه داد، و محل حکومت خود را به دژی بر بلندای کوه انتقال داد. سکونتگاهی را تغییر داد.[۲۰] بم در گذشته یکی از پنج کورهٔ ایالت فارس بود. ابن حوقل مؤلف کتاب صورةالارض در قرن چهارم هجری از بم به نام شهری که از جهرم بزرگ‌تر و هوایش از آن سالم‌تر و دارای نخلستان‌های زیاد بوده، یاد کرده‌است. همچنین از سه مسجد بم به نام‌های مسجد خوارج و مسجد هزاران و مسجد قلعه نام برده و به تفصیل پارچه‌های مرغوب و زیبایی را که در آن جا بافته می‌شد، ذکر کرده‌است. بنا به گفته مقدسی در کتاب احسن‌التقاسیم، باروی شهر بم چهار دروازه به نام‌های نرماشیر، کوسکان، آسبیکان و کورجین داشته‌است. طبق گفتهٔ وی بیشتر بازارهای بم در خارج شهر و تعدادی هم در داخل شهر قرار داشته‌اند. بم در مسیر جاده‌هایی که جنوب خاوری ایران را با سیستان، افغانستان و بلوچستان مرتبط می‌کند قرار دارد. به همین جهت این شهر از دوره ساسانیان اهمیت نظامی و بازرگانی زیادی داشته‌است. شهر بم در سال ۱۱۳۱ ه‍. ق به تصرف محمود افغان درآمد، ولی به علت شورشی که در قندهار روی داد آنجا را رها کرده عازم قندهار شد؛ ولی بار دیگر در سال ۱۱۳۴ ه‍. ق بر بم استیلا یافت و این وضع تا سال ۱۱۴۳ ه‍. ق که نادر، اشرف افغان را شکست داد، ادامه داشت. در سال ۱۲۰۹ ه‍. ق، لطفعلی‌خان زند، در همین شهر توسط عمال آقا محمد خان قاجار دستگیر شد. خان قاجار به یادگار این موفقیت مناره‌ای از سرهای ۶۰۰ تن از مخالفین خود در بم برافراشت.[۲۱]

اقلیم

آب و هوای بم گرم و خشک است اما به علت مجاورت با کویر آب و هوای متغیری دارد، به‌طوری‌که گاهی اوقات در تابستان‌ها گرم‌ترین و در زمستان‌ها سردترین نقطه کشور گزارش شده‌است. میزان بارندگی سالانه در بم به‌طور متوسط ۶۸ میلی‌متر است.[۲۲]

یکی از جاذبه‌های بی‌نظیر بم بخش خوش آب و هوا و توریستی گردشگری دهبکری است. دهبکری زیباترین منطقهٔ سرسبز و چشم‌نواز است که در شهرستان کویری بم خود نمایی می‌کند و به همین دلیل نزد مردم بم بسیار محبوبیت دارد.[۲۳] علاوه بر مردم بم در همهٔ فصول سال دهبکری پذیرای مسافران بیشماری است. دهبکری دارای ارتفاعات بکر و دست نخوردهٔ بسیاری است به‌طوری‌که همه ساله گروه‌های کوه‌نوردی و گردشگری بسیاری در استان کرمان به ارتفاعات دهبکری قدم می‌گذارند. از جمله این ارتفاعات می‌توان به کوه شیر و منطقهٔ زیبای مرغک اشاره کرد.[۲۴]

یکی دیگر از جاذبه‌های زیبا و دست نخوردهٔ بم منطقهٔ مرغک از توابع دهبکری است که همهٔ این مناطق دارای جنگل‌های پسته وحشی-بادام وحشی و سرسبزی بسیاری است. در مرغک نیز در گذشته موسیقی سنتی ایرانی اصیلی رواج داشته‌است. از منطقهٔ دهبکری از گذشت‌های دور در نوشته‌های نویسندگان و ادیبان به عنوان بهشت میان دو جهنم یاد شده‌است و همه در وصف سر سبزی آن سخن رانده‌اند. یکی از مسائل گردشگری و مدرن مورد بحث دربارهٔ دهبکری ساختن تله کابین در دهبکری است که البته این طرح همواره با بی‌توجهی مسئولین همراه بوده‌است. همچنین دریجان و روستاهای تابعه از دیگر مناطق خوش آب و هوای کوهستانی اطراف بم به‌شمار می‌آیند.[نیازمند منبع]

تاریخچه

ارگ بم

مقالهٔ اصلی: ارگ بم
پانورامای ارگ بم

ارگ بم در گوشه شمال شرقی و چسبیده به شهر و در مجاورت جادهٔ ابریشم قرار دارد و بنا به روایات متعدد، مربوط به دوران اشکانی یا هخامنشی است. تا اواخر دوره قاجار، ارگ بم همچنان مسکونی بوده‌است. ارگ بم در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۴۵ به شماره ۵۱۹ در فهرست آثار ملی و شهر بم با عنوان بم و منظر فرهنگی آن در ژوئن ۲۰۰۴ در فهرست آثار میراث جهانی به ثبت رسیده‌اند.[۲۵]

زلزله پنجم دیماه ۱۳۸۵، بهاری بود برای شهر بم و ارگ بم(بزرگترین بنای خشتی). به دلیل اینکه تا قبل از زلزله، ارگ بم را با قدمتی ۲۵۰۰ ساله می‌شناختند.

زلزله همه اسرار این شهر را آشکار ساخت و شواهدی در بنای خشتی پیدا شد که نشان میدهد از زمان مادها پیشینه تاریخی دارد.

و شهر بم را بعنوان مظهر فرهنگی ثبت جهانی شد.

ارگ بم بزرگترین بنای خشتی جهان است که از لحاظ عظمت و زیبایی با دیوار چین مقایسه می‌شود اما متأسفانه در زلزله دی ماه سال۱۳۸۲ این بنای بی‌نظیر آسیب جدی دید

مأموریت بازسازی ارگ بم که نماد مقاومت مردم بم لقب دارد به ۱۲ کشور خارجی از جمله ایتالیا، آلمان، فرانسه، ژاپن و دیگر کشورهای عضو میراث جهانی یونسکو سپرده شد.[۲۶]

تل آتشین دارستان بم

سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پیرامون مطالعات تخصصی این متحول گر تاریخ بشریت گمانه زنی و لایه نگاری با مسئولیت دکتر گاراژیان و دکتر مختاری اقداماتی را انجام داده‌است. نشانه‌های دیگری از این دوران در فلسطین وجود دارد که از جمله تفاوت‌های آن با آثار به دست آمده در بم می‌توان به وجود سفال در منطقه دارستان بر خلاف فلسطین اشاره نمود.[۲۷][۲۸]

مشاهیر و مفاخر[۲۹]

  • داریوش رفیعی ، خواننده
  • کورس سرهنگ زاده ، خواننده
  • ایرج بسطامی ، خواننده
  • داوود سپهر ،خواننده
  • رضا ایران نژاد ، آهنگساز،نوازنده،کارگردان
  • اسدالله(رضا) اصغرپور ، کشتی گیر و صاحب نام در ورزش باستانی، معروف به پهلوان اسد و موسس زورخانه اسد بم
  • پوریا سبزواری ، نوازنده و آهنگساز
  • محمدعلی علومی ، نویسنده و پژوهشگر
  • شهرام ابوعامری ، نوازنده ویلن
  • اهورا ایمان ، ترانه سرا
  • روح انگیز سامی نژاد ، بازیگر
  • داوود سلطانی نژاد ، خواننده
  • مهدی بهزاد پور ، خواننده
  • محمدعلی ابوعامری ، صدا پیشه
  • احسان افشارمنش ، شاعر ، نویسنده و روانشناس
  • حامد عسکری ، مجری، شاعر و ترانه سرا

صنعت و اقتصاد

ارگ جدید بم و منطقه ویژه اقتصادی

منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید بم، با هدف ایجاد و توسعه زمینه‌های لازم برای فعالیت‌های کارامد صنعتی، جذب فناوری‌های نوین و افزایش زمینه‌های اشتغال از طریق جلب و هدایت سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در دهه فجر سال ۱۳۷۶، تأسیس و رسماً کار خود را آغاز کرد. مساحت این منطقه بالغ بر ۱۱۰۰هکتار است که در فاصله ۱۰ کیلومتری شرق شهر بم (در بزرگراه بین‌المللی خلیج فارس بم –زاهدان) در استان کرمان واقع شده‌است. این منطقه قبل از پیوستن به مناطق ویژه اقتصادی، سرمایه‌گذاری خارجی را از طریق همکاری با شرکت خودروسازی دوو کره جنوبی جذب و به تدریج زمینه لازم را برای فعالیت سایر شرکت‌ها فراهم نمود.[۳۰]

براین اساس، با مشارکت وسرمایه‌گذاری‌های گسترده انجام شده و همت متخصصان داخلی، در حال حاضر منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید، تنها منطقه ویژه اقتصادی تخصصی در زمینه صنایع خودروسازی، قطعه‌سازی و صنایع وابسته به آن درکشور محسوب می‌شود به‌طوری‌که در حال حاضر چندین مدل از خودروهای تولیدی در کشور توسط شرکت‌های حاضر در این منطقه ساخته می‌شود. شرکت عمران ارگ به عنوان سازمان مسئول منطقه ویژه اقتصادی ار گ جدید به منظور تحقق بخشیدن به توسعه فعالیت‌های صنعتی، اقتصادی و گردشگری از ابتدای تأسیس بخش عمده‌ای از فعالیت خود را در این منطقه آغاز کرد. از جمله اقدامات این شرکت ایجاد زیر ساختها و امکانات پشتیبانی مورد نیاز از قبیل احداث ترمینال اختصاصی درفرودگاه بم، تأسیس ترمینال مسافری و باربری، راه‌آهن و انبارهای مجهز کالا، تأمین آب، برق و مخابرات، ساخت هتلها، امکانات ورزشی، تفریحی، آموزشی و سایر تسهیلات بوده‌است که علاوه بر فراهم آمدن زمینه‌های لازم برای توسعه پیش از پیش سرمایه‌گذاری‌های صنعتی، امید می‌رود تا این منطقه با توجه به پتانسیل‌های لازم در آینده‌ای نزدیک به یکی از قطبهای توریستی و تفریحی کشور نیز تبدیل شود.[۳۱]

صنایع خودروسازی

زمین‌لرزه بم

مقالهٔ اصلی: زمین‌لرزه بم
قلعه بعد از زلزله
تصویر ماهواره‌ای بم

زمین‌لرزه بم، زمین‌لرزه‌ای بود به شدت ۶/۶ ریشتر که در ساعت ۵:۲۶ بامداد روز جمعه ۵ دی ۱۳۸۲ شهر بم را به مدت سیزده ثانیه لرزاند. قربانیان این زمین‌لرزه در آمارهای مختلف، بین۵۰٬۰۰۰ تا بیش از ۸۰٬۰۰۰ نفر بیان شده‌اند. (در آمار رسمی، ۳۰٬۰۰۰ کشته و ۴۰٬۰۰۰ هزار مجروح و بیش از ده ها هزار نفر بی‌خانمان) همچنین در این زمین‌لرزهٔ ویرانگر، ارگ تاریخی بم تا حدود ۹۰٪ تخریب شد

معابر شهری

نقاط گردشگری

  • ارگ قدیم بم
  • منطقه گردشگری آدوری
  • منطقه نمونه گردشگری دهبکری
  • پیست آفرود کبود
  • ارگ جدید
  • منطقه داردین
  • آبگرم آباد سید
  • سد نساء
  • منطقه تپه یلان
  • منطقه گردشگری تپه های شنی ریگان.بزرگترین تپه های شنی جهان
  • منطقه آب یلان در شمال شرقی شهر
  • ‌روستای ییلاقی مَرغک‌
  • کارخانه حناسایی‌
  • تل آتشین دارستان بم [۳۲]

مراکز آموزش عالی

بم شهری دانشگاهی است.

حوزه‌ها

  • حوزه علمیه قائمیه عج الله[۳۳]
  • حوزه علمیه خواهران فاطمه الزهرا
  • حوزه علمیه[سفیران هدایت]

دانشگاه‌ها

خواهرخواندگان

مقالهٔ اصلی: فهرست خواهرخواندگان ایران

جستارهای وابسته و منابع

  1. ↑ http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=681&code2=29
  2. ↑ «درگاه ملی آمار». مرکز آمار ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ ژوئیه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۸ ژوئیه ۲۰۱۷.
  3. ↑ «نتایج نهایی انتخابات مجلس در کرمان». ایسنا. ۹ اسفند ۱۳۹۴–۱۲:۴۳. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  4. ↑ ارگ بم از فهرست میراث در خطر خارج شد
  5. ↑ «سازمان میراث فرهنگی – معرفی شهر بم Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  6. ↑ خبرگزاری مهر : ارگ تاریخی بم و داستان‌های شگفت تاریخی Court
  7. ↑ حوزه هنری استان بم : معرفی استان بم Court[پیوند مرده]
  8. ↑ «سایت سازمان میراث فرهنگی : معرفی شهر بم Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  9. ↑ «محوطه جهانی بیستون – میراث فرهنگی ایران Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  10. ↑ «اقتصاد سبز: کالبدشکافی خرما از هسته تا پوست Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۵.
  11. ↑ «رسانه نگاه : ارگ بم و جاذبه‌های آن Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۵.
  12. ↑ «آرمان : شهر بم تنها ارگ نیست Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  13. ↑ معرفی جاذبه‌های گردگشری ایران Court
  14. ↑ «انجمن مفاخر معماری ایران Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ آوریل ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۷ مه ۲۰۱۶.
  15. ↑ «معرفی کویر و بیابان‌های ایران Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۵.
  16. ↑ «سایت دانشگاه آزاد – معرفی شهر بم Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۷ مه ۲۰۱۶.
  17. ↑ «مرکز اسناد و مدارک میراث فرهنگی ایران Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۷ مه ۲۰۱۶.
  18. ↑ «مجمتع آموزش عالی – معرفی بمCourt». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۵.
  19. ↑ خبرگزاری مهر : ارگ بم از از اردشیر درازدست تا لطفعلی خان زند Court
  20. ↑ «کجاران کوزران : داستان تاریخی هفتواد Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  21. ↑ «سازمان میراث فرهنگی : بم از اعماق تاریخی تا میراث جهانی Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  22. ↑ «خانه ملت – خبرگزاری مجلس شورای اسلامی Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  23. ↑ «خبرآنلاین : سفری به میراث جهانی یونسکو Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  24. ↑ «آرمان: تنها ۷۰ کیلومتر از کویر تا بهشت فاصله است +تصاویر Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  25. ↑ «فهرست میراث جهانی یونسکو در ایران Court». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ اوت ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  26. ↑ خبرگزاری ایرنا : بازسازی ارگ بم به 12 کشور خارجی واگذار شد Court
  27. ↑ «تل آتشی دارستان بم». \پایگاه خبری تحلیلی بم. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۱.
  28. ↑ «پیکرک‌های تل آتشی دارستان بم». \ انسان‌شناسی و فرهنگ. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۱.
  29. ↑ توحیدی، محمود (۱۳۸۹). مشاهیر بم.
  30. ↑ شورای عالی مناطق آزاد تجاری Court[پیوند مرده]
  31. ↑ «ارگ جدید بم». \وب سایت ارگ جدید. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۱.
  32. ↑ گفت، راحیل. «7 جاذبه زیبای شهر بم – مجله جاذبه ها». https://jazabeha.ir/. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۳. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  33. ↑ سایت شهرداری بم-دیدار شهردار با رییس حوزه علمیه قائمیه بم[پیوند مرده]
  34. ↑ «مراکز آموزش عالی بم». \پایگاه خبری تحلیلی بم. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۱.
  35. ↑ «نیشابور و بم خواهر خوانده شدند». خبرگزاری مهر. ۲۸ بهمن ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۹ بهمن ۱۳۹۵.
  36. ↑ «فرماندار بم خواستارتقویت خواهرخواندگی بم با شهر مانتوای ایتالیا شد». ایرنا. ۷ بهمن ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۸ ژوئیه ۲۰۱۷.
  37. ↑ «بم و یزد خواهر خوانده شدند». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۶ اسفند ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۷ اسفند ۱۳۹۷.
  38. ↑ «بم و همدان خواهرخوانده می شوند». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱ فروردین ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۸.
  • بختیاری، سعید (۱۳۸۳ خورشیدی)، اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، شابک شابک: &#۸۲۰۶;ISBN ۹۶۴-۳۴۲-۱۶۵-۱&#۸۲۰۷; مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک) تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)

توحیدی، محمود (۱۳۸۹). مشاهیر بم. مرکز کرمان شناسی.

بروجرد

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

بروجرد

کشور

ایران

استان

استان لرستان

جمعیت

240,654

مساحت

1,711

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1572

بروجرد

12
Few Clouds

شهر بروجرد در شمال شرق استان لرستان در ارتفاع ۱۵۴۰ متری از سطح دريا بخشی از منطقه کوهستانی زاگرس شمالی است. این منطقه کوه‌های مرتفع زاگرس در غرب و جنوب، دشت سیلاخور در مرکز و پیشکوه‌های داخلی زاگرس در شرق و شمال را دربرمی ‌گیرد. بروجرد دارای آب وهوای سرد كوهستانی با زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌ های معتدل است.
شهرستان بروجرد دارای دو بخش «اشترینان» و«مرکزی»، دو شهر و هفت دهستان است.
این شهر که در گذشته به دارالسرور شهرت داشته است بعد از خرم‌آباد دومین شهر بزرگ استان لرستان است.  بروجرد به دلیل قرار گرفتن بر سر راه تهران- خوزستان و کرمانشاه –اصفهان دارای موقعیت ممتاز ارتباطی است. شرایط جغرافيایی، آثار تاریخی و مواهب طبیعی منطقه از جمله سراب‌های غنی، دشت‌ها و درههای پهناور و سرسبز  این شهر را به یکی از نقاط مهم گردشگری این استان بدل کرده است. كشاورزی در این منطقه به دلیل دارا بودن آب فراوان و زمين‌ های مناسب از رونق بسیاری برخوردار است. اين شهر به دلیل وجود معادن گوناگون شن و ماسه و سنگ‌ های تزئينی و نيز شركت‌ ها وكارخانجات مختلف یکی از قطب‌های اقتصادی و صنعتی در این ناحیه است.
مردم این شهر با گویش بروجردی که گویشی بین لری و فارسی معیار است سخن می‌ گویند. گروه‌های مذهبی مختلفی نیز در این شهر سکونت دارند. در گذشته بروجرد یکی از مراکز مهم صوفی‌ گری بوده است که کوی صوفیان به عنوان نشانه‌ ای از آن دوران هنوز در این شهر پا برجاست.

در 110 كيلومتري شمال شرقي خرم‌آباد در ناحيه‌اي تقريباً كوهستاني واقع شده است. در تابستان هواي بروجرد بسيار مطلوب و دلپذير است و در زمستان برف فراواني در آن مي‌بارد. اين شهر كه در كنار كوه گرين واقع شده، چشمه‌هايي پر آب و دره‌هاي پر درختي دارد. بافت معماري قديم اين شهر بسيار زيبا بوده و نمونه‌هايي از آن در خيابان‌ها و كوچه‌هاي مياني شهر باقي مانده است. از نقاط ديدني اين شهرستان دهكده ييلاقي و با صفاي ونايي/ تپه چغا/ مجموعه قديمي بازار/ مسجد جامع/ مسجد امام خميني (سلطاني)/ امامزاده جعفر/ پل قلعه حاتم و پل چالانچولان را مي‌توان نام برد.

برچسب‌ها

استان لرستان شهرها مقاصد

جاذبه گردشگری

  • دریاچه ی گهر
    دریاچه ی گهردریاچه ی گَهَر از زيباترين درياچه‌هاي كوهستاني ايران است كه در 121 كيلومتري شرق استان لرستان به مركزيت…

  • تپه چغا
    تپه چغاتپه چغا معروف به «بام بروجرد» در غرب شهر بروجرد واقع است و منبعی غنی از سنگ‌های آتشفشانی و…

  • دریاچه کیو
    دریاچه کیودریاچه کیو در شمال غربی خرم‌آباد و درون شهر جای گرفته است. دریاچه کیو به گویش بومی لری…

  • آبشار آب‎ سفید
    آبشار آب‎ سفیدآبشار «آب‌سفید» یکی از آبشارهای لرستان است که در 90 کیلومتری شهرستان الیگودرز، در نزدیکی روستاهای کاکلستان و…

  • موزه فلک الافلاک
    موزه فلک الافلاکآشنايي با موقعيت و پيشينه موزه موزه مردم‌شناسي لرستان به عنوان يكي از غني‌ترين موزه‌هاي مردم‌شناسي كشور در صحن…

  • قلعه فلک ‌الافلاک
    قلعه فلک ‌الافلاک«فَلَک ‌الافلاک» و « قلعه دوازده برج» و « کاخ اتابکان» از نام­های دژ «شاپورخواست» در خرم آباد…

  • آبشار بیشه
    آبشار بیشه«آبشار بیشه» چسبیده به روستای بیشه، در بخش پاپی، در دهستان «سپید دشت»، در 65 کیلومتری خرم‌آباد و…

  • موزه‌ی علوم طبیعی خرم‌‌آباد
    موزه‌ی علوم طبیعی خرم‌‌آبادایران با توجه به موقعیت جغرافیایی خود دربردارند‌‌ه‌ی طیف وسیعی از حیات‌‌وحش و گونه‌های مختلف گیاهی است. این…

  • پل کشکان
    پل کشکاندولت عریض و طویلی که هخامنشیان ایجاد کردند -با سه پایتخت شوش، همدان و بابل- راه‌های ارتباطی جدیدی…

  • غار کلماکره
    غار کلماکرهلرستان با آب و هوای کوهستانی در میان کوه‌های زاگرس مهد تمدن بشری بوده است، آثار مفرغی کشف…

سایر مطالب
  • خرم آباد

    خرم آباد

  • تپه چغا

    تپه چغا

  • الیگودرز

    الیگودرز

منبع: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی 

بروجرد

با بجنورد، بیرجند، یا بیجورد اشتباه نشود.
بروجرد
Map

Wikimedia | © OpenStreetMap
کشور  ایران
استان لرستان
شهرستان بروجرد
بخش مرکزی
نام(های) دیگر وُرییِرد، وِروگِرد
نام(های) پیشین اُردکَرد (اشکانیان)،
بَروگرد (ساسانیان)
سال شهرشدن دوره اشکانی
مردم
جمعیت ۲۳۴٬۹۹۷ نفر (بر پایه برآورد سراسری جمعیت سال ۱۳۹۵)[۱][یادداشت ۱]
رشد جمعیت −۲٫۳۵٪ (۵سال)
تراکم جمعیت ۶۵۵۸ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت ۴۳ کیلومتر مربع
ارتفاع ۱۶۲۹ متر[۲]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۱ درجه سانتیگراد[۲]
میانگین بارش سالانه ۴۸۲٫۲میلی‌متر[۲][۳]
روزهای یخبندان سالانه ۱۰۰
اطلاعات شهری
شهردار یحیی عیدی بیرانوند[۵][۶]
ره‌آورد ورشوسازی، ارده، حلوا ارده، ارده شیره، حلواشکری، کلوا، شیره انگور، سمنو، صابون سنتی، نان تیری، ارده پنبه ای،

  • شیرینی‌ها

شیرینی گردویی، شیرینی کشمشی، شیرینی قندی، پشمک، حلوا پاولا

  • بافتنی‌ها

ماشته، قالی‌دستباف، نمد، آژیه (نوعی گیوه)
پیش‌شمارهٔ تلفن ۰۶۶[۴]
وبگاه
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۴۱ب، م، ن، ی
کد آماری ۱۴۹۲
بروجرد بر ایران واقع شده‌است

بروجرد

بُروجِرد، مرکز شهرستان بروجرد در استان لرستان و سی و نهمین شهر پرجمعیت ایران است. این شهر، در شمال دشت حاصلخیز سیلاخور قرار گرفته است و قله‌های مرتفع گرّین از مجموعه رشته‌کوه‌های زاگرس، شمال‌غربی تا جنوب‌شرقی آن را دربر گرفته‌اند. سراب‌های دائمی متعددی که از دامنه این کوه‌ها جاری هستند، در اقتصاد منطقه و توسعه شهر بروجرد نقش بسزایی دارند. بروجرد از گذشته‌های دور، دارای موقعیت ویژه ارتباطی بوده است و امروزه نیز قرارگیری این شهر بر سر شاهراه تهران–جنوب یکی از عوامل رونق اقتصادی آن به‌شمار می‌رود.

بروجرد در اواخر دوره ساسانیان یکی از شهرهای ناحیه پهله از سرزمین ماد بود. حموله، وزیر محلی آل ابی دلف از حکمرانان عباسی بین سال‌های ۲۱۰ تا ۲۵۸ هجری قمری در عمران بروجرد کوشید و در آن منبری برپا کرد.[۸][۹] حسام‌السلطنه، شاهزاده قاجار و حاکم ولایت بروجرد و مضافات در سال ۱۲۴۲ ه‍.ق حکومت ولایت لرستان و ولایت خوزستان را نیز به دست آورد و شهر بروجرد را حاکم‌نشین حکمرانی بروجرد، لرستان و خوزستان کرد.[۱۰]
جمعیت شهر بروجرد بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ خورشیدی مرکز آمار ایران، ۳۳۴٬۹۹۷ نفر گزارش شده است.[۱] گویش رایج مردم این شهر لری است. به دلیل فعالیت شرکت‌های مختلف پویانمایی رایانه‌ای در این شهر، بروجرد در سال ۱۳۸۹ به عنوان «پایتخت انیمیشن ایران» تحت نظارت انتخاب شد.[۱۱][۱۲] شهرستان بروجرد با داشتن ۳۵۴ واحد صنعتی و معدنی ۳۴ درصد صنعت استان را به خود اختصاص داده[۱۳] و قطب صنعتی استان لرستان محسوب می‌شود.[۱۴][۱۵] صنایع دستی متنوعی در بروجرد تولید می‌شوند و بروجرد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز تولید صنایع‌دستی در کشور و استان شناخته می‌شود. در سال ۱۳۹۸ سازمان میراث فرهنگی این شهر را به عنوان شهر ملی ورشو به ثبت رساند.[۱۶][۱۷]خبرگزاری ایرنا در مورخ آبان ۹۸ نوشت: بر اساس آخرین سرشماری از جمعیت ۳۴۰ هزار و ۵۱۷ نفری شهرستان بروجرد تعداد ۴۱ هزار و ۸۹۹ نفر جمعیت معادل ۱۲٫۸٪ بالای ۶۰ سال هستند که بنا بر تعریف سازمان بهداشت جهانی از شهرهای دارای جمعیت پیر محسوب می‌شوند.

ریشه‌شناسی

گرد و کرد در اسامی شهرهای ایرانی به معنای شهر، آبادی و ساخته و اثر هستند. اشکانیان و ساسانیان شهرها را بیشتر با پسوند گرد می‌ساخته‌اند همانند سوسنگرد، دارابگرد و بروگرد (بروجرد). عده‌ای نام درست بروجرد را ویروگرد دانسته‌اند که به معنای شهر و ساخته ویرو شاهزاده اشکانی است. کوهی در غرب بروجرد با نام ولاش نیز یادآور نام شاهان اشکانی است. اما معتبرترین نوشته‌ها، بروجرد را پیروزگرد دانسته‌اند که آن را به پیروز ساسانی منتسب می‌کند. سعید نفیسی بروجرد را از شهرهای ساسانیان و اصل آن را بروگرد و ساخته از «بر» + «گرد» دانسته است که به معنای شهری است که گرد است و بر و میوه فراوان دارد. یزدگرد سوم پادشاه ساسانی پس از شکست از اعراب به منطقه بروجرد گریخت و سپاهیانش در آن محل بر + او + گرد آمدند و به این ترتیب نام این محل بَروگرد شد.[نیازمند منبع] در کتاب‌های تاریخی از بروجرد با نام‌های گوناگون نام برده شده است مانند بَروجرد، فلوجرد، اردکرد، یزدگرد، ولوگرد. روحبخشان در کتاب «جغرافیای تاریخی بروجرد» بیش از سی مورد از صورتهای مختلف نام این شهر را به تفصیل ذکر نموده است.[۱۸] امروزه بروجرد در گویش بروجردی وُوری یرد vūriyerd و در لری خرم‌آبادی وُروگرد vorūgerd نامیده می‌شود. بروگرد borūgerd نام روستایی آن و نیز نام به کار رفته در نوشته‌های پارسی سره و بروجرد borūjerd نام رسمی این شهر است.

القاب و توصیفات شهر

مسعود میرزا ظل‌السلطان از بروجرد با عنوان شهر سبز حضرت سلیمان یاد کرده است.[۱۹] به دلیل اینکه شجاع‌الدین لر مدتی در این شهر سکونت داشت لقب شهر شجاعان را به آن دادند.[۲۰] محمدتقی‌خان حکیم به دلیل صفای شهر در فصل بهار از این شهر با دارالسرور نام برده است.[۲۱] همچنین لقب دیگری با نام دارالشوکه در پشت سکه‌های ضرب بروجرد در دوره قاجار دیده شده است.[۲۲] بروجرد به دلیل داشتن محله‌ها و خانه‌های تاریخی متعدد، با عنوان دیار خانه‌های تاریخی هم شناخته می‌شود.[۲۳] همچنین با توجه معرفی چهره‌های سرشناس مذهبی، ادبی، علمی و هنری در دهه‌های اخیر، از این شهر با عنوان زادگاه فرزانگان (توسط دکتر یدالله گودرزی) نیز یاد می‌شود.[۲۴] همچنین در سالهای اخیر، همسو با چند شهر دیگر در ایران، از بروجرد نیز با عنوان پاریس کوچولو نام برده می‌شود.[۲۵][۲۶]

میرزا حبیب قاآنی شاعر عصر ناصری در سال ۱۲۶۷ هجری قمری پس‌از سفری به بروجرد، آب‌وهوای این شهر را چنین وصف کرده است:

گرچه سپاهان بهشت روی زمین است لیک نیرزد به یک بهار بروجرد[۲۷]

پیشینه تاریخی

مقالهٔ اصلی: تاریخ بروجرد

آثار پیش از تاریخ

در ناحیه بروجرد به ویژه در دشت سیلاخور، تعداد زیادی تپه‌های باستانی و تاریخی وجود دارد که از دوره‌های پیش از تاریخ تا قرن معاصر آباد بوده‌اند. از نظر باستان‌شناسی، تپه قرق با قدمت عصر مس در دهستان شیروان، از مهم‌ترین تپه‌های باستانی شهرستان بروجرد است که تا پنج طبقه لایه برداری و مطالعه شده است. اشکال هندسی و رنگ اخرایی سفال‌های کشف شده قدمت آن را با تپه گیان و کوهدشت لرستان هم‌زمان می‌کند. در لایه‌های بیرونی، تک سفال‌هایی از دوره‌های بعدی از جمله اشکانیان هم در آن دیده می‌شود[۲۸] (ص. ۹). تپه قلعه رومیان نیز در سه کیلومتری جنوب بروجرد از تپه‌های مهم باستانی منطقه است که تا قرن نهم دارای اهمیت نظامی بوده است (همان).

پیش از اسلام

شواهد و اشارات تاریخی حاکی است که بروجرد از شهرهای قبل از اسلام بوده و دلایل زبانشناسی نیز واژه بروجرد را با ترکیب دو جزء برو + گرد موجودیت این شهر را به پیش از اسلام می‌رساند زیرا که گرد در زبان‌های قدیمی ایران به معنای شهر می‌باشد.[۲۹] بروجرد از شهرهای باستانی ایران است که برخی ساخت آن را به منوچهر از سلسله پیشدادیان نسبت می‌دهند اما شواهد کافی در مورد شهر بودن آن تنها از دوران ساسانیان موجود است که بر اساس کتاب‌های تاریخی، بروجرد یکی از پایگاه‌های نظامی ایران به هنگام حمله اعراب و جنگ نهاوند بوده است. در گذشته بروجرد از شهرهای آباد و مهم بوده و گاه فرمان‌داری جداگانه و گاه مرکز استان لرستان و خوزستان بوده است.[۳۰]مینورسکی نام اصلی این شهر را ویروگرد و آن را منتسب به ویرو شاهزاده دوره اشکانی می‌داند.[۳۱] در منطقه سیلاخور در دوره مادها و بعدها در دوره هخامنشیان قلعه‌های نظامی و ارتباطاتی متعددی وجود داشته است و یکی از آن‌ها هم قلعه بروجرد بوده است که با فاصله اندکی از قلعه‌های مشهور دیگر مانند قلعه رومیان قرار داشته است.[۸] ناحیه بروجرد و نهاوند در پایان دوره ساسانیان به دلیل حمله اعراب به ایران اهمیت نظامی و دفاعی ویژه‌ای داشتند و محل استقرار سپاهیان ایران بوده‌اند.

گروهی از کاسی‌ها در هزاره سوم پیش از میلاد در مناطق کوهستانی لرستان مستقر شدند.[۳۲][۳۳][۳۴] بروجرد به عنوان ناحیه واسط لرستان و همدان، ناحیه مرزی بین دو تمدن کاسی و ماد بوده است اما با قدرت گرفتن بیشتر مادها، بروجرد منطقه‌ای از سرزمین مادها به حساب می‌آمده است. بروجرد و مناطق پیرامون آن از دوره مادها به این سو، به خاطر مراتع فراوان، پرورشگاه و مراکز تولید و چرای اسب بوده‌اند و از این جهت نیز برای حکومت‌ها اهمیت داشته‌اند.[۸][۳۵]

اشکانیان در غرب ایران در ناحیه کرمانشاه، همدان و بروجرد شهرهایی ساختند و از میان قلعه‌های نظامی متعدد منطقه سیلاخور، قلعه بروجرد را مورد توجه ویژه قرار دادند و آن را به شهر تبدیل کردند. دلایل متعددی مبنی بر شکل‌گیری شهر بروجرد در دوره اشکانیان وجود دارد که می‌تواند از جنبه‌های زبانشناسی، قرائن تاریخی و نیز آثار باستانی منطقه به دست آید. در واقع، نخستین دوره رونق‌گیری بروجرد به عنوان یک شهر را باید در دوره اشکانیان جستجو کرد و پیش از آن، بروجرد بیشتر در قالب یک قلعه با اهمیت نظامی و ارتباطی بر سر راه هگمتانه مورد نظر بوده است. اشکانیان از پسوند کرد به معنی ساخته و گرد برای نامگذاری شهرها استفاده می‌کردند و به همین ترتیب نام این شهر را به افتخار ویرو شاهزاده اشکانی، ویروگرد نهادند.[۳۱] اُردکرد یکی از نام‌های تاریخی ثبت شده بروجرد است[۳۶] و این احتمال وجود دارد که اشکانیان نام اولیه شهر بروجرد را به افتخار اُرد اول یا ارد دوم پادشاهان اشکانی، اردکرد نهاده باشند.

در تقسیمات باستانی ایران، بروجرد و نهاوند دو نقطه شهری ماه نهاوند از توابع پهله از سرزمین ماد بودند.[۳۷] پهله یا پهلو نام سرزمینی وسیع در غرب ایران بوده است که بیشتر شهرها و نواحی زاگرس فعلی را فرا می‌گرفته است.[۳۸] ایالت پهله در زمان ساسانیان به این نام نهاده شده و پهلوی، به مردم، زبان و خط مربوط به پهله اشاره می‌کند.[۳۹] ماه نهاوند بخشی از سرزمین بزرگ پهله در غرب و مرکز ایران بوده است که بعدها به ماه بصره نیز شهرت یافته است. ابن الندیم از قول عبداﷲ بن المقفع آورده است که ماه نهاوند یکی از پنج ناحیه پهله (فهله) است (یادداشت‌های دهخدا[۴۰]). بروجرد و نهاوند دو قصبه یا نقطه شهری ماه نهاوند بوده‌اند.[۸][۴۱] رضا قلیخان هدایت در فرهنگ انجمن آرای ناصری نام اصلی شهر بروجرد را فیروزگرد دانسته و در توضیح آن نوشته است «شهریست از بناهای خسرو پرویز که اکنون به بروجرد شهرت دارد».[۴۲] پیروزگرد به معنای شهر فیروز از نام‌های ثبت شده بروجرد است که این شهر را منسوب به فیروز پادشاه ساسانی می‌کند.

پس از اسلام

دروازه بروجرد اثر اوژن فلاندن، ۱۲۲۰ هجری شمسی[۴۳]
افواج لرستان و خوزستان در بروجرد، دوره قاجار.

در تقسیمات باستانی ایران، بروجرد به همراه نهاوند بخشی از دو نقطه شهری ماه نهاوند از توابع پهله از سرزمین ماد بوده است.[۳۷] حموله وزیر حکومت محلی آل ابی دلف از حکمرانان عرب خلفای عباسی که بین سال‌های ۲۱۰ تا ۲۵۸ هجری قمری در کرج ابی دلف ناحیه‌ای بین اراک و بروجرد امروزی (شهر آستانه از توابع شهرستان شازند) ساکن شده بودند، به بازسازی بروجرد پرداخت و در آن منبری برپا کرد.[۹] بروجرد بین قرن سوم تا ششم بخشی از ولایت جبال بود که مرکز آن ناحیه در دوره مذکور شهر کرج بود. کرج از بروجرد کوچکتر بود و و میوه و مایحتاج آن از بروجرد تأمین می‌شد.[۴۴]

مرداویج در سال ۳۱۶ قمری، بروجرد را به تصرف درآورد و سی و دو سال پس از آن حسنویه بر این شهر مسلط شد. حسنویه بن حسین کرد برزیکانی در سال ۳۴۸ ق. شهرهای غرب ایران از جمله نهاوند، شاپورخواست و بروجرد را فتح کرد[۴۵] و نخستین سکه در بروجرد در سال ۳۹۱ به نام حاکم بعدی آل حسنویه ابوالنجم بدر بن حسنویه ضرب شد. در ۴۱۴ قمری، سماءالدوله دیلمی قصد بیرون کردن فرهاد بن مرداویج از این شهر را می‌کند اما با حمایت علاءالدوله دیلمی، ناکام می‌ماند.[۲۸] در سلجوقیان بروجرد شهری مهم محسوب می‌شده و اتفاقات متعددی در آن روی داده است که از جمله می‌توان به کشته شدن نظام‌الملک وزیر آلب ارسلان اشاره کرد. همچنین سلطان سلجوقی برکیارق (فرزند و جانشین ملکشاه سلجوقی) به هنگام سفر از اصفهان به بغداد در راه دچار بیماری می‌شود و در بروجرد می‌میرد. در مورد این که آرامگاه وی بقعه زواری‌جان در شمال شهر بروجرد است یا این که در اصفهان به خاک سپرده شده اختلاف نظر وجود دارد.[۲۸]

شهر بروجرد در طول دوره حاکمیت اتابکان لر، معمولاً به عنوان بخشی از عراق عجم شناخته می‌شده است. اما در در قرن هشتم هجری، تحت تسلط و نفوذ اتابکان لر کوچک قرار گرفته و در همین دوران از بروجرد به عنوان یکی از شهرهای لر کوچک نام برده شده است. در سال ۷۹۰ هجری، عزالدین بن شجاع‌الدین محمود از حاکمان لر کوچک در قلعه رومیان بروجرد مستقر بوده است.[۴۶][۴۷]
در زمان خوارزمشاهیان بروجرد شهری خرم و آباد و دارای مرکزیت دینی با علمای فراوان بوده است. در سال ۶۱۷ قمری و به هنگام فرمانروایی در حمله مغولان به بروجرد، مردم این شهر قتل‌عام شدند. همچنین سلطان محمد خوارزمشاه به حوالی بروجرد گریخت.[۲۸] در سال ۷۹۰ هجری، امیر تیمور گورکانی که پیش‌تر بروجرد و خرم‌آباد را به تصرف درآورده بود، عزالدین بن شجاع الدین محمود از حاکمان لر کوچک را که در قلعه رومیان بروجرد قرار داشت، به سوی سمرقند روانه کرد[۴۶][۴۷] تیمور در سال ۸۰۵ هجری و در زمان حرکت به سوی گرجستان، به امیرزاده رستم از فرماندهان خود دستور داد تا به بروجرد برود و قلعه رومیان را بازسازی کند.[۴۸][۴۹]
از قرن دهم و هم‌زمان با دوره صفویه در بیشتر زمان‌ها [نیازمند منبع] ولایت بروجرد به صورت مستقل اداره می‌شده است و شامل بروجرد و جاپلق بوده است. این ترتیب تا دوره پهلوی اول ادامه داشت. در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم هجری و هم‌زمان با حکومت صفویان، لشکریان عثمانی (رومی) به مناطق غربی ایران حمله‌های متعددی کردند و بخش‌هایی از این مناطق را به اشغال خود درآوردند و ایرانیان را در حوالی بروجرد شکست دادند. در سال ۹۹۷ هجری، سپاه ایران به فرماندهی قورخمس‌خان شاملو در حوالی بروجرد از قشون عثمانی شکست خورد.[۵۰]

تاریخ معاصر بروجرد

استان ششم

بروجرد در دوره قاجاریان به صورت یک ولایت مستقل یا با عنوان ولایت بروجرد و لرستان اداره می‌شد. حسام‌السلطنه فرزند فتحعلی‌شاه در ۱۲۴۲ ه‍.ق حکمرانی بروجرد، لرستان و خوزستان را به دست آورد[۱۰] و بروجرد را مرکز حکمرانی خود قرار داد. پس از وی، در سال در سال ۱۳۱۸ ه‍.ق حکمرانی بروجرد، لرستان، خوزستان و بختیاری و ایلات و قشون مناطق مذکور به ابوالفتح میرزا سالارالدوله سپرده شد.[۵۱]

بر اساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۶ آبان ۱۳۱۶، بروجرد در کنار مناطق دیگر از جمله همدان، ملایر، لرستان، خوزستان و کوه گیلویه، یکی از ۱۲ شهرستان «استان غرب» را تشکیل می‌داد.[۵۲] اما پس از تغییر قانون در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۱۶ تعداد استان‌های ایران از شش استان به ده استان تغییر یافت و بروجرد در کنار شهرهایی مانند خرم‌آباد، اهواز، دزفول و آبادان در استان ششم قرار گرفت.[۵۳] بروجرد براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۲۶ ه‍.ش به عنوان یکی از شهرستان‌ها در استان ششم کشور قرار گرفت که در سال ۱۳۲۸ ه‍.ش به شهرستان ارتقاء یافت.[۵۴][۵۵] اداره بلدیه (شهرداری) در سال ۱۳۱۴ در بروجرد تأسیس شد و محمدعلی احتشامی نخستین شهردار بروجرد شد.

در زمان جنگ ایران و عراق بروجرد پذیرای جمعیت زیادی از جنگ‌زدگان خوزستانی شد و همچنین بارها مورد بمباران هوایی قرار گرفت. در مجموع، شهر بروجرد ۵۱ بار مورد حمله هوایی موشکی قرار گرفت.[۵۶] در یکی از این بمباران‌ها که در روز ۲۰ دی ۱۳۶۵ روی داد، هواپیمای عراقی دو مدرسه شهید فیاض‌بخش و امام حسن مجتبی در محله ابراهیم‌آباد این شهر را بمباران کردند که منجر به کشته شدن ۶۰ دانش آموز شد.[۵۷] با وجودی که استان لرستان و شهر بروجرد در جنگ ۸ ساله بارها مورد حملات هوایی و موشکی عراق قرار گرفتند بعد از اتمام جنگ هیچ گونه اعتباری مبنی بر مناطق جنگ زده دریافت نکردند.[۵۸]

آثار تاریخی

بافت تاریخی بروجرد بخش بزرگی از این شهر را تشکیل می‌دهد و بناهای تاریخی قابل توجهی مانند امامزاده جعفر، مسجد جامع بروجرد و مسجد سلطانی در این بافت قرار گرفته‌اند که قدمت برخی از آن‌ها به بیش از هزار سال می‌رسد. بازار قدیمی بروجرد و چندین کاروانسرای تاریخی نیز در همین منطقه قرار گرفته‌اند. برخی دیگر بناهای تاریخی در بافت قدیمی بروجرد عبارت‌اند از:

خانه‌های تاریخی

در مطالعه ای که بین سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۱ صورت گرفت، بیش از ۲۰۰ خانه تاریخی در سطح شهر بروجرد شناسایی شد. طی سال‌های بعد به دلایل مختلف از جمله زمین‌لرزه ۱۳۸۵، تعداد زیادی از این خانه‌ها ویران شدند. تا سال ۱۳۹۵، تعداد این خانه‌ها به حدود ۴۰ خانه تاریخی رسیده است که ۱۸ مورد از آن‌ها به ثبت ملی رسیده‌اند. قدیمی‌ترین خانه تاریخی بروجرد، خانه حاتمی در خیابان بحرالعلوم است که بنای آن به پیش از دوره زندیه می‌رسد.[۵۹] نمونه‌هایی از خانه‌های تاریخی بروجرد عبارتند از:

جغرافیا

بروجرد در دامنهٔ بلندترین دیوارهٔ زاگرس در ارتفاع ۱۵۵۰ تا ۱۵۷۱ متری از سطح دریا و در ۳۳/۹ درجه شمالی و ۴۸/۸ درجه شرقی واقع می‌باشد. بلندترین نقطه شهرستان بروجرد، در رشته‌کوه گرین با ارتفاع ۳۶۲۳ متر در غرب شهر بروجرد و پست‌ترین ناحیه آن، در دشت سیلاخور با ارتفاع تقریبی ۱۵۰۰ متر قرار دارد.[۶۰] شهر بروجرد بر کوهپایه‌های زاگرس و در دشت سیلاخور قرار گرفته و از سه جهت شرق، شمال و غرب به کوه ختم می‌شود. قله کوه ولاش با ارتفاع ۳۶۲۳ متر در غرب بروجرد، برنجه با ۳۵۸۵ متر و کوه میش پرور ۳۵۰۰ متر در جنوب غربی بروجرد قرار دارد. قلل دیگر شامل هجده یال با ۳۴۸۷ متر، هیگره با ۳۴۰۰ متر، برف هل با ۳۱۵۰ متر، پیازکاران نیز ۳۱۵۰ متر، سه کوزان (سه قوزان) با ۳۴۴۰ متر، چارشاخ با ۳۳۷۸ متر و شیر برفی با ۳۱۸۸ متر ارتفاع از دیگر ارتفاعات بروجرد می‌باشند. قله شیرمرد با ۲۹۰۰ متر، شانشین با ۲۹۴۴ متر، باغ بیرم با ۲۴۴۰ متر ارتفاع از دیگر قلل مرتفع شهرستان بروجرد می‌باشند. تنها در جهت جنوب و جنوب شرقی است که دشت وسیع سیلاخور قرار گرفته است. این شهر و مناطق پیرامون آن به دلیل قرارگیری بر روی گسل سراسری زاگرس، زلزله خیز هستند.

قله شیربرفی در جنوب غربی بروجرد

اقلیم

بروجرد دارای آب و هوای سرد کوهستانی با زمستان‌های پر باران و برف و سرد و تابستان‌های معتدل است. تعداد روزهای یخبندان در برخی از نقاط این ناحیه به بیش از ۷۰ روز می‌رسد. در ۴۰ سال پیش، روزهای یخبندان بروجرد، ۱۰۰ روز بوده است. بیشترین درجه حرارت در تابستان‌ها ۳۸ درجه و کم‌ترین آن در زمستان ۱۸ درجه زیر صفر برآورد شده که در برخی سال‌های سخت، تا ۳۵ درجه زیر صفر نیز رسیده است. میزان باران سالیانه شهرستان بروجرد حدود ۵۰۰ میلی‌متر است که یک چهارم آن در فصل بهار انجام می‌گیرد و میانگین دمای سالانه ۱۴/۶ است. در زمستان بارش‌ها بیشتر به صورت برف است.[۶۱] میانگین دراز مدت بارش سالانه در ایستگاه هواشناسی شهر بروجرد ۴۵۹ میلی‌متر بوده است اما در سال آبی ۹۲–۹۳ میزان بارندگی سالانه ثبت شده این شهر به ۴۸۱٫۵ میلی‌متر رسیده که نسبت به متوسط درازمدت این منطقه از ۴٫۹ درصد افزایش برخوردار بوده است.[۳] در سال ۱۳۹۵ این رقم به ۶۵۰ میلی‌متر رسید. به باور بسیاری از کارشناسان آب و هوای شهرستان بروجرد، اقلیم این شهرستان و طول و عرض جغرافیایی آن هم عرض بسیاری از نقاط کشورهای اروپایی است.[۶۲]

بروجرد از شمال با شهرهای ملایر و نهاوند، از شرق با شازند و اراک، از غرب با الشتر و از جنوب با خرم‌آباد و دورود همسایه است.

شازند، اراک ملایر، نهاوند نهاوند
دورود شمال الشتر
شرق   بروجرد    غرب
جنوب
دورود خرم‌آباد بیران‌شهر
میانگین دما و بارش برای بروجرد
ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر
دمای بیشینه (°C) ۵٫۷ ۸٫۲ ۱۲٫۹ ۱۹٫۲ ۲۵٫۰ ۳۲٫۰ ۳۶٫۰ ۳۵٫۹ ۳۱٫۱ ۲۳٫۸ ۱۵٫۱ ۹٫۲ Ø ۲۱٫۲
دمای کمینه (°C) -۳٫۰ -۱٫۵ ۲٫۰ ۶٫۹ ۱۰٫۴ ۱۵٫۰ ۱۹٫۲ ۱۸٫۹ ۱۴٫۱ ۹٫۶ ۴٫۴ ۰٫۲ Ø ۸
بارش (mm) ۶۷٫۴ ۶۰٫۴ ۱۰۲٫۰ ۶۸٫۶ ۲۱٫۱ ۲٫۷ ۰٫۶ ۰٫۴ ۰٫۱ ۱۴٫۰ ۶۴٫۳ ۷۰٫۶ Σ ۴۷۲٫۲
روزهای بارانی ۱۰٫۷ ۱۰٫۰ ۱۱٫۷ ۱۱٫۱ ۶٫۷ ۱٫۱ ۰٫۸ ۰٫۳ ۰٫۵ ۴٫۴ ۷٫۸ ۹٫۶ Σ ۷۴٫۷
دما
۵٫۷
-۳٫۰
۸٫۲
-۱٫۵
۱۲٫۹
۲٫۰
۱۹٫۲
۶٫۹
۲۵٫۰
۱۰٫۴
۳۲٫۰
۱۵٫۰
۳۶٫۰
۱۹٫۲
۳۵٫۹
۱۸٫۹
۳۱٫۱
۱۴٫۱
۲۳٫۸
۹٫۶
۱۵٫۱
۴٫۴
۹٫۲
۰٫۲
ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر
بارش ۶۷٫۴

 ۶۰٫۴

 ۱۰۲٫۰

 ۶۸٫۶

 ۲۱٫۱

 ۲٫۷

 ۰٫۶

 ۰٫۴

 ۰٫۱

 ۱۴٫۰

 ۶۴٫۳

 ۷۰٫۶
ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر
منبع: [۲]
تخریب خانه‌ای تاریخی در زمین لرزه ۱۳۸۵.

زمین‌لرزه

بروجرد از نقاط زلزله خیز کشور است.[۶۳] منطقه بروجرد و نواحی اطراف آن روی کمربند چین خورده زاگرس که نواحی جنوب و جنوب غرب کشور را شامل می‌شود قرار دارد. در سده سیزدهم هجری قمری زمین‌لرزه‌ای با بزرگای ۴/ ۷ ریشتر دشت سیلاخور در جنوب شهرستان بروجرد را لرزاند که دست کم ۸۰۰۰ نفر کشته برجا گذاشت. این زلزله، یکی از بزرگ‌ترین زمین لرزه‌های ثبت شده ایران است.[۶۴] همچنین زمین لرزه فروردین ۱۳۸۵ باقدرت ۶٫۱ ریشتر از جمله زمین لرزه‌های بزرگ این منطقه بوده است.[۶۵] این حادثه که با دو پیش‌لرزه و بیش از یکصد و پنجاه پس‌لرزه همراه بود، مخرب‌ترین زمین لرزه این سال در این کشور بود و باعث کشته شدن ۶۳ نفر و زخمی شدن بیش از ۱٬۴۵۰ نفر از مردم شهرستان‌های بروجرد و دورود شد.[۶۶]

استان زاگرس

استان زاگرس یا لرستان شرقی طرح پیشنهادی برای تشکیل استانی جدید در شرق استان لرستان به مرکزیت بروجرد است.[۶۷][۶۸][۶۹][۷۰] این استان گاه با نام‌های دیگر مانند استان بوستان، استان بروجرد یا استان لرستان شرقی هم نام برده شده است. طرح اولیه تشکیل استان زاگرس در سال ۱۳۷۵ به هنگام سفر رئیس‌جمهور وقت حکومت جمهوری اسلامی اکبر هاشمی رفسنجانی به بروجرد از سوی نمایندگان مردم بروجرد در مجلس شورای اسلامی ارائه شد. سپس در سال ۱۳۷۹، نمایندگان بروجرد، ملایر و نهاوند تشکیل استانی جدید با مشارکت سه شهرستان فوق را با نامه‌ای رسمی از وزارت کشور خواستار شدند.
در دومین دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، زمزمه‌های استقلال اداری بروجرد و تشکیل استان زاگرس شدت گرفت اما تا چندین سال بعد تحرک جدی در این زمینه دیده نشد. در سال ۱۳۸۹، به دنبال تأسیس استان البرز به مرکزیت کرج، علاءالدین بروجردی و هادی مقدسی[۷۱] نمایندگان بروجرد در مجلس شورای اسلامی، ضمن ایراد سخنرانی، از رئیس‌جمهور (محمود احمدی‌نژاد) تقاضای تأسیس استان زاگرس به مرکزیت بروجرد را نمودند.[۶۸][۶۹][۷۰]

محدوده پیشنهادی برای استان زاگرس از ابتدا تاکنون متغیر بوده است. در طرح اولیه که در سال ۱۳۷۹ ارائه شد استان زاگرس شد. شامل شهرستان‌های شرق استان لرستان و جنوب استان همدان یعنی شهرستان ملایر، شهرستان نهاوند، شهرستان تویسرکان شهرستان دورود، شهرستان ازنا و شهرستان الیگودرز نیز می‌شود. در برخی منابع اینترنتی، کلیه مناطق دارای گویش نزدیک به گویش بروجردی جهت الحاق به استان زاگرس پیشنهاد شده‌اند که شازند، و را نیز شامل می‌شود.[۶۷][۶۷]

مردم‌شناسی

مردم

مردم از بروجرد از قومیت لر می‌باشند.[۷۲][۷۳][۷۴][۷۵][۷۶]سیف الدوله قاجار در سفرنامه خود به بروجرد ذکر می‌کند مردم بروجرد لر می‌باشند.[۷۷] در کتاب مردم‌شناسی ایران آمده مردم شهرنشین بروجرد و خرم‌آباد لرهستند[۷۸]

زبان

ساکنان شهر بروجرد با گویش بروجردی از زبان لری سخن می‌گویند.[۷۹] دانشنامه ایرانیکا،[۸۰] فهرست لینگوییست[۸۱] و حسینعلی رزم‌آرا[۸۲] مردم بروجرد را بخشی از لر و گویش بروجردی را گویشی از زبان لری معرفی می‌کنند. رودیگر اشمیت گویش مردم بروجرد را به زبان پارسی میانه نزدیک می‌داند.[۸۳] گویش بیشتر روستاهای لرنشین بروجرد لری است اما تحت فرایندهای آوایی گویش بروجردی قرار گرفته و می‌توان آن را «لری بروجردی» نامید. اقلیت کلیمی بروجرد گویش خاصی از فارسی دارند که که برای شهروندان بروجردی قابل فهم است. شمار اندکی ارامنه در بروجرد ساکن بوده‌اند که گویشی مشابه با ارامنه جلفای اصفهان داشته‌اند.[۸۴] عبری و ارمنی نیز در شهرستان بروجرد رواج دارند.[۸۵][۸۶]دانشنامه جهان اسلام نیز گویش مردم بروجرد را فارسی با لهجه بروجردی عنوان کرده است.[۸۷]

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت شهرستان بروجرد ۳۲۶٬۴۵۲ نفر و جمعیت شهر بروجرد ۲۳۴٬۹۹۷ نفر بوده است.[۸۸] طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان بروجرد برابر با ۳۴۰٬۶۵۴ نفر گزارش شده است. این شهرستان در سال ۱۳۸۵ جمعیتی برابر با ۳۲۴٬۵۴۷ نفر داشت. تعداد خانوارهای این شهرستان در همین سال ۷۹٬۳۸۸ خانواده بود[۸۹][۹۰] جمعیت این شهرستان در سال‌های ۱۳۶۵ و ۱۳۸۵ به ترتیب ۲۴۳ و ۳۲۴ هزار نفر بوده است.[۹۱]

نخستین سرشماری رسمی جمعیت بروجرد در سال ۱۳۳۵ صورت گرفته و جمعیت شهرستان بروجرد در آن سال نزدیک (۱۷۹۱۸۶ نفر) بوده است.[۹۲]

جمعیت تاریخی
سال جمعیت ±%
۱۳۳۵ ۱۷۹٬۱۸۶ —
۱۳۴۵ ۲۰۱٬۴۸۶ ۱۲٫۴٪+
۱۳۵۵ ۲۴۱٬۳۴۵ ۱۹٫۸٪+
۱۳۶۵ ۲۹۱٬۸۷۹ ۲۰٫۹٪+
۱۳۷۵ ۳۱۳٬۰۱۶ ۷٫۲٪+
۱۳۸۵ ۳۲۴٬۵۴۷ ۳٫۷٪+
۱۳۹۰ ۳۴۰٬۶۵۴ ۵٪+
۱۳۹۵ ۳۳۴٬۹۹۷ ۱٫۷٪−

دین و مذهب

اکثر مردم شهر بروجرد شیعه دوازده امامی هستند. همچنین عده کمی ارمنی و یهودی در این شهر سکونت دارند.[۹۳] در سال ۱۳۷۵، جمعیت کلیمی‌های شهر بروجرد ۵۳ نفر بود. قبلاً جمعیت یهودیان بروجرد بیشتر از این بوده و در یکی از محلات بروجرد دارای یک مدرسه و یک کنیسه و یک راسته بازار بودند. بنابر کتاب تاریخ یهود در ایران نوشته حبیب لوی که در سال ۱۳۳۹ تألیف شده، جمعیت یهودیان بروجرد در آن زمان ۱۵۰۰ نفر بوده و یهودیان این شهر دارای یک کنیسه و یک باب حمام عمومی بوده‌اند.[۹۴] در کتاب «جغرافیای شهرستان بروجرد: طبیعی – انسانی» که در سال ۱۳۴۰ توسط مقدس جعفری تألیف شده ذکر گردیده که جمعیت یهودیان بروجرد در آن سال‌ها ۸۰۰ نفر بوده است که همگی تحصیل کرده و نیمی از این جمعیت یعنی ۴۰۰ نفر تحصیلات عالیه داشتند، و با این عبارت دقیقاً ذکر گردیده که «شما یک یهودی را پیدا نمی‌کند که به شغل‌هایی مانند نانوایی روی آورده باشد و اکثراً به شغل‌های بزازی و خرازی مشغولند.»[۹۵] امام جمعه بروجرد: بروجرد رتبه نخست جمع‌آوری زکات نقدی در لرستان است[۹۶]

فرهنگ

آداب و رسوم

مراسم سوگواری واقعه کربلا در بروجرد از تنوع و گستردگی زیادی برخوردار است. آئین سقاخانه یکی از شاخص‌ترین مراسم دهه اول محرم است که در آن برخی از خانواده‌های بروجردی بخشی از خانه خود را با پارچه، چراغ و تصاویر مذهبی، سیاه پوش می‌کنند و شب هنگام با گشودن در و روشن کردن چراغ و نصب پرچم بر سر در منزل، به پذیرایی از میهمانان عزادار می‌پردازند.[۹۷] آئین سقاخانه بروجرد در دیماه ۱۳۹۱ در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت ملی رسیده است.[۹۸]
خَرّه‌گیری از دیگر مراسم عزاداری محرم است. صبح عاشورا در محل تجمع هر یک از دسته‌های عزادار، دیگ‌های مسی برای جوشاندن گِل و آماده‌سازی خَرّه تدارک دیده می‌شود. عزاداران قدری از خَرّه را به لباس، ریش، مو و گونه خود می‌مالند. دسته‌های عزادار از ابتدای صبح در کوچه و خیابان‌ها روانه مجالس عزاداری می‌شوند و در هر مجلس سینه زنی می‌کنند. به نوشته کتاب «تذکره حسین حزین»، گل گیرندگان که به آن‌ها خَرّه گیر گفته می‌شود به‌طور عمده پیرمردان و سالمندان بوده‌اند که در دسته‌های سینه زنی در جلوی هیئت قرار می‌گرفته‌اند و خره گیران بی‌ریاترین سینه‌زنان بوده‌اند.[۸] چهل منبر، شبیه‌خوانی، تعزیه دو طفلان مسلم، کتل‌گیری، سینه‌زنی، زنجیرزنی، روضه‌خوانی و شام غریبان از دیگر مراسم گذشته و حال عزاداری حسین بن علی در محرم و صفر در بروجرد به‌شمار می‌آیند.[۹۷]

بازی‌های بومی

بازی‌های متعددی در شهر بروجرد و مناطق پیرامون آن رواج داشته است که تعدادی از آن‌ها هنوز هم طرفدار دارند. در کنار متل‌ها و چیستان‌ها که عمدتاً در فضای خانه و با حضور اعضای خانه اجرا می‌شده است بازی‌های میدانی و بیرون از خانه تنوع فراوانی داشته‌اند. در کتاب تذکره حزین از بازی‌های سنتی این شهر مانند کفشک بازی، بغچه بازی، تنور بازی، شاه شاهکی، دار دار کنی، فنجان بازی، آهسته برو آهسته بیا، لنگران، گولو بازی (تیله بازی)، گو گوسال (گاو و گوساله)، گوی بازی (جوز و گوی) و الچوب (اله چوب) نام برده شده است[۸] (ص. ۱۹۴–۲۰۰)[۹۹] اله بازی، نجات، سه پر، دست به چاله و نیزدی زدی نیز از دیگر بازی‌های فیزیکی بروجرد هستند.

ورزش

مراکز ورزشی عمده بروجرد شامل مجتمع‌های ورزشی ولایت، تختی، کارگران شهرداری، استادیوم علی بیات و سالن ورزشی طالقانی می‌شود. همچنین کارخانجات نساجی بروجرد دارای مجتمع ورزشی مجهزی است که عمدتاً به عنوان کمپ ورزشی مورد استفاده تیم‌های مختلف کشور قرار می‌گیرد. پیش از جام جهانی فوتبال ۱۹۹۸، تیم ملی ایران در این ورزشگاه اردو برگزار کرد. ورزش‌های مطرح در بروجرد شامل بوکس، کشتی (ورزش)، ورزشهای رزمی و دو و میدانی است. احسان مهاجرشجاعی، احسان روزبهانی، آروین معظمی گودرزی، محمدرضا رحیمی، سجاد مهرابی و ولی‌الله صالح نیا از چهره‌های ورزشی مطرح بروجرد هستند. در گذشته نیز چهره‌هایی مانند ماشاءالله فرخ منش (کاپیتان تیم ملی والیبال) و پرویز صیفوریان، رضا فهیمی، ناصر فهیمی، رضا هدایتی و حسین خراطی نیز از قهرمانان اسبق بروجرد محسوب می‌شده‌اند.

چاپ و نشر

نخستین روزنامه بروجرد و لرستان در دوره قاجار و در سال ۱۳۲۷ قمری (۱۲۸۸ خورشیدی) با نام بیضاء منتشر شد. مشخصات این روزنامه در برخی کتابشناسی‌ها ذکر شده بود. در سال۱۳۹۳ نسخه ای از آن در اسناد موجود در خانه تاریخی مغیث الاسلام طباطبایی توسط کارشناسان میراث فرهنگی بروجرد شناسایی شد که تاریخ ۱۳۲۷ قمری را نشان می‌داد.[۱۰۰]

کتابخانه‌ها

قدیمی‌ترین کتابخانه عمومی استان لرستان، کتابخانه‌ای با نام کنونی «شهید باهنر» است که در سال ۱۳۳۸ خورشیدی در شهر بروجرد ساخته شد. هم‌چنین کتابخانه‌های «شهید صارمی»، «علامه بحرالعلوم»، «علامه شهیدی»، «احسان شهیدی» و «حضرت ولیعصر» نیز از دیگر کتابخانه‌های عمومی شهر می‌باشند.[۱۰۱][۱۰۲] تا خرداد ۱۳۹۲ پنج کتابخانه عمومی و پنج کتابخانه مشارکتی در بروجرد فعالیت داشته‌اند.[۱۰۳] همچنین در سال ۱۳۹۳، در مجموع حدود ۱۸۵ هزار نسخه کتاب در کتابخانه‌های این شهر وجود داشته است.[۱۰۴] کتابخانه استاد عبدالمحمد آیتی یک کتابخانه عمومی است که در شهرک اندیشه واقع شده و در دی ۱۳۹۹ افتتاح شده است. این کتابخانه در زمینی به مساحت ۲ هزار و ۵۰۰ متر ساخته شده و زیر بنای آن ۱۲۵۰ متر مربع است و یک کتابخانه درجه یک محسوب می‌شود.[۱۰۵]

کتابخانه آیت الله محمد بروجردی از کتابخانه‌های وابسته به آستان قدس رضوی رضوی است که در سال ۱۳۶۸ به صورت وقفی در بروجرد احداث شده است.[۱۰۶]

سینما

در حال حاضر شهرستان بروجرد دارای دو سینما است که از این میان تنها سینما «فلسطین» فعال است. این سینما که در ۱۳۴۱ با عنوان گرین‌سیتی یا شهرسبز تأسیس شده بود، دارای سالن بزرگی با ۱۰۷۷ صندلی است و مساحت آن ۱۲۲۹ متر مربع است.[۱۰۷] سینما فلسطین پس از بازسازی کلی و با صرف یک و نیم میلیارد تومان، در اسفند ۱۳۹۷با افزوده شدن یک سالن کوچک به ظرفیت ۴۳ نفر، به صورت پردیس سینمایی بازگشایی شد.[۱۰۸]

تا پیش از انقلاب، شهر بروجرد دارای چهار سینما به نام‌های سینما ایران واقع در خیابان پهلوی، سینما داریوش در میدان پهلوی، سینما آریا در خیابان بهار و سینما گرین‌سیتی (فلسطین کنونی) واقع در خیابان آیت‌الله کاشانی فعلی بود. سینما ایران اولین سینمای بروجرد بوده است که در خیابان پهلوی سابق شهدای امروز ایجاد شده است. سینما داریوش دومین سینمای بروجرد بود که در سال ۱۳۳۸ در میدان پهلوی (شهدا) افتتاح شد و ۵۰۳ صندلی داشت. سومین سینمای این شهر، سینما آریا در خیابان بهار روبروی شهرداری فعلی بوده است و چهارمین سینمای تأسیس شده نیز سینما گرین سیتی یا همان فلسطین فعلی بوده است.[۱۰۹] سینما داریوش با عنوان «آزادی» تا سال ۱۳۸۵ فعالیت داشت اما در اثر زمین لرزه فروردین این سال، آسیب دید[۱۱۰] و در سال‌های اخیر از فضای آن برای برگزاری نمایشگاه‌های کتاب استفاده می‌شد و در حال حاضر یک کتابفروشی شده است.[۱۱۱][۱۱۲]

تئاتر

در زمینه هنرهای نمایشی، مصطفی عبداللهی از چهره‌های برجسته تئاتر ایران بوده که گروه تئاتر کوچه را در بروجرد تأسیس نمود و از سال ۱۳۵۸ فعالیت گروه تئاتر کوچه را به تهران منتقل نمود. گروه کوچه اولین گروهی نمایشی بود که بعد از انقلاب اسلامی در ایران، اجراهایی را در خارج از کشور و شهرهای مختلف شوروی برگزار کرد. این گروه در سال ۱۳۹۳ به عنوان بهترین گروه سال اردیبهشت تئاتر ایران برگزیده شد. [۱۰۴] [۱۰۵][۱۰۶]

رادیو و مرکز تولید سیمای بروجرد

بروجرد دارای یک ایستگاه رادیوی محلی به نام رادیو بروجرد است که روزانه ۶ ساعت برنامه به صورت زنده پخش می‌کند. بارها توسط نمایندگان بروجرد درخواست‌هایی مبنی بر ایجاد یک شبکه محلی به صداو سیمای استان و سازمان صدا و سیمای کشور ارسال شده است، اما نتایج مثبتی حاصل نگردیده است تا اینکه توسط یکی از خیرین زمینی به این منظور اختصاص داده شده است و با پیگیری‌های شخصی در حال ساخت می‌باشد و اما فعلاً به دلیل پاره‌ای از مشکلات سیاسی متوقف شده است.[۱۱۳]

سماورسازی

به‌طور سنتی، مهد تولید سماور در ایران، شهر بروجرد در استان لرستان بوده است. بیشتر سماورهای تولید بروجرد از جنس ورشو و برنج هستند. سماور یک عبارت روسی به معنی «خودجوش» و مرکب از دو واژه Cam به معنی خودش وVar به معنی پختن می‌باشد. این ظرف دارای یک مخزن آب است که برای آماده کردن چای و موارد دیگر همواره در حال جوشیدن نگهداشته می‌شود.

سماوی‌های بروجرد صنایع دستی این شهر هستند و از ارزش بالایی برخوردار هستند به‌طوری‌که اغلب برای تزئینات استفاده شده و سماورهای کارکرده (دسته دوم) هم نیز معامله می‌شوند.

نقل، آب نبات و کلوچه

در این شهر انواع نقل با استفاده از شیره شکر و طعم دهنده‌ها و دانه‌های معطر هل تخم گشنیز یا خلال بادام، گل محمدی، پنیر کاکائویی، مغز بادام زمینی، زنجبیل، دارچین، پودر نارگیل، وانیل تولید می‌شود. شهرهای دیگری نیز در زمینه تولید نقل فعال هستند از جمله ارومیه، تویسرکان و … که در مورد ارومیه مهم‌ترین سوغات این شهر می‌باشد. انواع آب نبات از قبیل آب نبات کنجدی، زنجبیلی، دارچینی، لیمویی نیز در بروجرد تهیه می‌شوند. نوعی نان کلوچه محلی نیز به نام کلوا (کلوای لرستانی) با ترکیب شکر، شیر و زعفران جز سوغات این شهر می‌باشد. غیر از کلوا نان شیرمال بروجردی نیز طرفداران خود را دارد.

صابون سازی

از صنایع و سوغات معروف بروجرد می‌توان به صابون سازی سنتی اشاره کرد. از دیرباز کارگاه‌ها و کارخانه‌های بسیاری در بروجرد به تولید صابون سنتی مشغول بوده‌اند. صابون پیچ، کاسه ای، سرکف، آجز و… از محصولات این صابون پزی‌ها هستند. معروف‌ترین نوع صابون سنتی بروجرد، سرکف نارگیلی است که خواص درمانی برای پوست دارد. قدمت صابون پزی در بروجرد به دوره صفویه می‌رسد و کارگاه‌های مختلفی مانند اتحاد، عاجز، شماعی، اشکی و کوثری تولید می‌شده‌اند. محصولات کارگاه‌های صابون پزی سنتی بروجرد به بازار شهرهای دیگر هم فرستاده می‌شود[۱۱۴]

شیره و حلوا

شیره سفید یا شیره انگور بروجرد جزو مرغوب‌ترین شیره‌ها شناخته شده است. در منابع طب سنتی ایرانی، شیره انگور دوشاب می‌نامند. شیره سفید از انگور عسگری تهیه می‌شود که این نوع انگور بیشتر در بروجرد، ملایر و همدان کشت می‌شود. در بروجرد علاوه بر انگور عسگری، شیره انگور قرمز (شانی) و شیره انگور سیاه (مادر و بچه) نیز تهیه می‌شود.

شهرسازی

بلوار تختی از معابر اصلی و پر رفت‌وآمد بروجرد.

ساختار شهری فعلی بروجرد به دو بخش تاریخی و مدرن قابل تفکیک است. تا اوایل دوره پهلوی، دور شهر بروجرد حصاری طولانی وجود داشته که خندقی نیز در اطراف آن وجود داشته است. بافت تاریخی این شهر وسعت زیادی دارد و بازار بزرگ، چندین مسجد و خانه تاریخی در این بخش وجود دارند. بافت‌های جدیدتر شهر نیز خود به سه دسته متمایز می‌شوند: یک- مناطق غربی شهر شامل یادبود، تختی و بهار که در پنج دهه گذشته رشد یافته‌اند؛ دو- مناطق کمتر توسعه یافته ابراهیم‌آباد، دشت لاله، محمودآباد، بهارستان و علی‌آباد که حاصل مهاجرت روستائیان و حاشیه‌نشینی هستند؛ و سه – شهرک‌های شمال غربی شهر که در دو دهه گذشته ایجاد شده‌اند.

از مهم‌ترین خیابان‌های شهر می‌توان به خیابان‌های شهدا، تختی، صفا و از لحاظ بازار سنتی بروجرد می‌توان به خیابان جعفری اشاره کرد، که روزانه بسیاری از مردم شهر و حومه و حتی گردشگران زیادی در آن تردد دارند.

کوی‌ها و محله‌ها

محله‌های قدیمی تر بروجرد با عنوان کوی شناخته می‌شوند مانند کوی‌های سعدی، رازان، سوزنی، یخچال، قُدغون و جعفری. برخی محله‌ها مانند صوفیان، چاله پسته (برآواد)، دانگه، چال قلعه، باغ چال، کُلَه کله و میدان محمدحسن خان قدمت تاریخی دارند و آثار تاریخی قابل توجهی در آن‌ها دیده می‌شود. گسترش شهر در دوره پهلوی و پس از انقلاب اسلامی منجر به ایجاد محله‌های مهاجرنشین و فقیر مانند ابراهیم‌آباد، علی‌آباد، اسلام‌آباد، محمودآباد و دشت لاله در نیمه شرقی شهر و شهرک‌های نور و امام در غرب شهر شد. مناطق مسکونی جدید بروجرد شامل شهرک‌های متعددی است که در شمال غربی شهر ساخته شده‌اند از جمله شهرک‌های نیاوران، اندیشه، ایثار، زاگرس، زیبا، مخابرات و کمپینگ شهرداری[۱۱۵] امروزه بیشتر مناطق بروجرد با نام خیابان‌های مجاور شناخته می‌شوند مانند تختی، بهار، مدرس، شریعتی و شهدا.

در قدیمی امامزاده جعفر.

مناطق شهرداری

مقالهٔ اصلی: شهرداری بروجرد

شهرداری بروجرد دارای سه منطقه شهری و دو ناحیه مستقل شهری است.[۱۱۶][۱۱۷] منطقه یک در شرق و مرکز شهر و در بافت تاریخی شهر قرار دارد. منطقه دو نیمه جنوب غربی و منطقه سه نیمه شمال غربی شهر را شامل می‌شود. جهان‌آباد که در مجاورت میدان آیت‌الله بروجردی و در میسر جاده ۳۷ بر سر راه شهرهای اراک و خرم‌آباد قرار دارد از سال ۱۳۸۹ از یک روستا به ناحیه شهری ارتقاء یافت و با عنوان «ناحیه منفصل شهری شهید کشوری» به بروجرد الحاق شد.[۱۱۸]

بافت تاریخی بروجرد

مقالهٔ اصلی: بافت تاریخی بروجرد

بافت معماری قدیم بروجرد که آخرین بار در دوران قاجاریه ساماندهی شده بسیار زیبا بوده و نمونه‌هایی از آن هنوز باقی است. هسته اولیه این شهر شامل چند کوی و محله بزرگ مانند بروا، صوفیان و دانگه بوده است و بازارها، مسجدها و خانه‌های مجللی در آن وجود داشته است. بروجرد در طول تاریخ همواره محصور به حصاری بزرگ بوده است که اطراف آن نیز خندقی قرار داشته است. آخرین بار قلعه بروجرد به دستور محمدتقی حسام‌السلطنه قاجار بازسازی شد.

معابر و تقاطع‌ها

ساختار خیابان‌های بروجرد عمدتاً به شکل بلوارهایی هستند که معمولاً به میدان‌های مختلف منتهی می‌شوند. مرکزی‌ترین بخش شهر، میدان رازان است که در بافت قدیمی شهر قرار دارد و در کنار مسجد سلطانی و بازار قرار گرفته است. خیابان شهدا حد فاصل این میدان تا میدان شهدا قرار دارد و در ادامه به بلوار تختی و میدان تختی می‌رسد. خیابان‌های جعفری، صفا و شریعتی از خیابان‌های اصلی بخش شرقی و قدیمی تر شهر هستند. میدان آیت‌الله بروجردی در تقاطع دو جاده اراک – تهران و خرم‌آباد-خوزستان به عنوان یکی از دو ورودی اصلی شهر شناخته می‌شود و از نظر مساحت یکی از میدان‌های بزرگ ایران است.

برج‌ها و مراکز تجاری

برج هخامنش، مجتمع بهار، هتل هالیس، برج سفیر و برج اندیشه از ساختمانهای بلند بروجرد هستند. دیپلمات سنتر با ۱۱ طبقه ساختمان‌بلند تجاری و گردشگری و ساختمان امام رضا با ۶ طبقه تجاری و اداری محسوب می‌شوند.

اوضاع اقتصادی و اجتماعی

اقتصاد

اقتصاد مردمان ناحیه بروجرد مبتنی بر داد و ستد منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، خرده فروشی، کشاورزی و دامپروری، خدمات اداری و دولتی و نیز تولید محصولات صنعتی و معدنی است. به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و قرارگیری بر سر راه‌های پر رفت‌وآمد و نیز مجاورت با مناطق مورد تردد ایلات لر، شهر بروجرد در سده‌های گذشته از مراکز تجاری مهم منطقه به‌شمار می‌آمده است و بازار بزرگ این شهر، مال التجاره و کاروانسراهای متعددی داشته است. برای نمونه ابن جعفر در اوایل قرن چهارم هجری قمری در ذکر ماه بصره مشتمل بر بروجرد و نهاوند، میزان خراج این ناحیه را ۴٬۸۰۰٬۰۰۰ درهم ذکر کرده است که نزدیک به سه برابر خراج همدان در همان زمان بوده است.[۱۱۹] صنایع قدیمی در بروجرد بسیار رونق داشته‌اند به گونه‌ای که هنوز هم برخی از مشاغل صنعتی قدیمی در بازار بروجرد به کار خود ادامه می‌دهند. همچنین بازار بروجرد مشتمل بر راسته بازارهای پر رونق و متعددی مانند جوراب بافها، مسگرها، چلنگرها، دباغ‌ها، چراغ سازها، قفل سازها و… بوده است به گونه‌ای که تا اواخر دوره پهلوی، بروجرد همراه با شهرهایی چون اصفهان، کاشان، دزفول و قزوین به‌طور سنتی، از مراکز صنعتی کشور به‌شمار می‌رفته است. برخی محصولات تولیدی بروجرد مانند پارچه‌های قلمکار، سماور و محصولات قلمزنی ورشو و حتی قفل‌های سنتی تولید شده در بروجرد شهرت بین‌المللی یافته‌اند. این شهر قطب صنایع و صادرات لرستان به حساب می‌آید و برای نمونه، شرکت داروسازی اکسیر به تنهایی ۵۰ درصد بازار صادرات داروی کشور را در اختیار دارد.[۱۲۰]

صنایع

تعداد کارخانه‌ها و کارگاه‌های بزرگ صنعتی این شهر بین ۴۵۰ تا ۵۰۰ واحد فعال تخمین زده می‌شود که طبق آمارها بین ۳۷[۱۲۱] تا ۶۰ درصد[۱۲۲] از مجموع صنایع استان لرستان را شامل می‌شود. به همین دلیل بروجرد قطب اصلی صنعت در لرستان محسوب می‌شود. در سه دهه پس از انقلاب اسلامی، جمعاً ۴۸۵ واحد صنعتی در بروجرد ایجاد شده است و به این ترتیب، بروجرد از نظر میزان سرمایه‌گذاری در بخش صنعت و نیز از نظر تعداد واحدهای صنعتی فعال، در تمام این سال‌ها رتبه نخست را در استان لرستان داشته است.[۱۲۳] طبق اعلام رئیس اداره صمت شهرستان بروجرد، در اردیبهشت ماه ۱۴۰۳ دو شهرک صنعتی و در مجموع، ۳۵۴ واحد صنعتی و معدنی در شهرستان بروجرد وجودداشته که ۶۶۴۳ نفر در این واحدها مشغول به کار بوده‌اند. در این سال ۲۰ درصد واحدهای صنعتی بروجرد غیرفعال بوده است. در مجموع، ۳۴ درصد از صنایع استان لرستان در شهرستان بروجرد قرار دارند.[۱۳]

صنایع بروجرد در ۲۰ رده مختلف قرار می‌گیرند.[۱۲۱] پارچه و منسوجات، داروهای انسانی و حیوانی، خودرو، کاشی و سنگ‌های ساختمانی از مهم‌ترین محصولات صنایع بروجرد به حساب می‌آیند. زاگرس خودرو، کارخانجات نساجی بروجرد و سامان کاشی از کارخانجات تولیدی فعال شهرستان بروجرد هستند. همچنین این شهر از مراکز تولید دارو در کشور است و دو شرکت بزرگ اکسیر و شرکت داروسازی زاگرس فارمد پارس آن به ترتیب در زمینه تولید داروهای انسانی و دامی فعالند. زاگرس فارمد پارس با نام قبلی داملران رازک بزرگ‌ترین تولیدکننده داروهای دامی در ایران است و به تنهایی ۹۰درصد صادارات داروهای دامی کشور را در اختیار دارد.[۱۲۴] داروسازی اکسیر نیز بزرگ‌ترین صادرکننده داروی کشور (۵۰ درصد صادرات داروی ایران) و بزرگ‌ترین شرکت صادرکننده محصولات در استان لرستان است.[۱۲۰] با توجه به وجود کارخانجات نساجی بروجرد در این شهر، در سال‌های اخیر صنایع تولید پوشاک نیز در بروجرد گسترش یافته‌اند که از این میان زاگرس پوش [۳] با اشتغال ۴۵۰ نفر[۱۲۵] و مروارید بهامین پوش با اشتغال ۱۵۰ نفر[۱۲۶] دو واحد بزرگی هستند به تولید انواع لباس مردانه و زنانه می‌پردازند.

صنایع دستی متنوعی در بروجرد تولید می‌شود که ناشی از وجود حرفه‌های قدیمی اما فعال در بازار بروجرد و نیز اشتغال خانگی به ویژه نزد زنان روستایی است. قالی بروجرد از محصولات سنتی این شهر است و بیش از ۴۳۰۰ نفر قالیباف در سطح شهرستان بروجرد شناسایی و تحت پوشش بیمه قرار گرفته‌اند.[۱۲۱]

بهداشت و درمان

بروجرد دارای پنج بیمارستان عمومی با نام‌های امام خمینی و شهید چمران و کوثر تأمین اجتماعی و آیت‌الله بروجردی و بیماری‌های خاص و چند بیمارستان خصوصی از جمله بهبود، امیرالمؤمنین (ع) و … است. بیمارستان امام خمینی با بیش از یک قرن سابقه، دارای ۱۰۰ تخت فعال است و بیمارستان شهید چمران نیز با نیم قرن سابقه ساخت[۱۲۷] دارای ۱۷۰ تخت فعال می‌باشد.[۱۲۸] تا مرداد ۱۳۹۲ تعداد ۴۰۵ پزشک در شهرستان بروجرد مشغول به کار بوده‌اند که از این تعداد، ۹۵ نفر دارای تخصص پزشکی، ۵۰ نفر دندانپزشک و ۴۰ نفر داروساز بوده‌اند. تعداد پزشکان عمومی این شهرستان در همین مدت برابر با ۲۲۰ نفر بوده است.[۱۲۹]

هنر ورشوسازی در بروجرد

شهر بروجرد به عنوان مرکز اصلی ورشوسازی و قلمزنی ورشو در ایران شناخته می‌شود و تنها شهری است که هنوز تعدادی کارگاه، موزه و هنرمندان فعال در این زمینه دارد. سابقه ورشوسازی در بروجرد به دوره قاجار می‌رسد که تا آن زمان، مسگری و قلمزنی روی برنج در این شهر رواج بیشتری داشته است. با ورود ورق‌های ورشو به ایران و مزایایی که این فلز نسبت به برنج داشت، تولید محصولات ورشوئی در بروجرد گسترش یافت و تعداد زیادی کارگاه ورشوسازی و قلمزنی ورشو در این شهر برپا شد.[۱۳۰] خانه تاریخی بیرجندی بروجرد به منظور احداث نخستین موزه ورشو اختصاص یافته است.[۱۳۱]

ثبت ملی و بین‌المللی ورشو بروجرد

هنر قلمزنی روی ورشو بروجرد در سال ۱۳۹۸ توسط میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان یک هنر اختصاصی ویژه بروجرد به ثبت ملی رسید. همچنین پرونده ثبت جهانی شهر بروجرد به عنوان مرکز ورشوسازی به یونسکو ارسال شده است. در تیرماه سال ۱۳۹۱، «مهارت و فن روی ورشو» به شماره ۱۰۶۱ و در اسفند ۱۳۹۶، «قلمزنی روی ورشو در شهر بروجرد» به شماره ۱۵۶۰ در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده است.[۱۳۲] پرونده ثبت بروجرد به عنوان شهر ملی ورشو در سال ۱۳۹۸ مطرح و به تصویب رسید.[۱۶][۱۷]

ترابری

ارتباطات جاده‌ای

مقالهٔ اصلی: آزادراه ۵ (ایران)

آزادراه ۵
اطلاعات مسیر
طول ۹۴۰ کیلومتر (۵۸۰ مایل)

۸۴ مایل (۱۳۵ کیلومتر)اراک–خرم‌آباد در حال ساخت
موقعیت
شهرهای بزرگ پردیس، تهران، ساوه، سلفچگان، اراک، شازند، بروجرد، خرم‌آباد، اندیمشک، شوش، اهواز، شوشتر
سامانه بزرگراهی
بزرگ‌راه‌های ایران
آزادراه‌ها

بروجرد بر سر شاهراه تهران – بندر امام خمینی قرار دارد و در این مسیر، در حد فاصل دو شهر اراک و خرم‌آباد قرار گرفته است. این موقعیت ارتباطی در اقتصاد و گردشگری شهر مؤثر است. آزادراه ۵ (در دست ساخت) از شرق و جنوب بروجرد عبور می‌کند. فاصله زمینی بروجرد با خرم‌آباد ۷۵ کیلومتر (از مسیر آزادراه اراک-بروجرد-خرم‌آباد)، با اراک ۱۱۰ کیلومتر، با تهران ۳۹۰ کیلومتر (از مسیر اراک و قم)، با اصفهان ۳۳۰ کیلومتر (از مسیر دورود)، با اهواز ۴۷۵ کیلومتر (از مسیر خرم‌آباد)، با همدان ۱۳۰ کیلومتر (از مسیر ملایر) و با کرمانشاه ۱۴۰ کیلومتر (از مسیر نهاوند) است.[۱۳۳] جاده‌های بروجرد عبارتند از:

  • بزرگراه (چهارخطه) بروجرد – اراک (بخشی از جاده شماره۵۶): به طول ۱۱۰ کیلومتر به سمت شرق، این جاده بخشی از مسیر ترانزیتی تهران-بندر امام خمینی است. شهرهای توره و مهاجران بر سر این جاده قرار دارد.
  • بزرگراه (چهارخطه) بروجرد – خرم‌آباد (جاده شماره۳۷): به طول ۱۰۰ کیلومتر به سمت جنوب غربی، این جاده بخشی از مسیر ترانزیتی تهران-بندر امام خمینی است و شهرهای چالانچولان، زاغه و پل هرو در مسیر آن قرار دارند.
  • جاده بروجرد – بیرانشهر – خرم‌آباد: به طول تقریبی ۹۰ کیلومتر به سمت جنوب غربی، این جاده از تقاطع غیر هم سطح جوادالائمه در کیلومتر ۴ بزرگراه بروجرد – دورود شروع می‌شود و با ورود به کوه‌های زاگرس، به شهر بیرانشهر و از آنجا به خرم‌آباد متصل می‌شود.
  • بزرگراه بروجرد – دورود: این جاده تا پلیس راه دورود منطبق با «بزرگراه بروجرد – خرم‌آباد» است و از آنجا با طی ۱۵ کیلومتر دیگر در جهت جنوب شرقی به شهر دورود می‌رسد. طول این جاده ۴۵ کیلومتر است و سی کیلومتر نخست آن (بروجرد تا پلیس راه دورود) با نام قطعه «بزرگراه بروجرد-چالانچولان» نیز شناخته می‌شود.
  • بزرگراه بروجرد- اشترینان – ملایر: به طول تقریبی ۵۰ کیلومتر به سمت شمال که بخشی از جاده (۳۷) است.
  • جاده بروجرد- اشترینان – نهاوند: به طول تقریبی ۵۵ کیلومتر به سمت شمال غربی، این جاده تا سه راهی بروجرد-ملایر-نهاوند در شمال شهر اشترینان منطبق بر «جاده بروجرد – ملایر» (جاده (۳۷) است و جاده نهاوند از سمت غرب این سه راهی منشعب می‌شود.
  • جاده بروجرد- نورآباد: این جاده تا کیلومتر ۵۰، منطبق بر «جاده بروجرد- اشترینان – نهاوند» است و با انشعاب به سمت جنوب غرب به شهر نورآباد می‌رسد. طول آن حدود ۱۰۰ کیلومتر است.
  • جاده بروجرد – الشتر: این جاده تا کیلومتر ۳۰، منطبق بر «جاده بروجرد-بیرانشهر-خرم‌آباد» است و با انشعاب به سمت غرب به شهر الشتر می‌رسد. طول آن حدود ۷۰ کیلومتر است.

پایانه مسافربری

شهر بروجرد دارای دو پایانه مسافربری در شرق و غرب است. کار ساخت پایانه مسافربری شرق بروجرد در سال ۱۳۷۱ توسط شهرداری آغاز گردید. در این پایانه به ۲۲ غرفه تجاری و ۸ غرفه داخل سالن برای شرکت‌های مسافربری مجهز است و به مقاصد تهران، کرج، اراک، اصفهان، شیراز، اهواز، آبادان، کرمانشاه، سنندج، خرم‌آباد، دورود شوشتر همدان و… سرویس دهی می‌کند. همچنین پایانه غرب در جهت بهره‌برداری و توسعه در اختیار بخش خصوصی قرار گرفته است.[۱۳۴]

نخستین تاکسی بروجرد

اتوبوسرانی شهری

سازمان اتوبوسرانی شهر بروجرد در سال ۱۳۴۹و با به‌کارگیری ۱۳ دستگاه اتوبوس در ۳ خط آغاز به کار کرد. در حال حاضر تعداد ناوگان این سازمان ۲۰۰ اتوبوس است که به مردم شهر و شهرک‌ها و روستاهای حومه سرویس دهی می‌کند. سازمان اتوبوسرانی شهر بروجرد از معدود سازمان‌هایی است که اقدام به حذف بلیت کاغذی و جایگزینی آن با بلیت الکترونیک نموده است.[۱۳۵] تعداد خطوط اتوبوسرانی بروجرد ۴۶ خط است که در هر روز حدود ۷۵ هزار مسافر را در مسیر درون‌شهری و ۷۵ مسیر روستایی از مبدأ بروجرد جابجا می‌کنند.[۱۳۶]

تاکسیرانی

بروجرد دارای ۴۰۰۰ تاکسی فعال است[۱۳۷] در گذشته تاکسی‌های آبی رنگ در این شهر تردد داشتند اما هم‌اکنون تاکسی‌های بروجرد زردرنگ هستند. با آغاز کار مدارس در مهرماه، تعداد ۷۵۰ تاکسی سرویس به حمل و نقل دانش آموزان اختصاص می‌یابد.[۱۳۸] تعداد تاکسی‌های ویژه شهر بروجرد که خودروهای شخصی مسافرکش با مجوز حمل مسافر هستند به ۹۶۰ دستگاه بالغ می‌شود.[۱۳۹]

مسافت بروجرد با مراکز استانها

شهر مقصد فاصله(KM) زمان تقریبی سفر
تهران ۳۳۰ ۴ ساعت
مشهد ۱۱۹۲ ۱۲:۲۰ ساعت
اصفهان ۳۲۵ ۴ ساعت
کرج ۴۲۰ ۵ ساعت
تبریز ۷۱۰ ۸:۳۰ ساعت
کرمانشاه ۲۳۰ ۲:۳۰ ساعت
قم ۲۴۲ ۳ ساعت
شیراز ۷۹۹ ۹ ساعت
اهواز ۴۴۰ ۵:۳۰ ساعت
ارومیه ۶۷۱ ۹ ساعت
ساری ۶۵۰ ۸ ساعت
رشت ۵۰۰ ۷ ساعت
اراک ۱۰۵ ۱ ساعت
کرمان ۱۰۲۴ ۱۱:۳۰ ساعت
اردبیل ۶۶۶ ۹ ساعت
گرگان ۷۹۷ ۷:۴۲ ساعت
همدان ۱۷۵ ۱:۳۰ ساعت
خرم‌آباد ۷۵ ۴۵ دقیقه
قزوین ۴۲۵ ۴:۳۰ ساعت
زنجان ۴۰۰ ۵ ساعت
یزد ۶۷۵ ۷:۴۰ ساعت
زاهدان ۱۵۴۰ ۱۶:۴۴ ساعت
بندرعباس ۱۲۴۰ ۱۴:۳۰ ساعت
بوشهر ۸۷۰ ۱۰ ساعت
سمنان ۶۴۸ ۷:۴۵ ساعت
بجنورد ۱۰۱۲ ۱۱ ساعت
بیرجند ۱۲۱۸ ۱۳:۳۰ ساعت
سنندج ۳۱۸ ۴:۳۳ ساعت
ایلام ۳۷۴ ۵ ساعت
شهرکرد ۳۲۰ ۴:۱۵ ساعت
یاسوج ۶۱۱ ۷:۴۰ ساعت

آموزش

آموزش و پرورش

دبیرستان پهلوی، از مدارس اولیه ایران با طراحی اروپایی – ایرانی.

پیشینه آموزش و پرورش به قرن‌ها پیش و حضور علمای دینی در این شهر بازمی‌گردد، اما تاریخ ساخت مدارس به سبک امروزی به سال ۱۳۱۷ هجری قمری است. اولین مدرسه شهر، آمینه نام داشت. بر اساس شواهد این مدرسه، اولین مدرسه‌ای بود که در لرستان و به سبک نوین و با روش دارالفنون ایجاد شد.[۱۴۰] در سال ۱۳۳۸ هجری قمری دومین مدرسه شهر بنام قوامیه و در سال ۱۳۰۰ خورشیدی مدرسه اتحادیه اعتضاد افتتاح شد. اولین مدرسه دخترانه شهر بروجرد بنام مکتب البنات فاطمیه در سال ۱۳۰۳ خورشیدی و در کنار مدرسه جمالیه ساخته شد.[۱۴۱] دبیرستان پهلوی که در سال ۱۳۱۵ خورشیدی در محوطه سربازخانه قدیمی بروجرد افتتاح شد، یکی از قدیمی‌ترین مدارس نوین ایران است که دارای طراحی ترکیبی ایرانی – اروپایی است.[۱۴۲] در زمان افتتاح این مجتمع بزرگ، طبقه اول بنا، به عنوان دبیرستان پهلوی فعالیت یافت و طبقه دوم نیز محل استقرار اولین اداره فرهنگ (آموزش و پرورش) غرب ایران شد.[۱۴۳] موزه مفاخر و اسناد آموزش و پرورش بروجرد در محل دبیرستان پهلوی بروجرد دایر شده است.

آموزش عالی

سابقه آموزش عالی در بروجرد به دوره پهلوی برمی‌گردد. در سال ۱۳۲۳ خورشیدی دو دانشسرای مقدماتی دختران و پسران تأسیس شد، اما مدتی بعد منحل گردید.[۱۴۴] بعد از آن مرکز آموزش کشاورزی بروجرد در سال ۱۳۳۵ با عنوان «دانشسرای کشاورزی بروجرد تأسیس شد» و هدف آن تربیت دانش آموختگان برای ترویج کشاورزی در روستاهای منطقه بود.[۱۴۵]

نخستین واحد دانشگاهی بروجرد، شعبه‌ای از دانشگاه آزاد اسلامی بود که در سال ۱۳۶۲ در این شهر تأسیس شد. این واحد اولین واحد دانشگاه آزاد اسلامی در میان استان‌های لرستان، مرکزی، ایلام، همدان و کرمانشاه بود.[۱۴۶]

دانشگاه آزاد اسلامی بروجرد بزرگ‌ترین کلینیک دندانپزشکی کشور را در مدت ۱۸ ماه احداث کرد که اقدامی ارزشمند از سوی این دانشگاه است. این واحد دانشگاهی با داشتن ۱۵ هزار و ۷۰۰ دانشجو به بزرگ‌ترین مرکز آموزش عالی در استان لرستان تبدیل شده است.۱۰۰

تلاش بروجردی‌ها برای تأسیس دانشگاه دولتی تا بیش از دو دهه پس از آن به طول انجامید و سرانجام در سال ۱۳۸۵ با همکاری دانشگاه علامه طباطبایی شعبه‌ای از این دانشگاه در بروجرد تأسیس شد و پس از زمان کوتاهی مستقل و با عنوان دانشگاه آیت‌الله العظمی بروجردی آغاز به کار کرد.[۱۴۷]

واحد علوم و تحقیقات بروجرد نیز در سال ۱۳۸۹ به عنوان دومین واحد دانشگاه آزاد اسلامی در سال در بروجرد افتتاح شد.[۱۴۸]

در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای تأسیس «دانشگاه علوم پزشکی بروجرد» نیز صورت گرفته است و طرح ایجاد دانشکده داروسازی بروجرد وابسته به دانشگاه علوم پزشکی لرستان از مصوبات سفرهای استانی هیئت دولت بوده است.[۱۴۹] در حال حاضر، دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی بروجرد عبارتند از:

  • دانشگاه آیت‌الله‌العظمی بروجردی[۱۵۰]
  • دانشگاه آزاد اسلامی بروجرد
  • دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات بروجرد
  • دانشگاه پیام نور واحد بروجرد
  • دانشکده پرستاری وابسته به دانشگاه علوم پزشکی لرستان
  • مراکز وابسته به دانشگاه جامع علمی کاربردی شامل: مرکز آموزش علمی کاربردی بروجرد|مرکز علمی کاربردی شماره یک، مرکز آموزش علمی کاربردی شماره دو بروجرد|مرکز علمی کاربردی شماره دو، مرکز آموزش عالی علمی کاربردی جهاد کشاورزی بروجرد (دانشسرای کشاورزی)، مرکز آموزش علمی کاربردی شهرداری بروجرد، مرکز آموزش علمی کاربردی زاگرس پوش، مرکز آموزش علمی کاربردی تعاونی تولیدکنندگان صنعت و کشاورزی.
  • مرکز آموزش مهندس ارتش
  • مرکز آموزشی مجتمع دیجیتال اداره فرهنگ و ارشاد
  • دانشگاه غیرانتفاعی علامه بحرالعلوم (دانشگاه هنر)[۱۵۱]
  • دانشکده فنی و حرفه‌ای سما واحد بروجرد[۱۵۲]
  • دانشکده فنی و حرفه‌ای دختران بروجرد (تزکیه)[۱۵۳]
  • دانشکده فنی و حرفه‌ای پسران بروجرد (چرخکار)[۱۵۴]
  • مرکز آموزش عالی غیرانتفاعی فنی و مهندسی آفرینش[۱۵۵]
  • مرکز آموزش عالی غیرانتفاعی فنی و مهندسی یاسین[۱۵۶]
  • مؤسسه آموزش عالی آزاد مدرسان شریف بروجرد[۱۵۷]

خواهرخواندگی

چهار شهر شوشتر و خوی و نیشابور و کاشان به بروجرد پیشنهاد خواهر خواندگی داده‌اند.

گردشگری

آثار تاریخی و مذهبی

بیش از ۴۰۰ اثر تاریخی در شهرستان بروجرد وجود دارد که تا آذر ماه ۱۳۹۶ تعداد ۱۷۶ مورد از آن‌ها در سطح ملی به ثبت رسیده است.[۱۶۰] سه بنای تاریخی فرهنگی در بافت تاریخی بروجرد وجود دارند که برجسته‌ترین آثار تاریخی موجود در این شهر محسوب می‌شوند. مسجد جامع با قدمت ۱۲۰۰ سال، قدیمی‌ترین بنای تاریخی موجود در شهر بروجرد است و نیز نخستین مسجد ساخته شده پس از اسلام در نواحی غربی ایران به حساب می‌آید. این مسجد بر روی یک آتشکده باستانی بنا شده است.[۸] دومین اثر تاریخی موجود در سطح شهر بروجرد، بنای امامزاده جعفر است که از آثار دوره سلجوقیان است. مسجد سلطانی از بناهای دوره قاجار نیز از دیگر آثار مذهبی شاخص این شهر است که به دستور فتحعلی شاه قاجار بر روی یک خرابه‌های یک مسجد قدیمی ساخته شده است. در شمال شرقی بروجرد و بر فراز کوه یزدگرد از توابع بخش اشترینان، بقایای قلعه یزدگرد وجود دارد که از سنگ لاشه و بدون ملات بنا شده است و از شواهد و باور مردم منطقه چنین بر می‌آید که این قلعه به سرعت بنا شده و محل آماده‌سازی و تجدید قوا برای جنگ نهاوند در نزدیکی نهاوند که آخرین جنگ پیش از اسلام برای ایرانیان بوده است.

خانه‌های تاریخی متعددی در بافت تاریخی بروجرد وجود دارند که بیشتر آن‌ها مربوط به دوره قاجار هستند. قدیمی‌ترین آن‌ها خانه حاتمی است که بنای آن به پیش از دوره زندیه می‌رسد.[۵۹] سایر آثار تاریخی بروجرد عبارتند از:

سراسر نمایی از مسجد سلطانی بروجرد

جاذبه‌های طبیعی

پارکها و فضای سبز

شهر بروجرد با احتساب باغ‌های اطراف، دارای شش و نیم میلیون متر مربع فضای سبز است که سه میلیون متر مربع آن را باغ‌های حاشیه شهر تشکیل می‌دهند. سرانه فضای سبز در این شهر ۴٫۱۶ متر مربع است.[۱۶۱] در بروجرد بیش از یکصد پارک شهری و محله‌ای وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

  • پارک بانوان
  • بوستان فدک و باغ پرندگان
  • بوستان سماور (یادبود)
  • بوستان مادر
  • پارک جنگلی شهید بهشتی به مساحت ۶۰ هکتار در شمال شهر بروجرد
  • بوستان بهار
  • بوستان معلم
  • بوستان صفا (صامتیه)
  • بوستان وحدت
  • باغ خانواده
  • پارک اندیشه در جنوب شهرک اندیشه

سراسرنمایی از شهر بروجرد

سراسرنمایی دیگر از شهر بروجرد

صنایع دستی

از جمله صنایع دستی بروجرد قالیبافی و قالیچه بافی است و ورشوسازی آن معروف است.[۱۶۲] ورشوسازی در دوره قاجاریه در بروجرد گسترش یافته و هنوز هم تعدادی کارگاه قلمزنی ورشو و تولید محصولاتی ورشویی و برنجی در این شهر فعال است. هنر قلمزنی روی ورشو بروجرد در گردشگری به عنوان یک هنر اختصاصی ویژه بروجرد به ثبت ملی رسید.[۱۶۳] همچنین پرونده ثبت جهانی شهر بروجرد به عنوان مرکز ورشوسازی به یونسکو ارسال شده است.[۱۶۴] بروجرد از مراکز سنتی قفل سازی در ایران محسوب می‌شود.[۱۶۵]

موزه‌ها

موزه مردم‌شناسی بروجرد در خانه فرهنگ این شهر قرار دارد و حاوی صدها شی و سند تاریخی است.[۱۶۶] همچنین، با توجه به سابقه طولانی آموزش و پرورش در بروجرد، موزه اسناد و مدارک آموزش و پرورش بروجرد در اسفند ۱۳۹۹ در دبیرستان پهلوی افتتاح شد.[۱۶۷]

مراکز اقامتی

هتل زاگرس واقع در تپه چغا، هتل استقلال واقع در خیابان بهار، هتل پرشین و یونا واقع در ابتدای گلدشت، هتل هالیس واقع در خیابان شهید بهشتی کوچه بوستان انتهای کوچه و مسافرخانه مقدم از مراکز اقامتی بروجرد هستند.

غذاهای محلی

آش ورکوآز، آش بنسور، آلبالو پلو، آش ماسوا، آش ترخینه، کوفته هِلو، گُلَه ریزَه، آش سیب، آش بادنجان، آش خیارشنگ (خیار چنبر)، آش آبغوره، آش آلو، گله ریزه و آش عدس از جمله غذاهایی هستند که منحصراً در بروجرد طبخ می‌گردند و گوشت آو (اشکنه بروجردی)، هلیم بروجردی، دلمه برگ مو بروجرد، شامی کباب بروجردی، خورشت قیمه بروجردی علی‌رغم تشابه از نظر اسم، دارای تفاوت‌های بسیاری از نظر دستور پخت و مواد اولیه با هم نامان خود می‌باشند

نان، شیرینی و تنقلات

کلوچه قندی که اغلب با روغن حیوانی تهیه می‌شود از شیرینی‌ها محبوب شهر بروجرد است. حلوا شکری، حلوا ارده و ارده شیره نیز در کارگاه‌های متعدد در این شهر تولید و عرضه می‌شوند و نیز تولید نقل و آب نبات هم در بروجرد رواج دارد. نان شیرمال، نان کلوا و نان تیری در بروجرد تولید می‌شوند.[۱۶۸] بستنی بروجرد شهرت دارد و در زمستان نیز گندم-شاهدانه (گندم بریان) به ویژه در شب چله (یلدا) مصرف می‌شود.

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. ↑ آمار بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ است و بر همین اساس، جمعیت شهر بروجرد ۳۳۴٬۹۹۷ و شهرستان بروجرد برابر ۳۴۰٬۵۱۷ نفر و استان لرستان ۱٬۷۶۰٬۶۴۹ تن بوده است.

پانویس

  1. ↑ پرش به بالا به:۱٫۰ ۱٫۱ نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ بایگانی‌شده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine وبگاه مرکز آمار ایران
  2. ↑ پرش به بالا به:۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «سالنامه آماری استان لرستان» (PDF). مرکز آمار ایران. ۱۳۹۹.[پیوند مرده]
  3. ↑ پرش به بالا به:۳٫۰ ۳٫۱ «آمار بارندگی ایستگاه‌های باران‌سنجی مبنای وزارت نیرو». شرکت مدیریت منابع آب ایران. ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۱۴.
  4. ↑ «پیش‌شماره شهرستان‌های استان لرستان» (PDF). وبگاه مخابرات استان لرستان. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۴.
  5. ↑ «سرپرست شهرداری بروجرد منصوب شد». ایرنا. ۲۴ آذر ۱۳۹۷.
  6. ↑ «شهردار جدید بروجرد منصوب شد». ایرنا. مهر ۱۴۰۰.
  7. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۲.
  8. ↑ پرش به بالا به:۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ ۸٫۵ ۸٫۶ حزین بروجردی، حسین (۱۳۸۰). تذکره حسین حزین یا دورنمایی از شهرستان بروجرد. مجمع متوسلین به آل محمد (ص).
  9. ↑ پرش به بالا به:۹٫۰ ۹٫۱ بن محمد اصطخری، ابراهیم (۱۹۶۷). مسالک الممالک. چاپ دخویه لیدن.
  10. ↑ پرش به بالا به:۱۰٫۰ ۱۰٫۱ اعتضادالسلطنه، علیقلی میرزا (۱۳۷۰). اکسیرالتواریخ: تاریخ قاجاریه از آغاز تا سال ۱۲۵۹ هجری قمری. چاپ جمشید کیان‌فر.
  11. ↑ «دبیرخانه بروجرد پایتخت انیمیشن ایرانˈ فعالیت خود را آغاز کرد». ایرنا. دی ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۱۹.
  12. ↑ «انتخاب بروجرد به عنوان پایتخت انیمیشن ایران». ایسنا. خرداد ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۱۹.
  13. ↑ پرش به بالا به:۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «عhttps://www.isna.ir/news/1403021812678/بروجرد-۳۵۴-واحد-صنعتی-دارد». خبرگزاری ایسنا. ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۴۰۳-۰۲-۲۰. پیوند خارجی در |title= وجود دارد (کمک)
  14. ↑ «بروجرد قطب صنعت لرستان میزبان واحدهای صنعتی استان». لرستان خبر. خرداد ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۲۲.
  15. ↑ «رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان لرستان گفت: شهرستان بروجرد قطب صنعتی لرستان است». شبکه اخبار بنگاه و بازار ایران. اسفند ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۲۲.
  16. ↑ پرش به بالا به:۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «بروجرد به عنوان شهر ملی ورشو انتخاب شد». روزهای بروجرد. مرداد ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۳۹۸-۰۶-۰۵.
  17. ↑ پرش به بالا به:۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «بروجرد شهر ملی «ورشو» شد». خبرگزاری مهر. تیر ۱۳۹۸. پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  18. ↑ «zagrosonline». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ سپتامبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۱۰.
  19. ↑ ظل السلطان، مسعود میرزا بن ناصر (۱۳۶۸). خاطرات ظل السلطان. ج. ۲. اساطیر. ص. ۵۹۰. از پارامتر ناشناخته |به کوشش= صرف‌نظر شد (کمک)
  20. ↑ مقدس جعفری، محمدحسن (۱۳۸۱). «پیشینه شهر و شهرنشینی در بروجرد». صدای زاگرس. ۱ (۱): ۴۱.
  21. ↑ حکیم، محمدتقی خان (۱۳۶۶). گنج دانش جغرافیای تاریخی شهرهای ایران. زرین. از پارامتر ناشناخته |به کوشش= صرف‌نظر شد (کمک)
  22. ↑ عزیزی، علیرضا (۱۳۸۳). از ایران چه می‌دانم؟ – بروجرد. پژوهش‌های فرهنگی. ص. ۳۴.
  23. ↑ «بی‌سرپناهی دیار خانه‌های تاریخی». خبرگزاری تسنیم. ۱۰ مهر ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۲۴ فروردین ۱۴۰۰.
  24. ↑ «ماجرای نام گذاری بروجرد به “زادگاه فرزانگان“». روزهای بروجرد. ۱۱ مهر ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۴ فروردین ۱۴۰۰. کاراکتر C1 control character در |نشانی= در موقعیت 44 (کمک)
  25. ↑ «پاریس کوچولوی ایران کجاست؟». تابناک. ۲۵ آبان ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۴۰۰.
  26. ↑ «لقب پاریس کوچولو متعلق به کدام شهر است». فردا نیوز. ۲۵ اسفند ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۴۰۰.
  27. ↑ «فرمانداری ویژه شهرستان بروجرد». فرمانداری ویژه شهرستان بروجرد. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۲-۰۹.
  28. ↑ پرش به بالا به:۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ ۲۸٫۳ آنی زاده، علی (۱۳۸۸). فرهنگ مردم بروجرد. طرح آینده.
  29. ↑ «بروجرد». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ فوریه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۱۰.
  30. ↑ بروجرد (وروگرد- بروگرد) بایگانی‌شده در ۳۰ اوت ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine ستین لر
  31. ↑ پرش به بالا به:۳۱٫۰ ۳۱٫۱ مینورسکی، ولادیمیر فدروویچ (۱۳۳۵). دربارهٔ ویس و رامین. ترجمه مقربی. در:فرهنگ ایران زمین ج. ۴ به نقل از دانشنامه جهان اسلام:مدخل بروجرد. پیوند خارجی در |title= وجود دارد (کمک)
  32. ↑ «قوم کاسی» (PDF). مهدی رازانی. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳ آذر ۱۳۹۱.
  33. ↑ گرانتوسگی (۱۳۴۵)، تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، تهران
  34. ↑ پیگولووسکایا (۱۳۵۳)، تاریخ ایران از عهد باستان تا قرن ۱۸، تهران
  35. ↑ استارک، فریا دیم (۱۳۶۴). سفرنامه الموت، لرستان و ایلام. انتشارات علمی.
  36. ↑ روحبخشان، عبدالمحمد (۱۳۷۳). جغرافیای تاریخی بروجرد. اساطیر.
  37. ↑ پرش به بالا به:۳۷٫۰ ۳۷٫۱ «بروجرد». دانشنامه جهان اسلام (نقل قول از ابن مقفع). پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  38. ↑ «جبال (۱) (جمع جَبَل) یا کورة جَبَل یا قُهِستان یا قوهستان (معرّب کوهستان) یا بلاد جبال». دانشنامه جهان اسلام. دریافت‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۱۱.
  39. ↑ «پَهلَوی». دانشنامه جهان اسلام. دریافت‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۱۱.
  40. ↑ علی‌اکبر دهخدا و دیگران، «ماه نهاوند» در لغت‌نامهٔ دهخدا (بازیابی‌شده در ۱۵ شهریور ۱۳۹۱.).
  41. ↑ «بروجرد». دانشنامه جهان اسلام (نقل قول از ابن مقفع). تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  42. ↑ رضا قلی خان هدایت (۱۲۸۸). فرهنگ انجمن آرای ناصری. اسلامیه.
  43. ↑ «دو اثر ارزشمند از نقاش و هنرمند معروف فرانسوی دربارهٔ بروجرد». روزهای بروجرد. ۸ اسفند ۱۳۹۶.
  44. ↑ ابن حوقل. صوره الارض. ص. ص٫ ۳۶۱. نقل در اطلس شیعه. ۱۳۸۷
  45. ↑ نفیسی، سعید، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دورهٔ معاصر: از آغاز سلطنت قاجارها تا سرانجام فتحعلیشاه، به اهتمام عبدالکریم جربزه دار، تهران: اساطیر، چاپ دوم: ۱۳۹۱، ص ۲۹.
  46. ↑ پرش به بالا به:۴۶٫۰ ۴۶٫۱ احمد بن محمد غفاری قزوینی. تاریخ جهان آرا. تهران:، ۱۳۴۳، ج۱، ص۱۷۳.
  47. ↑ پرش به بالا به:۴۷٫۰ ۴۷٫۱ شرف الدین بن شمس الدین بدلیسی. شرفنامه: تاریخ مفصل کردستان. تهران: چاپ افست، محمد عباسی، ۱۳۴۳، ج۱، ص۷۲.
  48. ↑ شرف الدین علی یزدی. ظفرنامه: تاریخ عمومی مفصل ایران در دوره تیموریان. تهران: چاپ محمد عباسی، ۱۳۳۶، ج۲، ص ۳۶۵–۳۶۷.
  49. ↑ غیاث الدین بن همام الدین خواندمیر. تاریخ حبیب السیر. تهران: چاپ محمد دبیرسیاقی، ۱۳۶۲، ج۳، ص ۵۱۶–۵۱۷.
  50. ↑ احمد بن حسین منشی قمی. خلاصه التواریخ. تهران: چاپ احسان اشراقی، ۱۳۵۹–۱۳۶۳، ج ۲، ص ۸۸۵.
  51. ↑ سعید حصاری. «فعالیت‌های سیاسی و نظامی و مناسبات ابوالفتح‌میرزا سالارالدوله با انگلیس». موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی. دریافت‌شده در ۱۳۹۳/۶/۲۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  52. ↑ «صورت ضمیمه تقسیمات کشور». روزنامه‌های رسمی ۱۳۱۶ در پایگاه اطلاعات قوانین و مقررات کشور. ۱۳۱۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اوت ۲۰۱۸.
  53. ↑ «تقسیمات کشوری». دانشنامه جهان اسلام. دریافت‌شده در ۶ مه ۲۰۱۳.
  54. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ ژانویه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۴.
  55. ↑ «نسخه آرشیو شده» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۴ ژانویه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴.
  56. ↑ «آمار شهدا بمباران شهرها». تبیان. آذر ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۱۳۹۷-۰۱-۰۵.
  57. ↑ «زنگ مدرسه ای که با انفجار بمب به صدا درآمد». ایرنا. دی ۱۳۹۱.[پیوند مرده]
  58. ↑ «زنگ مدرسه‌ای که با انفجار بمب به صدا درآمد». ایرنا. ۲۰ دی ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۴ خرداد ۱۳۹۲.[پیوند مرده]
  59. ↑ پرش به بالا به:۵۹٫۰ ۵۹٫۱ «میراثی در حال فروریختن؛ روزگار «دیار خانه‌های تاریخی» خوش نیست». خبرگزاری مهر. ۹ آبان ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۶ اسفند ۱۳۹۶.
  60. ↑ «جغرافیای بروجرد». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژانویه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۱۰.
  61. ↑ «سایت هواشناسی استان لرستان» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۶ مه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۷ مارس ۲۰۱۰.
  62. ↑ «بهار در قلب طبیعت سحر انگیز بروجرد/ آب و هوای اروپایی در همین نزدیکی». مهر نیوز. ۹ فروردین ۱۳۹۱.
  63. ↑ ایسکا نیوز[پیوند مرده]
  64. ↑ زمین لرزه سیلاخور بایگانی‌شده در ۴ ژانویه ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine پایگاه ملی داده‌های علوم زمین.
  65. ↑ تعداد مجروحان زلزله بروجرد به بیش از ۱۰۰ نفر رسید رادیو فردا
  66. ↑ «درسهایی که باید از زلزله بروجرد آموخت». خبرگزاری مهر. شهریور ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۱۳۹۱-۰۶-۱۱.
  67. ↑ پرش به بالا به:۶۷٫۰ ۶۷٫۱ ۶۷٫۲ «تقلایی برای اختلاف افکنی دربارهٔ استان زاگرس». خبرگزاری فارس. ۱۵ شهریور ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴.
  68. ↑ پرش به بالا به:۶۸٫۰ ۶۸٫۱ «درخواست تأسیس استان زاگرس از سوی نماینده بروجرد». خبرآنلاین. ۲ شهریور ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴.
  69. ↑ پرش به بالا به:۶۹٫۰ ۶۹٫۱ «زمزمه‌های تشکیل استان زاگرس در پی یک اختلاف قدیمی». ایبنانیوز. ۲۷ تیر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴.
  70. ↑ پرش به بالا به:۷۰٫۰ ۷۰٫۱ «استان زاگرس پس از استان البرز». تابناک. ۲۷ تیر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴.
  71. ↑ «جدیدترین جزئیات از طرح پیشنهادی استان زاگرس با مرکزیت بروجرد». خبرگزاری فارس. ۱۵ شهریور ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۹ ژوئن ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴.
  72. ↑ «بروجردشناسی». www.borujerd.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۵-۲۱.
  73. ↑ فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها). ج. ششم. تهران: دایره جغرافیایی ستاد ارتش. ۱۳۳۰. تاریخ وارد شده در |بازیابی= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  74. ↑ «LORI LANGUAGE ii. Sociolinguistic Status of Lori». دانشنامه ایرانیکا. دریافت‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۱۴.
  75. ↑ «بروجرد دانشگاه بروجرد». borujerd.iau.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۲۰.
  76. ↑ «نامگذاری یک خیابان در بروجرد، به نام “تبریز“». ایسنا. ۲۰۲۰-۰۶-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۲۰.
  77. ↑ سفرنامه مکه، سیف الدوله قاجار، ص(۲۷۳).
  78. ↑ مردم‌شناسی ایران به تألیف: هنری فیلد. ص. ۲۰۸.
  79. ↑ «بروجردشناسی». www.borujerd.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۵-۲۱.
  80. ↑ «LORI LANGUAGE ii. Sociolinguistic Status of Lori». دانشنامه ایرانیکا. دریافت‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۱۴.
  81. ↑ “Language by Country” (به انگلیسی). Linguist List. ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۴. Archived from the original on 10 September 2014. Retrieved 9 April 2020.
  82. ↑ فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها). ج. ششم. تهران: دایره جغرافیایی ستاد ارتش. ۱۳۳۰. تاریخ وارد شده در |بازیابی= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  83. ↑ اشمیت، رودیگر. راهنمای زبان‌های ایرانی. ج. دوم. تهران: ققنوس. ص. ۴۳۷. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  84. ↑ اسفندیاری، احمد (۱۳۸۰). گویش بروجردی. بروجرد: نشر میعاد. ص. ۴. شابک ۹۶۴۶۹۳۰۳۰۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  85. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۱۹.
  86. ↑ «گویش مردم منطقه بروجرد». دانشنامه بروجرد. ۱ اردیبهشت ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳۹۳/۶/۲۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  87. ↑ «بروجرد». دانشنامه جهان اسلام. دریافت‌شده در ۱۳ فوریه ۲۰۱۳.
  88. ↑ «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
  89. ↑ «پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۹ ژوئن ۲۰۰۷.
  90. ↑ «جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۸۵». مرکز آمار ایران. ۱۳۸۵.
  91. ↑ جمعیت شهرهای ایران در World Gazetteer بازدید ۱۰/۲/۱۳۸۶
  92. ↑ «جمعیت شهرهای استان لرستان». شرکت مدیریت منابع آب ایران. ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۱۴.
  93. ↑ لولوئی، کیوان (بهار ۱۳۸۷). «بروجرد نگین کهن تاریخ لرستان». ایران شناخت (۱۲): ۲۶۹. دریافت‌شده در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  94. ↑ لوی، حبیب (۱۳۳۹ ج. ۳ ص. ۱۰۰۵). تاریخ یهود در ایران. کتابفروشی یهودا. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  95. ↑ مقدس جعفری، محمد حسن (۱۳۵۴). جغرافیای شهرستان بروجرد: طبیعی – انسانی. بی‌نام.
  96. ↑ http://lorestan.farsnews.ir/news/13960420001288[پیوند مرده]
  97. ↑ پرش به بالا به:۹۷٫۰ ۹۷٫۱ «سوگواری امام حسین و محرم در بروجرد». ویروگرد:دانشنامه بروجرد. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۰ مرداد ۱۳۹۲.
  98. ↑ «سقاخانه بروجرد در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید». موج نیوز. ۴ دیماه ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۷ مهر ۱۳۹۳. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  99. ↑ «ورزشهای بومی و محلی، سندی از هویت فرهنگی بروجرد». ایرنا. ۵ تیر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ فوریه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۰ آبان ۱۳۹۱ کد خبر: ۸۰۱۹۸۳۳۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  100. ↑ محمد گودرزی (شماره ۶ تابستان ۱۳۹۵). «بیضاء نخستین روزنامه بروجرد و لرستان». فصلنامه علمی تخصصی آرشیو ملی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۲ آذر ۱۳۹۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  101. ↑ «لیست کتابخانه‌های عمومی تحت پوشش لرستان». نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  102. ↑ «لیست کتابخانه‌های عمومی مشارکتی لرستان». نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  103. ↑ «کتابخانه‌های مشارکتی بروجرد افزایش یافت». خبرگزاری جمهوری اسلامی. ۹ خرداد ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۲۷ مهرماه ۱۳۹۳. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  104. ↑ «401هزار و 743نفر به کتابخانه‌های عمومی بروجرد مراجعه کردند». خبرگزاری جمهوری اسلامی. ۲۰ مهرماه ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۲۷ مهرماه ۱۳۹۳. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  105. ↑ «کتابخانه عمومی استاد عبدالمحمد آیتی در بروجرد افتتاح شد». ایرنا. ۲۵ دی ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۴۰۰-۰۸-۲۱.
  106. ↑ «کتابخانه آیت الله محمد بروجردی (ره)- بروجرد». سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مراکز اسناد آستان قدس رضوی. ۱۳۹۳-۰۴-۳۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۴۰۰-۰۸-۲۱.
  107. ↑ «سینما مکانی فراموش شده در شهر بروجرد». خبرگزاری جمهوری اسلامی. ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  108. ↑ «15 میلیارد ریال برای بازسازی سینما فلسطین بروجرد هزینه شد». ایرنا. ۱۶ اسفند ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۴۰۰-۰۸-۲۱.
  109. ↑ «سینماهای استان لرستان». سامانه مدیریت تبلیغات اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  110. ↑ «سینما آزادی بروجرد، سینمایی که در زلزله جا ماند». خبرگزاری مهر. ۱۷ شهریور ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.[پیوند مرده]
  111. ↑ «نمایشگاه بزرگ کتاب روز شنبه در محل سینما آزادی بروجرد افتتاح شد». روزهای بروجرد. ۲۷ خرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  112. ↑ «سینما آزادی بروجرد همچنان در انتظار بازسازی». خبرگزاری مهر. ۲۷ آذر ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.[پیوند مرده]
  113. ↑ «سالانه یک هزار ساعت برنامه زنده از رادیو بروجرد پخش می‌شود». خبرگزاری جمهوری اسلامی. ۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  114. ↑ «صابون‌پزی سنتی در بروجرد». میراث آریا. ۱۴۰۰-۰۶-۱۱. دریافت‌شده در ۱۴۰۰-۰۸-۲۱.[پیوند مرده]
  115. ↑ طرح توانمندسازی ابراهیم‌آباد بروجرد[پیوند مرده]
  116. ↑ «تاریخچه شهرداری بروجرد». شهرداری بروجرد. اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۲.
  117. ↑ «مجوز ایجاد شهرداری منطقه سه در بروجرد». ایرنا. ۲ فروردین ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰.
  118. ↑ «ناحیه منفصل جهان‌آباد». وب‌سایت شهردادری بروجرد. دی ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۳۹۰-۱۱-۳۰.
  119. ↑ قدامه ابن جعفر. الخراج. البرز. ص ۱۴۲.
  120. ↑ پرش به بالا به:۱۲۰٫۰ ۱۲۰٫۱ «صادرات 13 میلیون دلار دارو به خارج از کشور». ایسنا لرستان. ۱۳ مهر ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۷ شهریور ۱۳۹۲.
  121. ↑ پرش به بالا به:۱۲۱٫۰ ۱۲۱٫۱ ۱۲۱٫۲ «عرضه فرش بروجرد به نام دیگر استانها». خبرگزاری مهر. شهریور ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۲۲.
  122. ↑ «آشنایی با صنایع بروجرد». ویستا.
  123. ↑ میرزایی، عبدالعظیم (بهمن ۱۳۹۰). «از بدو پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون ۴۸۵ واحد تولیدی و صنعتی در این شهرستان راه‌اندازی شده است». ایرنای لرستان.[پیوند مرده]
  124. ↑ «90 درصد صادرات داروهای دامی کشور در کارخانه داروسازی داملران رازک بروجرد بوده است». روزهای بروجرد. ۶ شهریور ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۷ شهریور ۱۳۹۲.
  125. ↑ «450 نفر در زاگرس پوش بروجرد مشغول به کار هستند». خبرگزاری مهر. بهمن ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۱۴.
  126. ↑ «دومین کارخانه تولید پوشاک بروجرد به بهره‌برداری رسید». ایرنا لرستان. شهریور ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۳۹۳-۰۶-۱۴.
  127. ↑ «بیمارستان‌های بروجرد در حال پیوستن به آثار تاریخی!». ایسنا. ۲۸ فروردین ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۲۹ مرداد ۱۳۹۲.
  128. ↑ «شهرستانی با ۴۰۰ هزار نفر جمعیت و ۲۷۰ تخت بیمارستانی». سینا نیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۹ مرداد ۱۳۹۲.
  129. ↑ «فعالیت ۴۰۵ پزشک در بروجرد». روزهای بروجرد. ۲۹ مرداد ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اوت ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۹ مرداد ۱۳۹۲.
  130. ↑ «سوغات ماندگار بروجرد برای مسافران» (PDF). ایران ایر. مرداد ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۳۹۷-۰۵-۳۱.
  131. ↑ 10 (۲۰۱۸-۰۸-۱۸). «ورشو صنعتی نیازمند تحول و احیا». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۱۵.
  132. ↑ «نهایی شد، بروجرد شهر ملی ورشو». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان لرستان. مرداد ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۳۹۸-۰۶-۰۵.[پیوند مرده]
  133. ↑ «مسافت بین شهرهای ایران». اتحادیه شرکت‌های مسافبری کشور. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۴.
  134. ↑ «پایانه شهرداری بروجرد». شهرداری بروجرد. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  135. ↑ «سازمان اتوبوسرانی بروجرد». شهرداری بروجرد. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  136. ↑ «اتوبوسرانی بروجرد روزانه ۷۵ هزار مسافر را جابجا می‌کند». ایرنا. ۲۳ بهمن ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳۹۳/۶/۲۹. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  137. ↑ «سازمان تاکسیرانی بروجرد به سمت خصوصی‌سازی برود». خبرگزاری ایسنا استان لرستان. ۸ آبان ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۱۳۹۳/۶/۲۹. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  138. ↑ [h ttp://www.borujerd.ir/darbare-shahrdari/darbare-shahrdari/akhbare-shahrdari/30-akhbar-mohem/795–20-.html «تعداد تاکسی سرویس مدارس بروجرد، امسال 20 درصد افزایش می‌یابد»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). شهرداری بروجرد. ۲۳ شهریور ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۱۳۹۳/۶/۲۹. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  139. ↑ «صدور کارت سوخت ۶۵۴ تاکسی ویژه در بروجرد». روزنامه دنیای اقتصاد. ۲ مهر ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۱۳۹۳/۶/۲۹. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  140. ↑ سلیمیان، کیومرث (۲۰۱۱). «میرزا مصطفی‌خان در تاریخ پزشکی». هفته نامه پزشکی امروز (۸۶۱).<
  141. ↑ عزیزی، علیرضا (۱۳۸۳). از ایران چه می‌دانم؟ – بروجرد. پژوهش‌های فرهنگی. ص. ۱۰۰.
  142. ↑ «دبیرستان امام خمینی (ره) بروجرد با کمک فارغ التحصیلان این واحد آموزشی احیا می‌شود». ایرنا کد خبر: 82528951. ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۲۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  143. ↑ «روزگار غریب قدیمی‌ترین دبیرستان غرب کشور/ سقف کلاسها در حال پایین آمدن است». خبرگزاری مهر. ۳۱ فروردین ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۲۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  144. ↑ مقدس جعفری، محمد حسن (۱۳۵۴). جغرافیای شهرستان بروجرد. بی‌نام.
  145. ↑ «مرکز علمی کاربردی جهاد کشاورزی بروجرد». دانشگاه جامع علمی کاربردی واحد لرستان. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ آوریل ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۳۹۱/۱/۲۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  146. ↑ «تاریخچه واحد بروجرد». دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ اوت ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  147. ↑ «آغاز ساخت دانشگاه آیت‌الله بروجردی». بولتن نیوز. ۳ مهر ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  148. ↑ «تاریخچه دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات بروجرد». دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات بروجرد. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اوت ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  149. ↑ «معاون استاندار: عملیات اجرایی دانشگاه داروسازی بروجرد باید سریعتر آغاز گردد». خبرگزاری مهر. ۲۳ فروردین ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۳۹۱/۱/۲۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)[پیوند مرده]
  150. ↑ «دانشگاه آیت‌الله بروجردی». دانشگاه آیت‌الله بروجردی. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ آوریل ۲۰۱۰.
  151. ↑ «تاسیس دو رشته جدید در دانشگاه هنر بروجرد». خبرگزاری مهر. ۱۲ تیر ۱۳۸۷.[پیوند مرده]
  152. ↑ . آموزشکده فنی و حرفه‌ای سما واحد بروجرد https://web.archive.org/web/20170204021425/http://borujerd-samacollege.ir/. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ فوریه ۲۰۱۷. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  153. ↑ . دانشکده فنی دختران بروجرد (تزکیه) [www.afdbr.ac.ir www.afdbr.ac.ir] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  154. ↑ . آموزشکده فنی و حرفه‌ای پسران بروجرد [www.chtc.ir www.chtc.ir] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  155. ↑ . موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی آفرینش [afarinesh.ac.ir afarinesh.ac.ir] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  156. ↑ . موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی و غیردولتی یاسین بروجرد [www.yasintc.ir www.yasintc.ir] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  157. ↑ . موسسه آموزش عالی آزاد مدرسان شریف [www.modaresanesharif.ac.ir www.modaresanesharif.ac.ir] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  158. ↑ «آبادان و بروجرد خواهرخوانده شدند». واحد مرکزی خبر. ۵ تیر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۹.
  159. ↑ «بندر انزلی و بروجرد خواهرخوانده شدند». واحد مرکزی خبر. ۵ تیر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۹.
  160. ↑ «شناسایی ۴۰۰ اثر تاریخی در «بروجرد»». ایسنا. ۲۳ آذر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۶ اسفند ۱۳۹۶.
  161. ↑ «سرانه فضای سبز هر شهروند بروجردی 4.16 متر مربع است». روزهای بروجرد. ۳۱ خرداد ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ ژوئن ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳۱ مرداد ۱۳۹۲.
  162. ↑ [۱]
  163. ↑ «قلم زنی روی ورشو بروجرد ثبت ملی شد». دانا. ۱۵ اسفند ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  164. ↑ «بروجرد به عنوان شهر “ورشو” ثبت می‌شود». ایسنا. ۲۸ بهمن ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  165. ↑ «بروجرد، مرکز قفل سازی سنتی کشور». روزهای بروجرد. ۲ مهر ۱۳۹۷.
  166. ↑ «موزه مردم‌شناسی بروجرد، مجموعه ای از فرهنگ و تمدن». ایرنا. ۶ فروردین ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۲۴ فروردین ۱۴۰۰.
  167. ↑ «موزه اسناد و مدارک آموزش و پرورش بروجرد افتتاح شد». ایرنا. ۲۵ اسفند ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۲۴ فروردین ۱۴۰۰.
  168. ↑ «نگاهی به سوغات و صنایع دستی شهرستان بروجرد». ایرنا. ۲۶ اسفند ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۱ فروردین ۱۴۰۲.

منابع

  1. مولانا بروجردی، غلامرضا. “تاریخ بروجرد: تاریخ، حکام، رویدادهاً. بروجرد: چاپخانه علمی بروجرد؛ تهران: صدر، ۱۳۵۳
  2. روحبخشان، عبد المحمد. «جغرافیای تاریخی بروجرد». تهران: اساطیر، ۱۳۷۳ صص. ۱۱-
  3. زبان و گویش در لرستان. وبگاه سازمان میراث فرهنگی لرستان.
  4. سازمان میراث بروجرد
  5. گودرزی، یداله. سیمای بروجرد: زادگاه فرزانگان، نشر همسایه

برازجان

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

برازجان

کشور

ایران

استان

استان بوشهر

جمعیت

95

مساحت

721

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

68

برازجان

26
Few Clouds

 

شهر برازجان در شمال غربی استان بوشهر، بر سر راه ارتباطی و بازرگانی شیراز به بوشهر، در ارتفاع 75 متری از سطح دریا واقع شده است. برازجان دارای دو منطقه کوهستانی و جلگه‌ ای با آب و هوای گرم و خشک، نیمه‌ بیابانی و گرمسیری است.
شهر برازجان پس از بندر بوشهر بزرگ‌ترین و معتبرترین شهر استان بوشهر به شمار می‌رود که از سابقه تاریخی و تمدنی کهنی برخوردار است. این شهر به عنوان مرکز مبارزات ضد استعماری مردم جنوب ایران در خلال جنگ جهانی اول (1914-1917م) از نقاط برجسته تاریخ معاصر محسوب می‌شود.

دو شهرک صنعتی بزرگ برازجان،کارخانجات مهم سیمان، لوله پلی اتیلن و صنایع مرتبط با نخیلات از جمله صنایعی است که اقتصاد منطقه را تشکیل می‌دهند. برازجان قطب کشاورزی استان است که در اطراف آن مناظر زیبایی از متراکم‌ ترین نخلستان‌های ایران وجود دارد. خرما، رطب، خارَک، حصیر و محصولات بافته شده با برگ نخل، ظروف سفالی و قالی رهاوردهای مهم این شهر هستند. از جاذبه‌های گردشگری این شهر می‌توان به آبشارها، کوه‌ها، نخلستان، حیوانات بومی، چشمه‌ها، اماکن زیارتی و تاریخی مانند دژها، کاروانسراها و سدها اشاره کرد.
مردم برازجان به زبان فارسی و به لهجه دشتستانی (نزدیک به لهجه لری) سخن می‌گویند. مردم این شهر مسلمان  هستند. مذهب آنان شیعه و عده‌ای نیز اهل تسنن هستند.

برچسب‌ها

استان بوشهر برازجان شهرها مقاصد

جاذبه گردشگری

  • بافت تاریخی بوشهر

    بافت تاریخی بوشهربافت تاریخی بوشهر در شمالی ‌ترین نقطه شبه جزیره مثلث شکل بوشهر قرار گرفته است یعنی در رأس…

  • جزیره خارگ (خارک)

    جزیره خارگ (خارک)«خارگ» یا «جزیره­ خارک» یکی از جزیره­های مرجانی ایران در خلیج فارس است. خارگ در 38 کیلومتری «بندر…

  • خانه رئیسعلی دلواری

    خانه رئیسعلی دلواریموزه­ رئیسعلی دلواری که پیش از این، خانه­ این سردار ایرانی به شمار می‎آمده، در بخش جنوب شرقی…

  • گنبد نمکی جاشک

    گنبد نمکی جاشک«گنبد نمکی جاشک» کوهی نمکی است که در بخش شمالی کوه جاشک با بلندای 1350 متر، در انتهای…

  • بندر سیراف

    بندر سیرافبندر «سیراف» یکی از شهرهای باستانی جنوب ایران است. سیراف امروزه در بخش «کنگان» استان «بوشهر» قرار دارد….

  • پارک ملی دریایی نای بند

    پارک ملی دریایی نای بند«پارک ملی دریایی نایبند» یک بخش زیستی حفاظت شده از شهرستان «عسلویه»، در 320 کیلومتری جنوب شرقی شهر…

  • عمارت ملک

    عمارت ملکعمارت ملک مرتفع‌ ترین بنای قاجاری در جنوب ایران است که با هزینه و دستور «محمد مهدی ملک…

  • کوشک اردشیر

    کوشک اردشیرکوشک اردشیر در دشت «پُشت پَر» و در نزدیکی روستایی خوش آب و هوا به همین نام، در…

  • موزه رئیس علی دلواری

    موزه رئیس علی دلواریروستای دلوار بندر کوچکی است در پنجاه کیلومتری بوشهر که مرکز یکی از بخش­های ساحلی شهرستان تنگستان است ,…

  • موزه‌ی دریا و دریانوردی خلیج فارس

    موزه‌ی دریا و دریانوردی خلیج فارسموزه‌ی دریا و دریانوردی بوشهر امروزه به‌عنوان یکی از مهمترین جاذبه‌های گردشگری واقع در محله‌ی سبزآباد بندر بوشهر…

سایر مطالب
  • گور دختر

    گور دختر

  • کاروانسرای مشیرالملک(دژ برازجان)

    کاروانسرای مشیرالملک(دژ برازجان)

منبع: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی 

 

برازجان

برازجان
دژ برازجان
Map

Wikimedia | © OpenStreetMap
کشور  ایران
استان بوشهر
بخش مرکزی
نام(های) پیشین تااوکه، برازگان
سال شهرشدن ۱۳۰۷
مردم
جمعیت ۱۲۵٬۵۶۷ نفر (سال ۱۳۹۵)[۱]
تراکم جمعیت ۷٬۱۸ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۵٬۳۸ کیلومتر مربع
ارتفاع ۸۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۴ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه ۲۸۳/۱ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه ۱
اطلاعات شهری
شهردار مرتضی قدوسی[۲]
ره‌آورد خرما، رطب، خارک، حصیر و سایر محصولات بافته شده با برگ نخل، ارده (شیره کنجد)، انواع حلوا، رنگینک، گرده و مشتک و انواع نان محلی، لورک، ماست و سایر لبنیات محلی،
پیش‌شمارهٔ تلفن ۰۷۷۳۴۲
وبگاه

برازجان بر ایران واقع شده‌است

برازجان
برازجان، بهمن ۱۳۰۳

بُرازجان، مرکز شهرستان دشتستان واقع در استان بوشهر است. برازجان بزرگ‌ترین شهر بخش مرکزی شهرستان دشتستان، بزرگترین شهر شهرستان دشتستان، بزرگترین شهر غیرساحلی استان و دومین شهر پرجمعیت استان می‌باشد که در ۶۵ کیلومتری شمال شرق بندر بوشهر و بر سر راه ارتباطی و بازرگانی شیراز -کازرون – بوشهر و در ارتفاع ۸۰ متری از سطح دریا واقع شده‌است. نام‌های قدیم شهر به‌ترتیب تااوکه، برازگان و برازجان بوده‌است.[نیازمند منبع] برازجان یکی از مراکز تمدنی در دوران ایلامی به‌شمار می‌آید.[۳] دژ برازجان، بزرگ‌ترین بنای تاریخی استان بوشهر به شمار میرود.

نام‌شناسی

دربارهٔ وجه تسمیه برازجان نظرات گوناگونی وجود دارد:

  • برازجان متشکل از دو جزء است: «بُراز» به‌معنی شخص بزرگ و ارجمند و «جان» که تغییر یافتهٔ کلمه «گان» است، پسوند مکان می‌باشد. با این تفسیر، برازجان یعنی جایگاه بزرگان میباشد. فرصت‌الدوله شیرازی نیز در آثار عجم آورده‌است: «برازجان را برازگان نیز گویند.»[۴]
  • همچنین در کتاب “فرهنگ‌نامه بوشهر” تألیف دکتر سید جعفر حمیدی در خصوص وجه تسمیه نام شهر برازجان چنین نقل گردیده: «واژه “براز” و “بُرزه” در زبان پهلوی به‌معنی زبانه آتش، درخشنده، درخشندگی و روشنایی است و منطقه برازجان را به این دلیل که دشت‌های وسیع دشتستان غالباً از آفتاب درخشان و روشنی‌بخش برخوردار است و این روشنایی هم از نظر ایلامیان و هم از دیدگاه هخامنشیان مورد توجه بوده‌است، با واژه برازجان نامگذاری کرده‌اند که از دو بخش “براز” به‌معنی روشنایی یا آتش، و پسوند مکان، “گان که به “جان” تغییر شکل یافته، تشکیل شده‌است.»[۵]

تاریخ

تاریخ برازجان به سه دوره تقسیم می‌شود:

  1. تاریخ پیش از اسلام
  2. صدر اسلام تا صفویه
  3. صفویه تا کنون

دوران پیش از اسلام

سابقهٔ شهر برازجان به دوران ایلامی بازمی‌گردد.[۶] در دهه ۱۳۵۰ شمسی به‌طور تصادفی کاخ زمستانی کوروش بزرگ در چرخاب برازجان کشف گردید. همچنین بقایای کاخ دیگری نیز به‌نام بردک سیاه کشف شده‌است.

هنگام حمله اعراب به دشتستان، مردم محلی مقاومت کردند تا اینکه در جنگ گناوه شکست خوردند و رهبرشان نیز کشته شد.

دوران پس از اسلام تا صفویه

در دوران اسلامی برازجان رونق یافت. ابوالقاسم بن احمد جیحانی جغرافیدان قرن چهارم هجری در کتاب اشکال‌العالم نام برازجان را در کنار شهرهای فارس قدیم مانند کازرون و کمارج آورده‌است. برازجان در این دوره چند بار تخریب و بازسازی شده‌است.

دوران صفویه تاکنون

اولین تفنگچیان ایران در دوران صفویه از مردم جنوب و دشتستان بودند. در دوره افشاریه مردم برازجان علیه نادرشاه شوریدند.[نیازمند منبع]

حدود ۳۰۰ سال پیش شخصی به‌نام حسین‌خان بر دشتستان حکومت می‌کرد. یکی از خادمان وی به‌نام ملاعلی از او تقاضا کرد تا یک آبادی احداث کند که به وی اجازه داده شد. ملاعلی بر روی خرابه‌های شهر قدیمی برازجان، شهر جدیدی بنا کرد. برازجان جدید به‌دلیل موقعیت جغرافیایی‌اش به‌سرعت پیشرفت کرد و بر جمعیت آن افزوده شد. حسین‌خان با عدم پرداخت خراج از سوی برازجان مواجه شد و به آن یورش برد و شهر را تخریب و مردم شهر را کشتار نمود. مردم شهر برازجان را دوباره در محله «چاه آب خطیری» بازسازی کردند اما حسین‌خان دوباره به شهر تاخت و آن را ویران کرد. سپس شاه منصور پسر ملاعلی در محله قلعه شهر را بازسازی نمود و مستحکم ساخت. در سومین حمله حسین‌خان به شهر، منصور خان با یارانش به مقابله او شتافت و در جنگی که در بنداروز درگرفت. برازجانی‌ها پیروز شدند و بدین ترتیب شهر از خطر نجات یافت.[۷]

در دوران زندیه، برازجان و دشتستان رو به اعتلا گذاشت. لطفعلی خان زند در هنگام نبرد با قاجاریان به برازجان پناه آورد و ۳۰۰ تفنگچی به کمکش آمدند.[۸] در دوران قاجار نیز در کتاب‌های مختلف از جمله فارسنامه ناصری و سفرنامه‌های مختلف از جمله لرد کرزن، محمدعلی سیاح محلاتی و… دربارهٔ قصبه برازجان یا شهر برازجان اشاراتی وجود دارد.[۹][۱۰]

خوانین برازجان

معروف‌ترین خان‌های برازجان سالم‌خان و میرزا محمدخان غضنفرالسلطنه برازجانی هستند.[نیازمند منبع]

سالم‌خان فردی نیکوکار بود و خدماتی ارزنده در زمان خود به مردم برازجان کرد؛ از جمله حمام سالم‌خانی و قنات سالم‌خانی که سال‌ها مورد استفاده مردم بود.

میرزا محمدخان دارای نبوغ سیاسی بود و ذوق شاعرانه داشت. در جریان جنگ جهانی اول وی رشادت‌ها کرد و با انگلیسی‌ها در تنگه چغادک جنگید. او در جریان خلع سلاح جنوب در زمان پهلوی از خود مقاومت نشان داد و سرانجام در سال ۱۳۰۸ به‌دست عاملان پهلوی و با زبان روزه در منطقه پشت‌کوه کشته شد و در شاه پسر مرد به خاک سپرده شد.[۱۱]

جمعیت

براساس سرشماری رسمی سال ۱۳۹۵ این شهر با جمعیت ۱۱۰۵۶۷ نفر، دومین شهر پرجمعیت استان بوشهر است.[۱۲]

بیشترین رشد جمعیت برازجان بین سال‌های ۵۵ تا ۶۵ بود که از ۳۱۶۱۱ به ۶۷۰۵۲ نفر رسید. افزایش نرخ جمعیت برازجان بیشتر بخاطر مهاجرت روستاییان به شهر بوده‌است. همچنین در زمان جنگ عده‌ای از خوزستانی‌ها به برازجان آمدند و در شهرک فتح جا داده شدند.[۱۳]

طبیعت

مردی در حال چیدن خرما (برازجان)

از درختان معروف این سرزمین نخل، گز، کهور، بادام کوهی (به گویش محلی: اهلوک)، خَرگ (استبرق) و کُنار را می‌توان برشمرد.

مردم

تقریبا کل جمعیت برازجان قوم فارس هستند و در اصل همه در این منطقه فارسند با تعداد کمی خانوار لر ها که از شمال غربی دشتستان برای کار به برازجان می آیند.

یوشیدا ماساهارو نخستین سفیر ژاپن در ایران در دوران قاجار که از طریق دریا و بندر بوشهر وارد ایران شد از کمک‌های مردم دشتستان تمجید و اهالی آن را مردمی مهمان‌نواز و با فرهنگ می‌داند.[۱۴]

زبان

مقالهٔ اصلی: گویش دشتستانی

مردم دشتستان به گویش دشتستانی که گویش زبان فارسی برگرفته از پهلوی/فارسی‌میانه است که تحت‌تأثیر زبان لری قرار گرفته، تکلم می‌نمایند . گویش دشتستانی به گویش‌های دشتی و تنگسیری و بوشهری نزدیک است.[۱۵][۱۶][۱۷]

دین و مذهب

بیشتر ساکنان برازجان مسلمان و شیعه‌مذهب هستند. تعداد اندکی سنی‌مذهب هم در این شهر زندگی می‌کنند.

تا پیش از سال ۱۳۵۷ چند خانوار یهودی در برازجان سکونت داشتند. آنها بیشتر در اطراف بازار روز برازجان ساکن بودند و به زرگری و بزازی و فروش مشروبات الکلی و دعانویسی اشتغال داشتند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران همهٔ یهودیان ساکن برازجان به اسرائیل و شیراز مهاجرت کردند.[۱۸]

فرهنگ

غذاهای محلی

با توجه به اقلیم گرم و خشک برازجان، ساکنان برازجان از گذشته تا به امروز به غذاهای به‌خصوصی روی آورده‌اند که معمولاً مزهٔ تند و ترش دارند. همچنین نزدیکی به دریا باعث شده فرآورده‌های دریایی به‌وفور در اختیار مردم قرار گیرد. از این دسته غذاها می‌توان به قلیه ماهی، میگو، دال‌عدس، پَهتی چُندُر، اُوداغک (اِشکنه)، لِلَک، رشته تِپَک، مشتک، تیلیت ماست، تیلیت کشک و بادمجان تنوری اشاره کرد.[۱۹]

ضرب‌المثل‌های محلی

در گویش دشتستانی و به‌خصوص شهر برازجان، ضرب‌المثل‌ها و کنایه‌های زیادی وجود دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

هی فلک تا کی کلک سی همه برنجه سی ما للک

اُو شیرین نه ماله خره: (فارسی: آب شیرین برای الاغ نیست) هر کسی لایق خوبی نیست.

سگ دمِ خونِی صاوش زوون داره (فارسی: سگ در خانه صاحبش زبان دارد)

دس بِیل ری کُلَهِت تا باد نیَرِش: (فارسی: دست بگذار روی کلاهت تا باد آن را نبرد) حواست به خودت باشد.[۲۰]

نشریه‌ها

  • اتحاد جنوب اولین نشریه برازجان است که به مدیر مسئولی اکبر صابری ۲۶ اسفندماه ۱۳۷۷ اولین شماره آن منتشر شد و تاکنون بدون وقفه منتشر شده‌است. این نشریه که گستره استانی دارد از نشریات منتقد دولت نهم و دهم بود و دارای مخاطبان فراوانی است.[نیازمند منبع]
  • دریای جنوب از دیگر نشریه‌های برازجان بود که دفتر مرکزی آن اخیراً به شهر بوشهر منتقل شده‌است.
  • آوای توج دیگر هفته‌نامه برازجانی است. (اکنون دیگر چاپ نمی‌شود)[۲۱]
  • سفیر دشتستان هم دیگر نشریه برازجان بود که به‌دلیل توهین به رهبر ایران، توسط اداره ارشاد استان بوشهر توقیف شد.[۲۲]

کتابخانه‌ها

در برازجان سه کتابخانه بزرگ وجود دارد:

  • کتابخانه مرکزی شهر برازجان (واقع در در خیابان حسینیه اعظم)
  • کتابخانه شهید بهشتی
  • کتابخانه شهرداری (دربرگیرنده حدود ۳۰٬۰۰۰ جلد کتاب)

مراکز آموزش عالی

دانشگاه آزاد واحد برازجان، دانشگاه پیام نور، دانشکده کشاورزی، دانشگاه جامع علمی و کاربردی، مرکز تربیت معلم شهید رجایی، مرکز آموزش عالی غیردولتی رهجویان دانش، حوزه علمیه ۱۴ معصوم (ع) آقایان، حوزه علمیه سفیران هدایت امام حسن مجتبی (ع) آقایان و حوزه علمیه حضرت رقیه (س) بانوان مراکز آموزش عالی دشتستان هستند که همگی در برازجان دارند.

جاذبه‌های گردشگری

حسینیه اعظم برازجان

مساجد قدیمی برازجان: مسجد فردوس، مسجد جنت و مسجد قلعه، مسجد دلگشا

از جاذبه‌های گردشگری ورزشی برازجان می‌توان به پیست پاراگلایدر سواری که در کوه بیمرد که در فاصلهٔ ۱۵ کیلومتری برازجان قرار دارد اشاره کرد که در نوع خود یکی از بهترین پیست‌ها برای ورزشکاران این رشته محسوب می‌گردد.

جاذبه‌های تاریخی

آثار باستانی برازجان شامل کاخ زمستانی کوروش (چرخاب)، دژ برازجان، و تل مر می‌باشد.

موقعیت و ویژگی آثار تاریخی برازجان:

  1. کاخ زمستانی کوروش هخامنشی: در جنوب غربی برازجان، با قدمتی حدود ۲۵۰۰ سال که تلاش برای یافتن بقایای آن ادامه دارد.
  2. دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک: به‌عنوان نماد اصلی شهر برازجان در میانه شهر، مربوط به اوایل قاجاریه، ساخته شده از سنگ با نمای بسیار زیبا و منحصر به‌فرد.

همچنین بازار قدیمی و سرپوشیده برازجان از جمله آثار تاریخی دشتستان است.

رهاورد

مهم‌ترین سوغاتی‌های برازجان عبارتند از: خرما، رطب، خارک، تنباکو، حصیر و محصولات بافته شده با برگ نخل و سایر فرآورده‌های نخیلات، ظروف سفالی، قالی، قالیچه، گبه، گلیم، نمد، گیوه، عبا، ملحفه، قبا، ارده (شیره کنجد)، قلیه ماهی و میگو، انواع حلوا، رنگینک، گرده، مشتک و انواع نان‌های محلی، لورک، ماست و سایر لبنیات محلی، خاکشیر، زیره، بنگو، گل‌گاوزبان و شنبلیله میباشد.

جستارهای وابسته

تموکن

پانویس

  1. ↑ «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
  2. ↑ https://jamejamonline.ir/fa/news/1414956
  3. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۲۱.
  4. ↑ لغت‌نامه دهخدا، ذیل براز
  5. ↑ دکتر سید جعفر حمیدی، کتاب فرهنگ‌نامه بوشهر، 126
  6. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۲۱.
  7. ↑ دشتستان در گذر تاریخ، محمدجواد فخرایی، ص 131
  8. ↑ آخرین روزهای لطفعلی خان زند، سرهارفورد جونز، ترجمه هما ناطق و جان گرنی، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، صص 51 و 52
  9. ↑ ایران و قضیه ایران، لرد کرزن، ج2، ص 277
  10. ↑ فارسنامه ناصری، گفتار ۲، ص 206
  11. ↑ دشتستان در گذر تاریخ، محمد جواد فخرایی، صص 135 و 136
  12. ↑ «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۰» (اکسل). درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
  13. ↑ دشتستان در گذر تاریخ، محمدجواد فخرایی، ص 137 و 138
  14. ↑ ماساهارو، سفرنامه، 92.
  15. ↑ «مردم دشتستان به زبان فارسی گویش دشتستانی یکی از گویش‌های بوشهری و به لهجه محلی، تکلم می‌نمایند که بعلت همجواری سرزمینی با مردم لر زبان با گویش لری قرابت دارد و دربردارنده بعضی واژه‌های لری است، گویش دشتستانی با گویش‌های مشابه دشتی و تنگسیری در استان بوشهر و گویش لری بختیاری شباهت‌هایی دارد».
  16. ↑ سیری در گویش دشتستان ویستا
  17. ↑ بوشهر بایگانی‌شده در ۹ ژوئن ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine درگاه ملی خدمات الکترونیکی ایران
  18. ↑ دشتستان در گذر تاریخ، محمدجواد فخرایی، صص 327 و 328
  19. ↑ دشتستان در گذر تاریخ، محمدجواد فخرایی، صص 345 تا 352
  20. ↑ دشتستان در گذر تاریخ، محمدجواد فخرایی، صص 384 تا 392
  21. ↑ «تاریخچه مطبوعات منتشره در برازجان | هامون ایران». www.hamooniran.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۹.
  22. ↑ «آزادی سردبیر”سفیر دشتستان” با وثیقه 500 میلیون ریالی». www.asriran.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۹.

منابع

  • دشتستان در گذر تاریخ، محمدجواد فخرایی
  • سیری در گویش دشتستان، طیبه برازجانی
  • نادرشاه افشار، پناهی سمنانی
  • شاه عباس کبیر، مریم نژاد اکبری
  • فرهنگ گویش دشتستانی، داریوش اکبر زاده
  • دلاوران دشتستانی؛ نوشته: اسماعیل شهر سبزی، ناشر: نوید شیراز.
  • جایگاه دشتستان در سرزمین ایران و تحولات اجتماعی برازجان؛ نوشته: سروش اتابک زاده.
  • دشتستان در گذر تاریخ؛ نوشته: محمد جواد فخرایی.
  • برازجان؛ نوشته: دکتر عبدالرسول خیراندیش، ناشر: آبادبوم.
  • دشتستان کبیر از جم تا تبریز؛ نوشته: عبدالله دشتی.
  • ماساهارو، یوشیدا (۱۲۷۱). سفرنامه. تهران.

 

بجنورد

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

بجنورد

کشور

ایران

استان

استان خراسان شمالی

جمعیت

306,862

مساحت

3,619

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1071

بجنورد

15
Few Clouds

 

شهرستان بجنورد با مرکزیت شهر بجنورد بخش های مرکزی و شمالی استان خراسان شمالی را در برمی گیرد. بخش اعظم این شهرستان را مناطق کوهستانی و فلات های مرتفع پوشش می دهد که به همین سبب این منطقه آب و هوایی معتدل کوهستانی با زمستان های سرد و مرطوب و تابستان های گرم و خشک دارد.
این شهرستان دارای دو بخش«مرکزی» و«گرمخان»، سه شهر و پنج دهستان است.
شهرستان بجنورد از پیشرفته ترین و بزرگترین مراکز صنعتی خراسان شمالی است. صنایع پتروشیمی، معادن مختلف، کارخانه کریستالملامین و پلاستیک، آرد، آجر، سفال، قالی و قالیچه بافی، روغنکشی و صنعت سیم و کابل از جمله صنایع فعال در این منطقه به شمار می روند. پیش بینی می شود این شهرستان در آینده ای نه چندان دور به یکی از قطب های صنعتی کشور بدل شود.
کشاورزی همچون کشت گندم و جو، پنبه، برنج، دانه های روغنی، حبوبات، سیب زمینی و پیاز و انواع صیفی جات در این منطقه صورت می گیرد و دامپروری نیز به شیوه های سنتی و مدرن در این شهرستان جریان دارد. از این رو بجنورد یکی از تامین کنندگان عمده گوشت قرمز و محصولات کشاورزی در سطح ایران است. پرورش طیور و ماهی نیز در مناطق مختلف وجود دارد.
اقوام مختلف کرد، کرمانچ، ترک، ترکمن، فارس، تات، بلوچ و عرب با مذاهب مختلف در این منطقه در کنار هم زندگی می کنند.

برچسب‌ها

استان خراسان شمالی شهرها

جاذبه گردشگری

  • عمارت مفخم

    عمارت مفخمعمارت مفخم بزرگ ترین و شاخص ترین اثر معماری دوره ی قاجار در دهه ی 1300 هجری قمری،…

  • گردشگاه(منطقه نمونه گردشگری) بش قارداش

    گردشگاه(منطقه نمونه گردشگری) بش قارداشگردشگاه «بش قارداش» در 5 کیلومتری جنوب غربی بجنورد، بر سر بزرگراه بجنورد به «اسفراین» در استان خراسان…

  • گردشگاه بابا امان

    گردشگاه بابا امان«بابا امان» سرزمینی در جنوب «قارلق» و در شمال «کلاغ آشیان»، نزدیک بجنورد در استان خراسان شمالی&nbsp;است. این گردشگاه…

  • آتشکده(معبد) اسپاخو

    آتشکده(معبد) اسپاخواثر مشهور آتشکده &nbsp;اسپاخو در روستايي به همين نام و در 61 کيلومتري جنوب غرب شهر آشخانه، مرکز…

  • چهارتاقی تیموری

    چهارتاقی تیموریچهارتاقی تیموری شیروان متعلق به دوره‌ی تیموری است که یکی از سرداران «تیمور گورگانی» در آن آرمیده است….

  • روستای رویین

    روستای رویینروستای رویین یکی از روستاهای هدف گردشگری در شمال شرق ایران است که علاوه بر میراث فرهنگی و…

  • بنای آینه خانه مفخم(موزه اسناد و نسخ خطی)

    بنای آینه خانه مفخم(موزه اسناد و نسخ خطی)آینه‌ خانه مفخم&nbsp;یا&nbsp;دارالحکومه سردار مفخم از بناهای&nbsp;دوره­ ی قاجار&nbsp;در شمال شهر بجنورد است که در دهه­ی ۱۲۵۰خورشیدی هم‌…

  • منطقه گردشگری درکش

    منطقه گردشگری درکششمال شرقی ایران از مناطقی است که شناخت کمتری نسبت به آن داریم. استان خراسان شمالی با وجود…

  • موزه گرمابه جاجرم (خراسان شمالی)

    موزه گرمابه جاجرم (خراسان شمالی)موزه ی گرمابه ی جاجرم که به حمام تاریخی شناخته می شود از قدمتی چند صد ساله برخوردار…

  • موزه قلعه جلال الدین گرمه

    موزه قلعه جلال الدین گرمهقلعه جلال‌الدین گرمه در استان خراسان شمالی که امروزه علاوه بر اهمیت تاریخی به‌عنوان موزه مردم‌شناسی نیز کاربری…

سایر مطالب
  • عمارت مفخم

    عمارت مفخم

  • گردشگاه(منطقه نمونه گردشگری) بش قارداش

    گردشگاه(منطقه نمونه گردشگری) بش قارداش

  • گردشگاه بابا امان

    گردشگاه بابا امان

  • آتشکده(معبد) اسپاخو

    آتشکده(معبد) اسپاخو

  • منطقه نمونه ملی گردشگری باباامان

    منطقه نمونه ملی گردشگری باباامان

  • خانه تاریخی جاجرمی ها

    خانه تاریخی جاجرمی ها

منبع: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی 

 

بجنورد

با بیرجند، بروجرد، یا بیجورد اشتباه نشود.
بجنورد
Map

Wikimedia | © OpenStreetMap
کشور  ایران
استان خراسان شمالی
شهرستان بجنورد
نام(های) پیشین بیژن‌گرد – بیژن یورد[۱]
سال شهرشدن ۱۳۱۰[۲]
مردم
جمعیت ۲۲۸٫۹۳۱ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت ۳٪+
تراکم جمعیت ۴۹۰۰ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۲/۵ کیلومتر مربع
ارتفاع ۱۰۷۰ متر
میانگین دمای سالانه ۱۳/۴
میانگین بارش سالانه ۲۶۰
روزهای یخبندان سالانه ۱۱۵
اطلاعات شهری
شهردار محمدعلی کشمیری[۴]
ره‌آورد آبنبات شکرپنیر، قره قروت، کشک، قالی، قالیچه، گلیم، جاجیم، چاروق، فتیر مسکه، گردو، بادام،
پیش‌شمارهٔ تلفن ۰۵۸[۳]
وبگاه
شناسهٔ ملی خودرو  ایران ۲۶ (ب، ج، د، س)
 ایران ۳۲ (س)
کد آماری ۱۳۵۳

بجنورد بر ایران واقع شده‌است

بجنورد

بُجنورد (دربارهٔ این پرونده آوا راهنما·اطلاعات) مرکز شهرستان بجنورد و استان خراسان شمالی است که در کوهپایه‌های آلاداغ واقع شده است.

پیشینه

در زمان قاجاریه نام این شهر بیژن‌گرد ذکر شده است.[۱]

شهر کنونی بجنورد در حدود سال ۱۱۰۰ق/۱۶۸۹م، بنا شد و پس از آن‌که در شورش حسن‌خان سالار (۱۲۶۳ق/۱۸۴۷م) به شدت آسیب دید، بار دیگر مرمت شد.[نیازمند منبع]

پیش از شهر کنونی و حتی پیش از ظهور و سقوط بجنورد، مرکز ناحیه جایی می‌بوده است به نام چرمغان که در جریان حمله مغول ویران گردید. تپه باستانیِ چرمغان در کناره شهر کنونی بجنورد، بازمانده ویرانه‌های آن شهر است.[نیازمند منبع] ظاهراً چرمغان، شهری کوچک، پررونق و آباد بوده و بجنورد کنونی در جوار آن به‌وجود آمده است. امروزه حدود و گسترهٔ این شهرک در حاشیهٔ شهر بجنورد، نشانگر پیشینهٔ کهن و رونق آن در سده‌های آغازین اسلامی است. به استناد متون تاریخی در سده‌های پنجم تا هشتم هجری، بخش وسیعی از ناحیهٔ بجنورد، مسکونی و آباد بوده است. در آغاز دوران مغول و تیموری، منطقهٔ بجنورد نیز مورد آسیب‌ها و خسارات فراوانی واقع شد. نتایج بررسی و پهنه‌بندی محوطه‌های باستانی نشان داده است، نقاط باستانی شناسایی شده، متعلق به دوران میان‌سنگی هزارهٔ چهارم تا هزارهٔ اول پیش از میلاد، نقش مهمی را در شکل‌گیری زیست‌گاه‌های اولیه در حاشیهٔ رودخانه اترک ایفا نموده‌اند. این منطقه، در دوران ماد و هخامنشی، بخشی از ساتراپی پارت قلمداد می‌شده و از دورهٔ اشکانی، در این ناحیه ۸ زیستگاه، در بخش راز و جرگلان، ۳ مورد در بخش مرکزی و نیز ۵ زیستگاه در شهرستان مانه و سملقان شناسایی شده‌اند. وجود بنای سنگی موسوم به آتشکده اسپاخو، از آثار تاریخی دورهٔ ساسانی نیز، نقش و اهمیت خراسان شمالی را در این دوران روشن می‌نماید. علاوه بر آن، منطقهٔ بجنورد در صدر اسلام، در ارتباط فرهنگی – اجتماعی جدی با دیگر نقاط ایران قرار داشته و از آن نواحی تأثیر گرفته است. در آن دوران قسمت‌های عمده‌ای از منطقهٔ آباد و مسکونی بوده است. مؤلف تاریخ سیستان، ناحیهٔ امروزی بجنورد را به عنوان بخشی از سرزمین نسا معرفی نموده است و در سال‌های آغازین قرن دوم هجری، این منطقه جزئی از قلمرو بزرگ حکومت طاهریان به‌شمار می‌آمده است.

ابن ابواصیبه نیز در ذکر مناطق بجنورد آورده است که: «ابن سینا، دربار علی‌ابن‌مأمون را در خوارزم ترک گفت و به طوس، شوقان، طبر و سملقان و جاجرم و بالاخره به جرجان رفت.» مؤلف نامعلوم حدودالعالم، از نخستین کسانی است که از چرمغان نام می‌برد و مقدس نیز آن را جزئی از ناحیهٔ نساء برشمرده است.[۶][۷][۸]

موقعیت

بجنورد از شمال با ترکمنستان و از شمال شرقی تا جنوب شرقی با شهرهای شیروان، اسفراین و از جنوب غربی تا شمال غربی با جاجرم، آشخانه و راز همسایه است.[۹]

مناطق شهرداری

بجنورد دارای دو منطقهٔ شهرداری می‌باشد. شهرداری مرکزی در خیابان دولت، شهرداری منطقهٔ یک در خیابان سیدجمال الدین اسدآبادی و شهرداری منطقهٔ دو در خیابان قیام (منطقه شهر ناوک) واقع شده‌اند.

جغرافیای طبیعی

شهر بجنورد مرکز استان خراسان شمالی با ۳۲/۵ کیلومتر مربع مساحت، در شمال شرق ایران در طول جغرافیایی ۵۷ درجه و ۲۰ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه در جنوب رشته‌کوه کپه‌داغ و شرق رشته‌کوه آلاداغ و شمال رشته‌کوه البرز واقع شده است.[۱۰] ارتفاع بجنورد از سطح دریا ۱۰۷۰ متر و فاصله آن تا تهران ۸۲۱ کیلومتر است.

سراسرنمایی از بوستان آفرینش

اقلیم

آب و هوای بجنورد به‌طور کلی معتدل کوهستانی می‌باشد از این‌رو تابستانهای بجنورد آب و هوای نسبتاً ملایم و زمستانهایش سرد زمستانی است.[۱۱][۱۲]

آب و هوای بجنورد
ژانویه فوریه مارس آوریل مـــــه ژوئـن ژوئیـه اوت سپتامبر اکتبـر نوامبر دسامبر سـال
گرم‌ترین
C°		 ۶٫۳ ۷٫۶ ۱۲٫۵ ۱۹٫۹ ۲۴٫۳ ۲۹٫۶ ۳۲٫۴ ۳۱٫۸ ۲۸٫۲ ۲۱٫۲ ۱۴٫۳ ۸٫۷ ۱۹٫۷۳
سردترین
C°		 −۳٫۴ ۲٫۸ ۱٫۱ ۶٫۷ ۱۰٫۷ ۱۵٫۱ ۱۷٫۸ ۱۶٫۶ ۱۲٫۵ ۶٫۷ ۲٫۴ −۱٫۳ ۷٫۳۱
بارش
mm		 ۲۷٫۶ ۳۰٫۷ ۴۲٫۴ ۳۸٫۵ ۳۴٫۶ ۸٫۷ ۱۰٫۱ ۶٫۰ ۸٫۴ ۱۴٫۱ ۲۶٫۳ ۲۵٫۰ ۲۷۲٫۴
منبع: سایت ورلد ویدر[۱۳] می ۲۰۱۳

مردم‌شناسی

اقوام

ساکنان شهر بجنورد اقوام ترک، تات‌ها، کرد فارسی‌زبانان و ترکمن‌ها هستند.[۱۴]

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲۲۸٬۹۳۱ نفر (در ۶۷٬۳۳۵ خانوار) بوده است.[۱۵]

جمعیت تاریخی
سال جمعیت ±%
۱۳۴۵ ۳۱٬۲۴۸ —
۱۳۵۵ ۴۷٬۷۱۹ ۵۲٫۷٪+
۱۳۶۵ ۹۳٬۳۹۲ ۹۵٫۷٪+
۱۳۷۰ ۱۱۲٬۴۲۶ ۲۰٫۴٪+
۱۳۷۵ ۱۳۴٬۸۳۵ ۱۹٫۹٪+
۱۳۸۵ ۱۷۲٬۷۷۲ ۲۸٫۱٪+
۱۳۹۰ ۱۹۹٬۷۹۱ ۱۵٫۶٪+
۱۳۹۵ ۲۲۸٬۹۳۱ ۱۴٫۶٪+

دانشگاه‌ها

دانشگده فنی مهندسی شماره یک

فهرست برخی از مراکز آموزش عالی شهربجنورد

نام نوع
دانشگاه بجنورد دولتی
دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی دولتی
دانشگاه آزاد اسلامی بجنورد آزاد
دانشگاه فنی و حرفه ای خراسان شمالی دولتی
دانشگاه علمی کاربردی خراسان شمالی آزاد
دانشگاه پیام نور بجنورد پیام نور
مرکز تربیت معلم امام جعفر صادق (واحد بانوان) دولتی
مرکز تربیت معلم امام محمد باقر (واحد آقایان) دولتی
مؤسسه غیرانتفاعی اشراق بجنورد غیرانتفاعی
مؤسسه غیرانتفاعی حکیمان بجنورد غیرانتفاعی
دانشگاه علوم قرآنی بجنورد نیمه دولتی
دانشگاه کوثر ویژه خواهران دولتی
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان شمالی دولتی

بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها

[ویرایش]

فهرست برخی از مراکز درمانی شهر بجنورد

نام نوع
بیمارستان ۳۲۰تختخوابی امام حسن (ع) دولتی
بیمارستان ۵۰تختخوابی نظامی دولتی
بیمارستان بنت الهدی دولتی
بیمارستان امام علی (ع) دولتی
بیمارستان امام رضا (ع) دولتی
بیمارستان ثامن الائمه (ع) دولتی
درمانگاه جوادالائمه (ع) دولتی
درمانگاه شبانه‌روزی ولیعصر خصوصی
درمانگاه فارابی خصوصی
درمانگاه شفا خصوصی
درمانگاه عمومی هلال احمر دولتی
درمانگاه شهید کمالی خصوصی
درمانگاه امام سجاد (ع) دولتی
درمانگاه شبانه‌روزی حکمت دولتی

اماکن دیدنی

عمارت سردار مفخم

عمارت سردار مفخم

مقالهٔ اصلی: عمارت سردار مفخم

عمارت مفخم یکی از بناهای تاریخی دوره قاجار در بجنورد است که در اوایل دههٔ ۱۳۰۰ هجری‌قمری به دستور یارمحمدخان شادلو، به عنوان محل سکونت وی و خانواده اش ساخته شده است. این عمارت ۳۴ اتاق با دو تالار عظیم دارد. نمای اصلی ساختمان در سمت جنوب است که سراسر آن به با انواع کاشی‌کاری معرق، معقلی، هفت رنگ و با طرحها و نقوش انسانی، حیوانی، اسلیمی، ختایی و هندسی زینت یافته است. مصالح بکار رفته در بنا آجر با ملات گچ است و هر طبقه ساختمان دارای دو ایوان شمالی و جنوبی است، سرتاسر بنا با کاشی‌های خشتی و هفت رنگ زیبا در اندازه و شکل‌های مختلف به رنگهای فیروزه‌ای، زرد، صورتی، بنفش، سفید، سبز، سرخ و سیاه کاشی کاری شده و هر ستون با طرح و نقش خاص خود زینت داده شده است. نمای بیرونی ساختمان تصاویری از دو فرشته بالدار، چهره‌های انسانی، نقاشی از گل و گیاه و پرنده، طبیعت و طرحهای هندسی سده سیزده را به تماشا می‌گذارد. این بنای تاریخی با شماره ۹۵۲ در فهرست آثار تاریخی به ثبت رسیده است. بنای ایل شادلو عمارت مفخم پس از مرمت و احیا به موزه بزرگ باستان‌شناسی و مردم‌شناسی استان تبدیل شده است.[۱۶]

عمارت آینه‌خانه مفخم

عمارت تاریخی و آیینه‌خانه سردار مفخم بجنورد
مقالهٔ اصلی: عمارت آینه‌خانه مفخم

بنای آیینه‌خانه یکی از آثار تاریخی مربوط دوره قاجار بجنورد است. در دوره قاجار بنای آیینه‌خانه همراه با بناهای دیگری از جمله عمارت مفخم، کلاه‌فرنگی، حوضخانه و سردر، در باغ بزرگی قرار داشته و مجموعه دارالحکومهٔ مفخم را تشکیل می‌داده است. این بنا در انتهای خیابان شریعتی شمالی در شهر بجنورد قرار دارد و ۴ مناره در طرفین ورودی اصلی قرار دارد که روی ۲ مناره کلمه محمد ۱۲ بار به شیوه کاشیکاری معقلی نوشته شده است همچنین در طبقه دوم، اتاق آیینه کاری شده‌ای وجود دارد که بنا، نام خود را از آن گرفته است. این بنا در دهه ۱۳۰۰ هجری، هم‌زمان با دوره حکومت ناصرالدین شاه به دستور یارمحمد خان کرد شادلو، معروف به سردار مفخم ساخته شده و به عنوان فضای اداری و دیوانی، برای انجام دیدارهای رسمی سردار مفخم با رجال سیاسی عهد قاجار و نیز انجام مراسم تشریفات نظامی و رایزنی در باب مسائل سیاسی و اجتماعی با سران ایل شادلو و دیگر رجال سیاسی دوره قاجار مورد استفاده قرار می‌گرفته است. گفته می‌شود طراحی نقشه ساختمانی آیینه‌خانه به دست میرزا مهدی خانشقاقی (ممتحن‌الدوله) اولین مهندس معمار ایرانی که از دانشکده معماری پاریس فارغ‌التحصیل شده بود، انجام شده است.[۱۶] ساختمان آیینه‌خانه هم‌زمان با عصر ناصری در داخل باغ بزرگی به نام دلگشا ساخته شد. پلان این بنا مستطیل شکل بوده و در دو طبقه[۱۷] به ابعاد تقریبی ۱۱×۱۸ متر و به ارتفاع حدود ۱۰ متر ساخته شده که در مجموع ۹ اتاق دارد. یکی از اتاقهای طبقه فوقانی تالاری است به ابعاد ۸×۳ متر که تمام دیوارها و سقف آن با طرحهای زیبایی آیینه کاری شده است «ایچری». بنای آیینه خانه به شماره ۱۱۶۷ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و از سال ۱۳۷۹ تاکنون به عنوان موزهٔ اسناد و نسخ‌خطی مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۱۶]

گردشگاه بش‌قارداش

مقالهٔ اصلی: بش‌قارداش

این مکان در ۷ کیلومتری جنوب بجنورد و در شرق جادهٔ بجنورد به اسفراین، در فاصلهٔ تقریبی یک کیلومتری جاده واقع شده است. پیش از اسلام و در زمان سلطنت اشکانیان و ساسانیان در این محل عبادتگاه پیشوایان آیین زرتشتی قرار داشته است. به سبب اقامت چهار فصل مغ (بزرگان دینی زرتشتی) به چهارمغان شهرت یافته است. این گردشگاه تفریحی دارای ۳ استخر می‌باشد که ۲ استخر آن برای شنای کودکان و بزرگسالان درست شده است.

گردشگاه باباامان

مقالهٔ اصلی: گردشگاه باباامان

گردشگاه باباامان در کیلومتر ۱۰ جادهٔ بجنورد – مشهد، یکی از قدیمی‌ترین پارک‌های گردشگری در ایران به‌شمار می‌رود. این پارک دارای استخرهای متعدد و پارک جنگلی دارای ۴۰۰٬۰۰۰ اصله درخت ازجمله چنارک، زالزالک، اقاقیا و زردآلو است، همچنین این پارک دارای پوشش گیاهی به وسعت ۲۵۰ هکتار می‌باشد. پارک باباامان دارای پوشش گیاهی و درختان قطور چنار ۴۰۰ ساله و چشمه‌هایی است که در مرکز و اطراف باباامان می‌جوشند و بر زیبایی این پارک می‌افزایند همچنین شاخه‌ای از رودخانه اترک از کنار این پارک می‌گذرد که وجود این رودخانه امکان ماهیگیری را برای علاقه‌مندان فراهم کرده است؛ و چشمه این مجموعه تفریحی که از نوع آبهای معدنی محسوب می‌شود ۳۰۰ الی ۴۰۰ لیتر در ثانیه آبدهی دارد. این چشمه از چهار نقطه درون تپه‌ای می‌جوشد و به درون استخرهایی می‌ریزد که با اختلاف سطح ساخته شده است. قرار گرفتن این گردشگاه در سر راه عبور مسافران مشهد -استان گلستان باعث رونق این گردشگاه شده است.[۱۸]

عمارت جاجرمی

مقالهٔ اصلی: عمارت جاجرمی
عمارت جاجرمی

عمارت جاجرمی در مرکز شهر بجنورد و در محدوده بافت تاریخی شهر، در کوچه جاجرمی‌ها واقع شده است. این بنا از یادمان‌های اواخر دورهٔ قاجار در شهر بجنورد است که به استناد کتیبه موجود در سال ۱۳۲۵ هجری قمری به دست محمد امین و مهدی رضایی بنا بجنوردی ساخته شده است. این دو برادر که در خانواده‌ای فرهنگی رشد یافته بودند برای تحصیل معماری به دانشگاه سن پولیان فرانسه رفتند و معماری ایرانی را با سبک گوتیک تلفیق نمودند که نتیجه ان عمارت جاجرمی شد.

عمارت جاجرمی یک نمونه معماری سنتی از نوع حیاط مرکزی است که نوعی معماری درونگرا قلمداد می‌شود و در آن تمام در و پنجره‌ها و نورگیرهای رو به حیاط باز می‌شوند. این نوع معماری اغلب در مناطق خشک و کویری مورد توجه بوده و در منطقه بجنورد چندان معمول نیست.

طرح کلی پلان بنا مربع شکل است و در ضلع شرقی و غربی از دو طبقه تشکیل شده که در مجموع حدود ۶۰۰ متر مربع مساحت دارد. ورودی عمارت از طریق یک هشتی به حیاط مرکزی متصل شده که با دو رشته پلکان در گوشه‌های شمال شرقی جنوب غربی به مهتابی‌های طبقه فوقانی راه می‌یابد. سقف هشتی بنا در قسمت ورودی و تمام حجره‌های طبقه پایین با قوس کلیل پوشش یافته و طبقه بالا به صورت تیرپوش است. بخش‌های مختلف بنا با آرایه‌های معماری از قبیل آجرکاری، گچبری، مقرنس‌کاری و کتیبه‌هایی تزئین شده است. قسمت بالایی دیوار ایوان شرقی یک آفریز تزیینی با کتیبه به خط نستعلیق دارد که در آن گزیده‌ای از ترکیب بند مشهور محتشم کاشانی در مرثیه شهدای کربلا (باز این چه شورش است) گچبری شده است.

ترابری

فرودگاه

فرودگاه بین‌المللی بجنورد فرودگاهی در شهر بجنورد، مرکز استان خراسان شمالی است. باند این فرودگاه با طول ۴۲۰۰ متر و عرض ۴۵ متر یکی از طولانی‌ترین باندهای فرود کشور است. هم‌اکنون سه شرکت هواپیمایی ایران ایر، ماهان و آسمان به مقصد تهران و بالعکس در این فرودگاه پرواز دارند بطوریکه در تمام روزهای هفته حداقل یک پرواز تهران به بجنورد و بالعکس وجود دارد. هواپیمای ایران ایر از نوع ATR، ماهان از نوع BAe 146-300 و آسمان از نوع Fokker100 است.

پس از تشکیل استان خراسان شمالی در سال ۱۳۸۳ به مرکزیت بجنورد شاخصهای پروازی فرودگاه مانند تعداد روزهای پرواز، تعداد پروازها و تعداد مسافر رشد قابل توجهی داشته است. ترمینال جدید فرودگاه بجنورد به مساحت ۴۶۰۰ مترمربع در سال ۹۸ مورد بهره‌برداری قرار گرفت و جایگزین ترمینال مسافری قدیم به مساحت ۱۷۰۰متر مربع شد. فرودگاه بجنورد با وسعت کنونی ۲۸۶ هکتار در مجاورت شمال غربی شهر بجنورد مرکز استان خراسان شمالی واقع شده است.

این فرودگاه از حدود سال ۱۳۲۷ دارای تأسیسات مختصری بوده و برای اهداف سم پاشی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در سال ۱۳۶۷ این فرودگاه مجدداً طراحی شد و در سال ۱۳۷۱ عملیات اجرایی آن آغاز و در سال ۱۳۷۵ به بهره‌برداری رسید. فرودگاه بجنورد از زمان بهره‌برداری تا سال ۱۳۸۴ فرودگاه اقماری فرودگاه بین‌المللی شهید هاشمی نژاد مشهد محسوب می‌شد، اما در سال ۱۳۸۵ به عنوان یک فرودگاه مستقل معرفی گردید. پس از سال ۱۳۸۳ و با توجه به تشکیل استان خراسان شمالی به مرکزیت بجنورد شاخصهای پروازی فرودگاه مانند تعداد روزهای پرواز، تعداد پروازها و تعداد مسافر رشد قابل توجهی داشته است.

راه‌آهن

این شهر تاکنون فاقد راه‌آهن بوده درحالی که دو طرح ریلی مهم برای شهر بجنورد مطرح شده:

راه‌آهن مشهد-بجنورد-گرگان به طول ۵۵۰ کیلومتر که اهداف ساخت آن تسهیل مسیرهای ترانزیتی شرقی- غربی و کریدور ریلی شرق خزر به شرق کشور، تسهیل تردد مسافران و زائران استان‌های شمالی کشور به سمت مشهد و پوشش ریلی مرکز استان و برخی شهرهای استان‌های خراسان شمالی، خراسان رضوی و گلستان می‌باشد از این شهر عبور می‌کند. عملیات احداث این خط راه‌آهن قرار است بزودی آغاز شود.

راه‌آهن جوین-اسفراین-بجنورد به طول ۱۶۹ کیلومتر که اهداف ساخت آن اتصال مرکز استان خراسان شمالی به شبکه ریلی و دسترسی کارخانه فولاد و صنایع دیگر منطقه به ترابری ریلی می‌باشد نیز هم‌اکنون در دست احداث می‌باشد و تاکنون ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.

آزادراه

این شهر فاقد آزادراه می‌باشد و فقط طرح آزادراه مشهد-بجنورد-گرگان از این شهر عبور می‌کند که حوزه خراسان شمالی آن، در انتظار تصویب توسط هیئت دولت می‌باشد.

فاصله بجنورد با سایر شهرها

نام شهر فاصله (کیلومتر)
اصفهان ۱۰۱۹
اردبیل ۱۳۱۵
تبریز ۱۳۵۸
ارومیه ۱۴۹۰
بندرعباس ۱۴۸۸
بوشهر ۱۵۷۴
زنجان ۱۰۵۹
مشهد ۲۷۲
بیرجند ۶۵۶
تهران ۷۲۴
ایلام ۱۳۸۵
کرج ۷۷۷
گرگان ۳۱۳
سمنان ۵۰۴
ساری ۴۴۷

شهرهای خواهرخوانده

منابع

  1. ↑ پرش به بالا به:۱٫۰ ۱٫۱ لسان الملک سپهر، محمدتقی (۱۳۷۷). ناسخ التواریخ تاریخ قاجاریه – جلد 3. تهران: انتشارات اساطیر. صص. ۹۸۵–۹۸۶. شابک ۹۶۴-۵۹۶۰-۹۵-۹.
  2. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
  3. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
  4. ↑ «شهردار بجنورد معارفه شد». ایسنا. ۷ آبان ۱۴۰۲.
  5. ↑ «بجنورد – دائرةالمعارف بزرگ اسلامی». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۰ آوریل ۲۰۱۲.
  6. ↑ شادروز امانی نویسنده کتاب مزداران شمال خراسان
  7. ↑ کتاب فرهنگ قومی و جغرافیای شهرها و آبادی‌های خراسان شمالی. علی رحمتی
  8. ↑ طبیبی، حشمت ا.. ؛ مبانی جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی ایلات و عشایر (نمونه موردی عشایر کرد) انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول ۱۳۷۱ص ۱۶۴
  9. ↑ «آشنایی با شهرستان بجنورد». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ اوت ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۸ مه ۲۰۱۳.
  10. ↑ «توضیحات استان خراسان شمالی». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اوت ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۵.
  11. ↑ «معرفی شهرستان بجنورد – صدا و سیمای خراسان شمالی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۳ مه ۲۰۱۳.
  12. ↑ «شرکت گاز خراسان شمالی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ مارس ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۳ مه ۲۰۱۳.
  13. ↑ “آب و هوای بجنورد” (به انگلیسی). وبگاه ورلد ویدر. Retrieved می 2013. {{cite web}}: Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  14. ↑ بجنورد – دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
  15. ↑ «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
  16. ↑ پرش به بالا به:۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ «اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان شمالی- معرفی استان و شهرستان‌ها». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ اوت ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۳.
  17. ↑ «شرکت توزیع نیروی برق استان خراسان شمالی – آثار تاریخی استان». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۳.
  18. ↑ «پارک باباامان بجنورد – وبگاه آفتاب». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ آوریل ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۹.

 

ایلام

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

 

ایلام

کشور

ایران

استان

استان ایلام

جمعیت

172,213

مساحت

2,165

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1369

ایلام

30
Few Clouds

شهر ایلام در شمال غربی استان ایلام و در حصاری از کوه ها و دامنه های جنگلی کوه های مانشت، سیوان، شلم و سیاه کوه قرار دارد و دشت های اطراف آن دارای آب وهوای معتدل کوهستانی و بهاری دلپذیر است.
شهرستان ایلام دارای دو بخش «مرکزی» و «چوار»، دو شهر و چهار دهستان است.
کوه قلاقیران در سه کیلومتری شهر ایلام نماد این شهر به شمار می آید. در حال حاضر شهر ایلام به سبب دارا بودن تفرجگاه های جنگلی و آثار تاریخی و باستانی متعدد از زیباترین شهرهای استان محسوب می شود.
این شهر در مرکز جغرافیایی استان قرار نگرفته است از این رو موقعیت آن تا حدودی اهمیت ارتباطی و تجاری آن را محدود می کند، به طوری که محصولات بخش ها و روستاهای دوردست به استان های دیگر صادر می شود. اما ایجاد شبکه راه ها، اتصال مراکز شهری به ایلام، نزدیکی با مرز، آب وهوای نسبتاً مناسب و مساعد، مرکزیت سیاسی- اداری و وجود تاسیسات رفاهی به این شهر موقعیتی ویژه داده است.
باتوجه به موقعیت آب وهوایی، کوهستان های انبوه و دشت های پهناور فعالیت دامداری و کشاورزی در آن از رونق فراوانی برخوردار است.
ایلام از مناطق مرزی کشور است که امروزه راه اندازی صنایع پتروشیمی و گاز در اطراف آن و همچنین راه اندازی رشته های مهندسی برق، مکانیک، کامپیوتر، عمران، معماری و غیره در دانشگاه ایلام باعث افزایش قابلیت این استان در انجام پروژه های تحقیقاتی و صنعتی شده است.
زبان رایج مردم ایلام کردی فیلی است. طوایف و ایلات مختلف نیز در تمامی شهرستان های استان با تفاوت اندکی در ادای الفاظ و کلمات به این زبان سخن می گویند. بیشتر ساکنان ایلام مسلمان بوده و پیرو مذهب شیعه دوازده امامی هستند.

برچسب‌ها

استان ایلام شهرها

جاذبه گردشگری

  • دریاچه دوقلو سیاه گاو
    دریاچه دوقلو سیاه گاو«دریاچه سیاه گاو» در نزدیکی شهرستان «آبدانان»، در استان ایلام قرار گرفته است. رودخانه سیاه گاو از میان…

  • تنگه‌ بهرام چوبین
    تنگه‌ بهرام چوبیندر پیرامون «دره شهر» استان ایلام، بر سر راه «پل‌دختر»، در دامنه‌ «کبیرکوه» و بر کرانه‌ی رود «سیمره»،…

  • شهر باستانی سیمره
    شهر باستانی سیمرهشهر باستانی سیمره در «دره سیمره»، در جنوب رودخانه­‎ای به همین نام و در شمال «کبیرکوه»، امروزه در…

  • چشمه آبگرم دهلران
    چشمه آبگرم دهلرانچشمه‌های آبگرم دهلران شامل چشمه‎های آبگرم و استخرهای لجن است که با دمای حدود 50 درجه سانتی‎گراد، یکی…

  • غار زینگان
    غار زینگانغار طبيعی زينگان در نزدیکی شهر مهران، در میان دشتی وسیع در نزدیکی روستای صالح آباد، از توابع…

  • تنگه ارغوان
    تنگه ارغوانتنگه ارغوان یکی از پدیده‎های زیبا و منحصربه ‎فرد زمین‎شناسی در نزدیکی شهر ایلام است که در مسیر…

  • تنگه رازیانه
    تنگه رازیانهتنگه رازیانه یکی از پدیده‌های زمین‌شناسی دیدنی در غرب ایران به شمار می‎رود. این تنگه در دره‎ای وسیع…

  • قلعه والی (موزه مردم شناسی)
    قلعه والی (موزه مردم شناسی)قلعه والی ایلام یکی از بناهای زیبای دوران قاجار در دشت میان کوهی ایلام و در بالای تپه…

  • تنگه ارغوانبافت تاریخی دره شهر
    بافت تاریخی دره شهردر 140 کیلومتری ایلام خرابه‌هایی از یک شهر تاریخی به‌چشم می‌خورد. “ماداکتو” که نام پیشین این منطقه است…

  • قلعه شیخ مکان (پور اشرف)
    قلعه شیخ مکان (پور اشرف)142 کیلومتر که از ایلام به سمت پل‌دختر بروید به دره‌شهر می‌رسید، این شهر از لحاظ جمعیتی چهارمین…

سایر مطالب
  • دریاچه دوقلو سیاه گاو

    دریاچه دوقلو سیاه گاو

  • غار زینگان

    غار زینگان

  • تنگه ارغوان
  • تنگه رازیانه

    تنگه رازیانه

  • دره‌شهر

    دره‌شهر

  • دهلران

    دهلران

  • مهران

    مهران

  • بافت تاریخی دره شهر

    بافت تاریخی دره شهر

  • قلعه شیخ مکان (پور اشرف)

    قلعه شیخ مکان (پور اشرف)

منبع: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی 

ایلام

بررسی‌شده
برای دیگر کاربردها، ایلام (ابهام‌زدایی) را ببینید.
ایلام
ئیلام
[[File:||266px]]
Map

Wikimedia | © OpenStreetMap
کشور  ایران
استان ایلام
شهرستان ایلام
بخش مرکزی
نام(های) دیگر ئیلام
نام(های) پیشین ردین، رذ، ده‌بالا، حسین‌آباد
مردم
جمعیت ۱۹۴٬۰۳۰ نفر (سال ۱۳۹۵)[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع ۱۴۲۷ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۳/۲ درجهٔ سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه ۶۲۰ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه ۶۷ روز
اطلاعات شهری
شهردار افشین مظفری [۲]
ره‌آورد بژی برساق، کُله کنجی، شاتیه (حلوای بگل)، رۊن دان (روغن حیوانی)
وبگاه
شناسهٔ ملی خودرو  ایران ب ۹۸.[۳]
پانویس
ایلام بر ایران واقع شده‌است

ایلام

ایلام( بە کردی: ئیلام ،بە کردی لاتین:îłam) مرکز استان ایلام است. جمعیت این شهر برپایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۹۴٬۰۳۰ نفر بوده‌است.[۱] شهر ایلام در حصاری از کوه‌ها و ارتفاعات جنگلی واقع شده و آب و هوایی معتدل کوهستانی و بهاری دارد. دانشگاه علوم پزشکی ایلام و دانشگاه ایلام دو دانشگاه مهم این شهر هستند.

تاریخ

وجه تسمیه

بسیاری بر این عقیده اند که ایلام به معنی کوهستان[۷] میباشد که اشاره به کردها دارد. در سوره فتح آیه ۱۶ کتاب قرآن خداوند از محمد میخواهد به سوی قومی جنگجو و پر قدرت بروند. ابوهریره درباره این آیه میگوید:اینها کردها هستند,کردهایی که روی تپه ها زندگی می کردند و یا از تپه ها بالا می رفتند.[۸] همچنین ابن عمر(عبدالله پسر عمر) از زبان ابوهریره نقل کرده است که:شما با قومی جنگ می کنید که کفش هایشان از پوست دامهایشان درست شده است. [۹]

ایلام در گذشته ده بالا نامیده می‌شد. بعدها به دلیل حکومت و ساخت و ساز حسینقلی خان ابوقداره والی پشتکوه، به حسین‌آباد معروف شد.[۱۰]

معانی دیگر ایلام عبارت است از: طعام عروسی ساختن، (منتهی الارب) مهمانی عروسی کردن (تاج المصادر بیهقی)، یه طعام عروسی کسی را بردن، ولیمه دادن، مهمانی عروسی دادن و مجتمع و فراهم آمدن خوی و خرد (منتهی الارب)، (آنندراج)، (ناظم الاطبا). این معانی معانی همگی بامسمی و متناسب با ویژگی‌های منطقه‌ای و بومی ساکنان این نواحی است.[۱۱][۱۲] در محاورات و نقل قول‌ها، ذکر نام ایلام به صورت «عیلام» غلط است؛ زیرا که عیلام با ع به معنای کفتار نر است. مأخوذ از منتهی الارب.[۱۳]

ایلام در دورهٔ قاجار به این علت که مقر تابستانی والی بود به پشتکوه معروف بوده‌است و در شهریور سال ۱۳۰۷ شمسی به ایلام تغییر نام یافته‌است.[۱۴][۱۵] این شهر در سال۱۳۵۲ از استان پنجم به مرکزیت کرمانشاه جدا شد و تبدیل به استان شد.

پیشینهٔ تاریخی

مفصل‌ترین گزارش در باب مرگ مهدی خلیفهٔ عباسی در ماسبذان، توسط طبری گزارش شده‌است. وی حدود چهار صفحه در خصوص رفتن مهدی به ماسبذان و وفات او نوشته‌است؛ و این که در همان‌جا فوت می‌کند و محل دفن او در دهکدهٔ «رذ» که از دهکده‌های ماسبذان بوده و در شهر ایلام امروزی واقع شده بود؛ و تاریخ آن را سال ۱۶۹ ذکر کرده‌است.[۱۶] از واضح، ناظر مهدی آورده‌اند که گوید: «مهدی، در ماسبذان، در دهکده‌ای به نام رذ به شکار رفت و … سگان از پی آهویی برفتند. وی نیز همچنان از پی آن بود، آهو از در خرابه‌ای بیرون دوید، سگان از پی آن بیرون دویدند، اسب نیز از پی سگان به درون دوید که پشت وی بر در خرابه بشکست و همان دم بمرد.»[۱۷] رستم رفعتی چنین می‌آورد: «قبر مهدی خلیفه عباسی در ده بالا -ایلام کنونی- بود و تیره‌هایی از ایل دهبالایی خادمین این قبر بودند. بر روی این قبر تا سال ۱۳۱۴ بارگاهی برقرار بود اما این اثر تاریخی – اسلامی در سال ۱۳۴۳ تخریب شد.»[۱۸] از اوایل قرن چهارم تا اوایل قرن ششم ایلام به عنوان یک شهر مهم برای مدتی هم به عنوان پایتخت فصلی خاندان حسنویه کرد درآمد.[۱۹][۲۰][۲۱] ایلام برای مدت زیادی هم به عنوان یکی از مناطق ایالت کرمانشاهان درآمد.[۲۲][۲۳] اما ایلام کنونی در سال ۱۳۰۸ شمسی در منطقه‌ای که «حسین‌آباد» نامیده می‌شد از نو احداث گردیده و یک سال بعد با توجه به سابقه تاریخی و تصویب فرهنگستان ایران به نام «ایلام» نام‌گذاری شده‌است.

ایلام از دیرباز جایگاه شهرنشینی و گهواره فرهنگی ایرانیان بوده‌است. در دوره ساسانی بخشی از سرزمین «پهله» یا «پهلو» شمرده می‌شده و تازیان آن را «جبال» می‌نامیده‌اند. از سدهٔ چهارم تا میانه‌های ششم قمری، این منطقه بخشی از عراق عجم بود. ایلام در دوران جنگ ایران و عراق بشدت آسیب دید.[۲۴]

جغرافیا

موقعیت

شهر ایلام با مساحت ۶۷/۲۱۲۸۰۴ هکتار شامل ۶۲/۱۰ درصد مساحت استان بین ۳۳ درجه و ۲۱ دقیقه و ۳۰ ثانیه تا ۳۳ درجه و ۵۱ دقیقه و ۴۸ ثانیه عرض شمالی و ۴۵ درجه و ۴۱ دقیقه و ۰۷ ثانیه تا ۴۶ درجه و ۵۱ دقیقه و ۱۹ ثانیه طول شرقی در شمال غربی استان قرار گرفته و با شهرستان‌های ایوان، سیروان، چرداول، دره‌شهر، مهران و کشور عراق همسایه است.[۲۵] از شمال به کوه‌های شنه‌چیر، از شرق به کوه‌های شلم و از غرب به کوه قلاقیران و نهایتاً رشته کوه کبیرکوه در جنوب منتهی می‌شود.[۲۶]

مساحت عرصه‌های ملی شهرستان ایلام ۶۴/۱۹۶۵۰۰ هکتار (۹۲ درصد سطح شهرستان) است که سطح جنگلهای شهرستان ۲۱/۱۰۲۷۲۴ هکتار، مراتع ۴۳/۷۰۴۸۴ هکتار و اراضی بیابانی ۲۳۲۹۲ هکتار می‌باشد. بلندترین نقطه استان (قله کان‌صیفی در کبیرکوه با ارتفاع ۳۰۶۲ متر از سطح دریا) در این شهرستان واقع شده‌است و کم ارتفاع‌ترین نقطه شهرستان ۱۹۶ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.[۲۷]

مانشت، سیاه‌کوه و گچان از کوه‌های مهم این شهرستان به‌شمار می‌آیند و از رودخانه‌های مهم شهرستان می‌توان رودخانه گدارخوش، تَلخاب و رودخانه قلا (قلعه) را نام برد.[۲۸]

ایوان غرب
سرابله شمال صالح آباد
شرق   ایلام    غرب
جنوب
ارکواز

تقسیمات سیاسی

شهر ایلام به ۲ منطقه شهرداری تقسیم شده‌است.[۲۹][۳۰]

آب و هوا

شهر ایلام در حصاری از کوه‌ها و ارتفاعات جنگلی استقرار یافته که دارای آب و هوای معتدل کوهستانی با میانگین بارش سالیانه ۶۱۹/۵میلیمتر و متوسط دمای مطلق آن از۱۳/۶- تا ۴۱/۲ درجه سانتیگراد در تغییر است.[۳۱]

آمار ایستگاه‌های مطالعاتی نشان می‌دهد که ماه ژانویه (دی-بهمن) به عنوان سردترین ماه و ژوئیه (تیر-مرداد) به عنوان گرمترین ماه سال می‌باشد. دمای ایستگاه‌ها از فروردین تا تیرماه سیر صعودی داشته و بعد به تدریج سیر نزولی پیدا می‌کند.[۳۲]

مردم

زبان و گویش

ساکنین شهر ایلام به زبان کردی صحبت می‌کنند.[۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷][۳۸][۳۹]علاوه برکردی، زبان لری نیز دست کم در گذشته در ایلام رایج بوده‌است.[۴۰][منبع بهتری نیاز است]

لباس

لباس مردمان ایلام کردی است.[۴۱]

لباس مردها شامل نیم‌تنه‌ای به نام کراس که همچون چوخه بوده و از جنس پشم یا کتان است و شلواری گشاد از جنس تترون و امثالهم و همواره تک رنگ می‌باشد و در قسمت باسن ورانها کاملاً گشاده و در پائین هم باریک م شود. به شکلی که برای هر شلوار چند برابر نیاز واقعی پارچه بکار برده می‌شود که در گویش محلی به آن «شِوال جافی» می‌گویند؛ که در تمام نقاط استان استفاده می‌شود.

کِلاش (Kwlās ) کلاش نوعی کفش (امروزه مردانه و در گذشته هم مردانه و هم زنانه) است که توسط مردان با نخ پنبه و جوال دوز به شیوه‌ای خاصی روی یک قطعه لاستیک پهن به اندازه کمی بزرگتر از کف پاها بافته می‌شود. این لاستیک از روه داخلی چرخهای کهنهٔ اتومبیل تهیه می‌گردد. و امروزه در برخی نقاط عشایری وروستایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

لباس زنان پوشش غالب دختران و زنان همچنان چا مانتو و چادر است.[۴۲] لباس زنان شامل پیراهن بلند (بدون پولک یا با پولک)، جافی، شلواری است همانند شلوار مردان که توسط زنان مخصوصاً در روستاها در هنگام کار پوشیده می‌شود. قی‌وَن پارچه‌ای بلند ویک رنگ که از آن به عنوان شال کمر استفاده می‌شود و امروزه در نقاط عشایری و روستایی برخی نقاط استان به صورت محدود خصوصاً در فصل کار کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

گُلوَنی (Golwany) نوعی سرپوش از جنس حریر، ابریشم یا نخی می‌باشد که در اندازه‌های مختلف کوچک و بزرگ تولید می‌گردد و جنس آن نازک بوده و زمینهٔ مشکی داشته و با گل و بوته و نقش‌های ساده اسلیمی در رنگهای سفید و قرمز یا سبز و گاهی نارنجی و آبی وزرد تزئین گردیده‌است. در بیشتر نقاط استان بغیر از نقاط شمالی با شیوه‌های تقریباً مشابه‌ای از «گُلوَنی» برای پوشش سر استفاده می‌شود. گلونی پوششی است که توسط کردها و لرهای این استان استفاده می‌شود.

کَمَر چین (Kamarčin) تا چند دهه پیش بالاپوش عمدهٔ بیشتر زنان ایلامی خصوصاً در نواحی شمالی و مرکزی نوعی پالتو زنانه به اسم «کَمَرچین» بود که به علت استفاده فراوان از نوارهای زربافت در تزئین آن از زیبایی خاص برخوردار و احتمالاً نام آن نیز به همین خاطر باشد. جنس کمرچین از مخمل در رنگهای قرمز، جگری، سبز، سرمه‌ای و مشکی بوده ودارای آستین بلند، جلوباز، (عیناً شبیه پالتو مردانه) و جیب بادهانه کج در طرفین و کمربندی از جنس خود می‌باشد و بسته به سن و موقعیت مالی زن ممکن بود از تزئینات بیشتری برخوردار و چنانچه زن در سنین میان سالی ویا کهنسالی بوده از رنگهای سنگین (مشکی، سرمه‌ای) استفاده می‌کرد.

کُلَنجَه (Kolanja) کُلنجه نوعی دیگر از بالا پوشهای زنان می‌باشد که از نظر رنگ، جنس، دوخت و تزئینات و کاربرد عیناً مانند کمرچین می‌باشد با این تفاوت که فقط اندازهٔ آن کمتر بوده وتا حدود زانو می‌رسد و در مناطقی که کمرچین کاربر داشته مورد استفاده بوده‌است.

سُخمَه (Soxma) نوعی بالاپوش دیگر است که از مخمل ویا گاهی پارچه‌های رنگ دیگر و در رنگهای شاد و روشن (قرمز، جگری، سبز و…) دوخته می‌شود و فاقد آستین بوده و کاملاً شبیه جلیسقه می‌باشد.

کِراس یا شَوو( Kerās , ŠaÜ) همان پیراهن بلند و آستین دار زنانه است که اکثریت زنان روستایی و عشایری و قسمتی از زنان شهری نیز به عنوان تن‌پوش از آن استفاده می‌کنند این پیراهن بلند بوده وتا نزدیک روی پاها می‌رسد و گاهی در ناحیه کمر مقدار تنگ گشته ولی پائین آن کاملاً گشاد می‌باشد.[۴۳]

فرهنگ و هنر

استان ایلام از نظر جمعیتی سهم اندکی از جمعیت کل کشور به خود اختصاص داده‌است (۷۷/۰ درصد جمعیت کل کشور در سال ۱۳۸۵). نسبت جنسی، رشد شهرنشینی و بعد خانوار جمعیت استان ایلام در اکثر سرشماری‌ها بالاتر از سطح کشوری بوده‌است. جمعیت استان ایلام طی سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۷۵ از رشد بالاتری نسبت به کل کشور برخوردار بوده ولی طی سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵، رشد جمعیتی پایین‌تر از متوسط رشد جمعیت کشور داشته‌است. تراکم جمعیت در استان ایلام پایین‌تر از تراکم کشور بوده‌است و در ارتباط با مهاجرت استان باید گفت که استان ایلام به دلیل فقدان زیر ساخت‌های اقتصادی لازم، در سالهای ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۵ خالص مهاجرتی منفی داشته‌است.[۴۴]

جمعیت شهر ایلام در سرشماری‌ها از سال ۱۳۳۵ به بعد به صورت زیر بوده‌است.[۴۵][۴۶][۴۷]

سال سرشماری جمعیت رتبه در کشور رشد جمعیت
۱۳۳۵ — — —
۱۳۴۵ ۱۵٬۴۹۳ — ۶/۴٪+
۱۳۵۵ ۳۲٬۴۷۶ — ۷/۷٪+
۱۳۶۵ ۸۹٬۰۳۵ — ۱۰/۶٪+
۱۳۷۰ — — —
۱۳۷۵ ۱۲۶٬۳۴۶ — —
۱۳۸۵ ۱۵۵٬۲۸۹ ۴۹ —
۱۳۹۰ ۱۷۲٬۲۱۳ ۵۰ —
۱۳۹۵ ۱۹۴٬۰۳۰ ۵۱ —
هرم جمعیتی ایلام در سال ۱۳۸۵[۴۸]
مردان سن زنان
۴٬۵۶۹ ۶۵+  ۳٬۵۴۹
۱٬۴۷۵ ۶۰–۶۴  ۱٬۴۷۶
۲٬۵۳۳ ۵۵–۵۹  ۲٬۶۲۰
۳٬۶۲۳ ۵۰–۵۴  ۳٬۱۱۸
۴٬۸۷۰ ۴۵–۴۹  ۴٬۲۲۴
۵٬۴۱۹ ۴۰–۴۴  ۵٬۰۹۴
۷٬۷۰۱ ۳۵–۳۹  ۷٬۲۸۵
۸٬۱۷۸ ۳۰–۳۴  ۷٬۷۵۵
۱۰٬۱۶۳ ۲۵–۲۹  ۱۰٬۳۵۵
۱۳٬۵۴۹ ۲۰–۲۴  ۱۴٬۵۷۸
۱۴٬۲۸۰ ۱۵–۱۹  ۱۳٬۸۷۰
۱۰٬۱۵۷ ۱۰–۱۴  ۹٬۵۲۱
۷٬۵۷۳ ۵–۹  ۶٬۹۲۱
۷٬۸۲۷ ۰–۴  ۷٬۲۳۶
هرم جمعیتی ایلام در سال ۱۳۸۵[۴۸]
مردان سن زنان

گسترش

هسته اولیه شهر با پیوستن چند عنصر دست کم بیش از یک قلعهٔ کشاورزی که در کنار یا نزدیکی یکدیگر قرار داشته‌اند شکل گرفته که به دلایلی مانند رشد جمعیت و تراکم جمعیت در حد فاصل دو قلعهُ پیوستن چند و چندین قلعه یا مرکز جمعیتی به جهت بالا بردن میزان نفوس و برخورداری از منبر و جامع و پرداختن مالیات به حکومت مرکزی تشکیل شده‌است. هسته شهر اولیه بافت داخل یکی از قلاع بوده که پس از حذف حصار و بارو در مرز و محدودهٔ آن مسجد جامع و میدان قرار گرفته و نوار بازار شهر از آنجا و در حد جنوبی آن شروع و رشد و حرکت داشته‌است ولی این به معنای نبودن بنایی در محل قبل از سال‌های قرن پنجم هجری قمری نیست. شکل «شارستان» اولیه بیانگر این است که در محل مورد نظر قبل از احداث هر بنایی به مکان مقدس یا بنای یک «آتشکده» و مشابه آن تعلق داشته و ارتفاع جامع از سطح گذر که در حال حاضر نیز (قریب دوازده پله) است حاکی از وجود بنای معتبری در زیر آن است که در تحولات شهر به یک شهر اسلامی تبدیل به مسجد شده‌است. توسعه شهر اولیه از سوی شرق بوده به‌طوری‌که دروازه ایلام راه ارتباطی که ابتدا در کنار «شارستان» و کنار مکان مقدس یا جامع شهر بوده‌است به عقب رانده شده و محله پنجه شاه فعلی در کنار میدان کهنه به شهر افزوده شده‌است. «پنجه شاه» که دارای صحن زیارت نیز می‌باشد و به احتمال زیاد از قبل از شکل‌گیری شهر وجود داشته‌است.[۴۹]

توسعه فیزیکی شهر ایلام پس از سال‌های اولیه اسلام بیشتر در تداوم راه‌هایی که به طرف شرق و جنوب شهر قرار داشته‌است، بوده و دو دروازه که در «ربض» شهر اولیه قرار داشته در توسعه بعدی داخل بافت قرار گرفته‌اند. یکی روی راه شرقی یعنی تداوم راه بازار شهر در حد «چهار سوق» و دیگری روی راه جنوب در محل «بازار» است.

در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم استخوان بندی شهر شکل اصلی خود را گرفته‌است. دروازه‌هایی از شمال و جنوب و شرق و غرب از سه جاده ارتباطی اصلی به استان‌های کرمانشاه- لرستان و سایر استان‌ها مربوط می‌ساخته‌است.[۵۰]

شهر ایلام در میان چندین کوه که دور تا دور شهر کشیده شده‌اند قرار دارد که آب و هوای معتدل تری نسبت به دیگر نقاط استان دارد. از آنجایی که تپه زیبا و طبیعی خرگوشان (چَقا که رگویه) و قبر صی می (مهدی پدر هارون الرشید) یکی از خلفای عباسی و دره زیبای ارغوان در میان این کوه‌ها قرار داشت، غلامرضا خان والی در زمان قاجار بر آن شد تا قلعه والی را در میان آن کوه‌ها بنا کند.

در حال حاضر شهر ایلام به عنوان مرکز سیاسی-اداری استان ایلام از شهرهای توسعه یافته باختر کشور است و به لحاظ دارا بودن تفرجگاهی جنگلی و آثار تاریخی و باستانی متعدد از زیباترین شهرهای استان نیز محسوب می‌شود.

جاذبه‌های گردشگری

[۵۱][۵۲][۵۳][۵۴]

  1. تنگه رازیانه
  2. سنگ نوشته آشوری
  3. گورستان چنار
  4. تالاب سیاب
  5. غار خفاش
  6. دریاچه دوقلو
  7. کبیر کوه
  8. طاق شیرین و فرهاد
  9. پل عصر ساسانی
  10. شهر باستانی ماداکتو
  11. کوه قلاقیران
  12. منطقه محافظت شده مانشت
  13. منطقه محافظت شده قلاجه
  14. سد ایلام
  15. پارک جنگلی چغا سبز
  16. منطقه تاریخی گم گم
  17. آتشکده موشکان
  18. امامزاده پیرحسین
  19. آتشکده سیاهگل
  20. علی صالح

مراکز آموزشی

دانشگاه‌ها

کتابخانه‌های عمومی

صنعت

صنایع

همچنین تعدادی کارخانه‌های تولیدی بزرگ و کوچک

نگارخانه

  • پارک کودک
    پارک کودک
  • شب عاشورا
    شب عاشورا
  • میدان ارغوان
    میدان ارغوان
  • قلعه والی
    قلعه والی
  • کوهپایه شلم
    کوهپایه شلم
  • کوه قلاقیران
    کوه قلاقیران
  • بلوار امام علی
    بلوار امام علی
  • کاخ فلاحتی
    کاخ فلاحتی

منابع

  1. ↑ پرش به بالا به:۱٫۰ ۱٫۱ نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ بایگانی‌شده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine وبگاه مرکز آمار ایران
  2. ↑ «افشین مظفری به عنوان شهردار ایلام انتخاب شد». فارس نیوز. ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲.
  3. ↑ پلاک وسایل نقلیه استان ایلام، از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.
  4. ↑ «زبان‌ها و گویش‌های رایج در ایلام». بنیاد ایرانشناسی شعبه ایلام. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲ می۲۰۱۲. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  5. ↑ «زبان و گویش مردم ایلام». تبیان استان ها. بایگانی‌شده از اصلی در 8 نوامبر 2014. دریافت‌شده در آوریل ۲۰۱۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  6. ↑ «Ilam(Iran)». Britannica Encyclopedia. بایگانی‌شده از اصلی در 8 نوامبر 2014. دریافت‌شده در مهٔ ۲۰۱۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  7. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۳.
  8. ↑ https://sozimihrab-org.cdn.ampproject.org/v/s/sozimihrab.org/9141-2/amp/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=17005115041356&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fsozimihrab.org%2F9141-2%2F
  9. ↑ https://sozimihrab-org.cdn.ampproject.org/v/s/sozimihrab.org/9141-2/amp/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=17005115041356&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fsozimihrab.org%2F9141-2%2F
  10. ↑ استارک فریا، سفرنامه الموت، لرستان و ایلام، ترجمه علی محمد ساکی
  11. ↑ دهخدا، لغتنامه، ۳۷۲۳.
  12. ↑ اکبری، تاریخ استان ایلام از آغاز تا سقوط قاجاریه، ۷۳.
  13. ↑ دهخدا، لغتنامه، 16484.
  14. ↑ اکبری، تاریخ استان ایلام از آغاز تا سقوط قاجاریه، ۷۱.
  15. ↑ «استان ایلام-وجه تسمیه». سامانهٔ مدیریت تبلیغات اسلامی معاونت فرهنگی و تبلیغی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیهٔ قم. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ اوت ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۳۹۴ (فارسی). تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  16. ↑ مرتضی اکبری. تاریخ استان ایلام از آغاز تا سقوط قاجاریه. قم: انتشارات فقه، ۱۳۸۶. ص۲۳۳
  17. ↑ جعفر بن محمد بن جریر الطبری. تاریخ طبری. بیروت: مؤسسه الاعمی للمطبوعات، ۱۴۱۸ ق. ص۵۱۴۲
  18. ↑ رستم رفعتی. انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ آذین، ۱۳۸۶. ص۱۵۱
  19. ↑ تاریخ سیستان، تصحیح ملک الشعرا بهار (تهران: زوار، ۱۳۶۶) ص ۶۱ جلد دوم
  20. ↑ محمدجواد مشکور، جغرافیای تاریخی ایران باستان (تهران: انتشارات دنیای کتاب، ۱۳۷۱) ص ۲۳۱
  21. ↑ ابن خرداد به، المسالک و الممالک، ترجمه حسین قره چانلو، (تهران: نشر نی، ۱۳۷۰)، ص۳۳
  22. ↑ جغرافیای تاریخی شهرها، عبدالحسین نهچیری،انتشارات مدرسه، چاپ سوم، تهران1380
  23. ↑ عباس عطاری کرمانی، تاریخ شهرهای ایران، نشر آسیم، تهران1386
  24. ↑ بازسازی در ایران
  25. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ فوریه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۶.
  26. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ فوریه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۶.
  27. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ فوریه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۶.
  28. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ فوریه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۶.
  29. ↑ «شهر ایلام دو منطقه‌ای شد». ایرنا. ۱۴ نوامبر ۲۰۱۷.
  30. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ آوریل ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۶.
  31. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ فوریه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۶.
  32. ↑ مصدق ارزانی، شکل‌گیری شهر ایلام از نگاه (جغرافیایی و تاریخی)، ۶۸.
  33. ↑ Federal Research Division, 2004, Iran: A Country Study, Kessinger Publishing, شابک ‎۱−۴۱۹۱−۲۶۷۰−۹, شابک ‎۹۷۸−۱−۴۱۹۱−۲۶۷۰−۳, p. 121, “The Kurdish area of Iran includes most of West Azerbaijan.”
  34. ↑ Youssef Courbage, Emmanuel Todd, 2011, A Convergence of Civilizations: The Transformation of Muslim Societies Around the World, p. 74. Columbia University Press, شابک ‎۰−۲۳۱−۱۵۰۰۲−۴, شابک ‎۹۷۸−۰−۲۳۱−۱۵۰۰۲−۶. “Kurds are also a majority of the population in the provinces of Kermanshah, West Azerbaijan, and Ilam.”
  35. ↑ William Eagleton, 1988, An Introduction to Kurdish Rugs and Other Weavings, University of California, Scorpion, 144 pages. شابک ‎۰−۹۰۵۹۰۶−۵۰−۰, شابک ‎۹۷۸−۰−۹۰۵۹۰۶−۵۰−۸. “Iranian Kurdistan is relatively narrow where it touches the Soviet border in the north and is hemmed in on the east by the Azerbaijani Turks. Extending south along the border west of Lake Urmia is the tribal territory.”
  36. ↑ “زبان و گویش مردم ایلام”. خبرگزاری برنا. Retrieved 2018-09-16.
  37. ↑ iran-tech.com. “Iran Tourism Attraction – Ilam Province – GHODS GASHT – International Tour & Travel Agency”. www.ghodsgasht.com (به انگلیسی). Retrieved 2018-09-16.
  38. ↑ “Iran – Kurds”. countrystudies.us. Retrieved 2018-09-16.
  39. ↑ Maisel, Sebastian (2018-06-30). The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society (به انگلیسی). ABC-CLIO. ISBN 978-1-4408-4257-3.
  40. ↑ فرهنگ جغرافیائی ایران، جلد ۵، ص ۳۲، انتشارات دایره جغرافیایی ستاد ارتش، چاپخانه ارتش
  41. ↑ “لباس سنتی ایلامی، تن‌پوشی که خاطره ای از آن باقی است”. خبرگزاری جمهوری اسلامی. Archived from the original on 6 November 2018. Retrieved 2018-09-18.
  42. ↑ «باورهای عمیق دینی مردم ایلام و جایگاه بالای امامزاده‌ها در استان». خبرگزاری مهر. ۱۱ مه ۲۰۱۷.
  43. ↑ اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان ایلام بایگانی‌شده در ۱۶ مه ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine، پوشاک.
  44. ↑ قیصریان اسحاق(۱۳۸۷)، بررسی شاخص‌های جمعیتی استان ایلام طی سه دههٔ گذشته و مقایسه آن با سطح کشوری، همایش ملی روند تحولات جمعیتی، تهران.
  45. ↑ رئیس‌دانا، فریبرز، بررسی‌های کاربردی توسعه و اقتصاد ایران، جلد دوم، تهران: چشمه، چاپ اول: ۱۳۸۰؛ صص ۷۴۹–۷۴۸.
  46. ↑ بولتن‌نیوز: شهرهای ایران هر کدام چقدر جمعیت دارند؟، نوشته‌شده در ۲۷ خرداد ۱۳۹۲؛ بازدید در ۲۰ خرداد ۱۳۹۹.
  47. ↑ مصدق ارزانی، شکل‌گیری شهر ایلام از نگاه (جغرافیایی و تاریخی)، ۱۴۰.
  48. ↑ پرش به بالا به:۴۸٫۰ ۴۸٫۱ «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۰.
  49. ↑ مصدق ارزانی، شکل‌گیری شهر ایلام از نگاه (جغرافیایی و تاریخی)، 61-62.
  50. ↑ مصدق ارزانی، شکل‌گیری شهر ایلام از نگاه (جغرافیایی و تاریخی)، 64.
  51. ↑ مصدق ارزانی، شکل‌گیری شهر ایلام از نگاه (جغرافیایی و تاریخی)، 93.
  52. ↑ اکبری، تاریخ استان ایلام از آغاز تا سقوط قاجاریه، 589-596.
  53. ↑ «http://www.mapgard.com/ایران-گردی/برترین-ایران/برترین-ایران/سفربه-ایلام.html». پیوند خارجی در |title= وجود دارد (کمک)
  54. ↑ «https://seeiran.ir/tag/دیدنیهای-ایلام/». پیوند خارجی در |title= وجود دارد (کمک)
  55. ↑ «دانشگاه ایلام». وبگاه رسمی دانشگاه ایلام. بایگانی‌شده از اصلی در 8 نوامبر 2014. دریافت‌شده در اردیبهشت ۱۳۸۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  56. ↑ «دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی ایلام». وبگاه رسمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۵ فوریه ۲۰۱۳.
  57. ↑ «دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام». وبگاه رسمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۵ فوریه ۲۰۱۳.
  58. ↑ «خبرگزاری دانشجویان پیام نور مرکز ایلام». خبرگزاری رسمی دانشگاه پیام نور مرکز ایلام. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۵ فوریه ۲۰۱۳.
  59. ↑ پرش به بالا به:۵۹٫۰ ۵۹٫۱ «دانشگاه باختر ایلام». وبسایت رسمی دانشگاه باختر ایلام. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۵ فوریه ۲۰۱۳. بیش از یک پارامتر |کد زبان= و |زبان= داده‌شده است (کمک)
  60. ↑ «فهرست مراکز و پردیس‌ها». دانشگاه فرهنگیان. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴.

الموت

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان
  • خانه
  • مقصد ها
  • جاذبه ها
  • نقشه گردشگری ایران
  • مراسم و مناسبت ها
  • اطلاعات کاربردی
  • کاتالوگ
  • گالری

الموت

کشور

ایران

استان

استان قزوین

جمعیت

14,910

مساحت

1,865

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1842

الموت

الموت منطقه ‌ای كوهستانی در رشته ‌کوه های البرز است که در شمال قزوین واقع شده است. این منطقه شامل دره‌های وسیع، قله‌های بلند و روستاهای بسیار است كه آب و هوایی سرد دارد. الموت مرز بین استان قزوین و نواحی شمال ایران است.
منطقه الموت در تقسیمات جغرافیایی و سیاسی به دو بخش رودبار شهرستان (الموت غربی) به مرکزیت «رازمیان» و رودبار الموت (الموت شرقی) به مرکزیت «معلم کلایه» تقسیم شده است. بخش «رودبار و الموت» بخش بزرگی در قزوین به شمار می‌رود و دلیل اصلی شهرت این منطقه به علت وجود دو دژ الموت و لمبسر در آن است.
منطقة الموت را تا قرن هفتم «رودبار» می‌نامیدند اما پس از آن به دلیل حضور یاران «حسن صباح» در این منطقه به «الموت» معروف شد.
این منطقه ،با طبیعت بکر و زیبای خود، از گذشته محل سكونت اقوام مختلفی بوده و سابقه‌ای طولانی در تمدن و تاریخ ایران دارد. علاوه براین، الموت دارای جاذبه‌‌های گردشگری طبیعی، زیست محیطی و تاریخی به ویژه معماری است.
شغل اصلی مردم دامپروری و کشاورزی بوده و در بعضی از روستاهای این منطقه پرورش حیواناتی نظیر زنبور عسل نیز وجود دارد. همچنین تولیدات صنایع دستی نظیر جاجیم‌ بافی، گلیم ‌بافی، قالی ‌بافی و چادرشب نیز در این منطقه رواج دارد.
زبان مردم الموت مراغی، تاتی و بقولی دیلمی است که زبان رایج در کوهستان جنوب گیلان  است؛ این ناحیه گسترده کوهستانی اشکور تا علی‌آباد منجیل، سراوان رشت، شمال قزوین و کوه‌های غرب مازندران را دربرمی‌ گیرد. مردم الموت به فرقه اسماعیله منسوب هستند. دین آن‌ها اسلام و مذهب آنان شیعه است.

برچسب‌ها

استان قزوین الموت شهرها

جاذبه گردشگری

  • قلعه الموت

    قلعه الموتقلعه الموت در شمال غربی استان و در نزديكي روستاي گازرخان قزوین یکی از قلعه ‌های منحصر به…

  • گرمابه قجر

    گرمابه قجرحمام یا گرمابه قجر یکی از محبوب‎ترین مقاصد گردشگری در قزوین است و سالانه هزاران گردشگر از این…

  • کاخ چهل ستون قزوین

    کاخ چهل ستون قزوینیکی از آثار مهم دوره صفوی در قزوین عمارت چهلستون یا کلاه فرنگی است که در وسط باغ…

  • آرامگاه حمدالله مستوفی

    آرامگاه حمدالله مستوفیحمدالله مستوفی مورخ بزرگ دوره ایلخانان جایگاه ویژه‏‌ای درمیان مردم قزوین دارد. نسبِ حمدالله مستوفی به حُربن یزید…

  • دریاچه اوان

    دریاچه اوان«دریاچه اوان» در دامنه­ رشته کوه البرز و در دل کوهستانهای الموت واقع شده است. در کوه­پایه­ «خشچال»، در کناره­ دره­ «شاهرود»، در سرزمین دژهای «نویزرشاه» و «ایلان سپید» و «قلادوش»، در سرزمین چنار «زرآباد» و اشکفت «اکوجان» و آرامگاه «شاه کوه» دریاچه‌ای دامن گسترده دارد.

  • آب انبار سردار بزرگ

    آب انبار سردار بزرگآب انبارهای «سردار» در شهر «قزوین»، یکی بزرگ و یکی کوچک، هر دو به دست دو برادر به…

  • کلیسای کانتور

    کلیسای کانتور«کلیسای کانتور» که در کوی قدیمی «پنبه ریسه» شهر قزوین ایستاده است، یادگاری از جنگ جهانی دوم است….

  • مجموعه صفوی

    مجموعه صفویانتقال پایتخت صفویان به قزوین باعث شد تا بناها و عمارت‌هایی با شکوه و در شان پایتختی آن،…

  • حسینیه‌ امینی‌ها

    حسینیه‌ امینی‌هاخانه و حسینیه امینی‌ها یکی از بناهای تاریخی شهر قزوین است که می‌توان آن را نمونه‌ای بدیع و…

سایر مطالب
  • قلعه الموت

    قلعه الموت

الموت

مختصات: ۳۶٫۵۳۹۶۱۴۷°شمالی ۵۰٫۲۰۵۳۱۸۷°شرقی
برای دیگر کاربردها، الموت (ابهام‌زدایی) را ببینید.
الموت
(آلٚه موت)
تصویر اول: الموت در نسخ خطی قرن ۱۵ میلادی
تصویر دوم و سوم: قلعه الموت
کشور  ایران
استان قزوین
شهرستان قزوین
بخش الموت شرقی و الموت غربی
نام(های) پیشین جبروت – رودبار
مردم
جمعیت ۳۴٫۵۹۹ نفر در سال ۹۵ [۱]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۲۰۰ کیلومتر مربع
ارتفاع ۱۸۲۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۱ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۵۵۰ میلی متر
روزهای یخبندان سالانه ۱۸۱ روز

الموت بر ایران واقع شده‌است

الموت
روی نقشه ایران
۳۶٫۵۳۹۶۱۴۷°شمالی ۵۰٫۲۰۵۳۱۸۷°شرقی
نقشهٔ منطقهٔ الموت
چشم‌انداز هیر، یکی از مشهورترین روستاهای الموت، در زمستان
بخشی از دیوارهای دژ الموت در الموت شرقی (در بازی Assassin’s Creed یکی از مراحل نبرد با دشمن در قلعه حسن صباح (این دیواره‌ها) صورت می‌گیرد)
نمایی از چشم‌انداز الموت

اَلَموت نام منطقه‌ای در شمال شرقی شهرستان قزوین در استان قزوین است که خود متشکل از دو بخش الموت غربی و الموت شرقی می‌باشد که در میان رشته کوه‌های البرز در جنوب مازندران و گیلان، باختر طالقان و خاور رودبار زیتون قرار دارد.[۳] عمده شهرت این منطقه به علت وجود دو دژ الموت و لمبسر در آن است.

نام

 

آثار باقی‌مانده از دژ لمبسر در الموت غربی

این منطقه چنانچه حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب نوشته تا سده هفتم هجری با عنوان رودبار معرفی می‌شد تا این که با آمدن حسن صباح به آنجا و گشترش فرقه اسماعیلیه و فعالیت خداوند الموت، نوشته شد رودبار الموت و خوانده شد الموت.

الموت کلمه‌ای است آمیخته از دو واژه «آله» و «اموت». نویسندهٔ برهان قاطع، این واژه را به فتح الف و لام بر وزن «جبروت» می‌داند و می‌نویسد: «نام قلعه‌ای است مشهور که مابین قزوین و گیلان واقع است و آن را به سبب ارتفاعی که دارد آله‌آموت گفتندی یعنی عقاب‌آشیان چه «اله» عقاب و «آموت» آشیان باشد.»

اما مترجم کتاب خداوند الموت ذبیح‌الله منصوری، از قول زبان‌شناسانی که از ایشان نام نمی‌برد، نظریه بالا را نمی‌پذیرد و می‌گوید که الموت به معنای آشیانه عقاب نیست و می‌افزاید: «ولی آن زبان‌شناسان اشاره‌ای به ریشهٔ نام الموت نکرده‌اند.»[۴]

برخی نیز آموت را چنانچه در زبان تاتی مردم الموت وجود دارد، به معنای آموخت گرفته‌اند و از آن به این تعریف رسیده‌اند: عقاب دست‌آموز.

عده‌ای هم اشاره به این می‌کنند که بن‌مایه واژه الموت، ارموت، ارمود، امروت، اربو و امبرود (نوعی گلابی) است و از آنجا که در زبان تاتی گاهی «ر» به «ل» تبدیل می‌شود مثل «برگ» (بلگ)، پس الموت همان ارموت است که «ر» به «ل» تبدیل شده‌است. محققان بر این نکته متفق‌القولند که الموت نام مصطلح منطقه کوهستانی شمال قزوین و جایی است که خداوند الموت (لقب حسن صباح در منابع تاریخی)، قلعه‌های تاریخی این منطقه را مقر و پایگاه تبلیغ آیین اسماعیلیه قرار داده بودند. این منطقه در طول تاریخ از «رودبار» به «رودبار و الموت» تغییر پیدا کرده‌است، پس از مدتی «رودبار الموت» به بخشی گفته شد که قلعه حسن صباح (در گازرخان) در آن قرار دارد و «رودبار محمدزمان خانی» یا «خشکه رودبار» به منطقه‌ای که قلعه لمسر (لمبه‌سر یا لمه‌در یا لمبسر) در آن جاست اما در آخرین تقسیمات کشوری منطقه‌ای که قلعهٔ گازرخان (قلعه نظامی حسن صباح) در آن است، رودبار الموت شرقی و منطقه‌ای که قلعه لمبسر (قلعه سیاسی و زندان حسن صباح) در آن است رودبار الموت غربی خوانده می‌شود.[۵]

الموت در تقسیمات جغرافیایی

منطقه بزرگ الموت در تقسیمات جغرافیایی کشور ایران به دو منطقه الموت شرقی و الموت غربی تقسیم شده‌است که عبارتند از:

  • بخش رودبار الموت شرقی به مرکزیت معلم‌کلایه
  • بخش رودبار الموت غربی به مرکزیت رازمیان

رودبار الموت شرقی در شمال خاوری استان قزوین، در سمت جنوبی شهرستان تنکابن از استان مازندران، غرب طالقان از استان البرز و شرق «الموت غربی» جای دارد. رودبار الموت غربی نیز از شمال به مرز استان‌های مازندران و گیلان، از غرب به رودبار زیتون، از شرق به «الموت شرقی» و از جنوب به شهرستان قزوین محدود می‌شود.

رازمیان

رازمیان شهری در بخش رودبار الموت غربی، شهرستان قزوین و استان قزوین و در کشور ایران است. از همسایگان رازمیان می‌توان به بهرام آباد و شهرستان‌های علیا و سفلی اشاره نمود. این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ ۹۶۵ نفر جمعیت دارد. مردم شهر رازمیان تات هستند و به گویش الموتی[۶] که گویشی از زبان تاتی است[۷] سخن می‌گویند.

راه دسترسی به این منطقه از پارک جنگلی باراجین و عبور از روستای زرشک و فلار و همچنین گذر از گردنه‌های پر‌پیچ‌و‌خم کامان و همچنین رودخانه شاهرود می‌باشد.

بخش رودبار الموت غربی دارای ۱۲۱ روستا به مرکزیت رازمیان می‌باشد.

آب و هوای این منطقه معتدل کوهستانی و در ارتفاعات در بیشتر مواقع مه‌آلود است.

محصول اصلی زراعی این منطقه: برنج، خرمالو، فندق، گیلاس، آلبالو و گردو می‌باشد.

مردم

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش رودبار الموت قزوین در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۲۱۸۸۶ نفر بوده‌است. الموتی‌ها به گویش الموتی[۸] صحبت می کنند.[۹]

از نظر دونالد استیلو گویش‌های رودباری دسته بندی جدیدی را با عنوان تاتی مانندها «tatoid» تشکیل میدهند. گویش‌های تاتی مانند در اصل زبان تاتی بودند که به دلیل تاثیرات شدید زبان‌های کاسپین و زبان فارسی تمام ویژگی های زبان تاتی را از دست داده اند. استیلو زبان های تاتی مانند را به سه دسته تقسیم نموده است:[۱۰]

  1. الموت.
  2. گویش گازرخان و گوران.
  3. گویش رودبار: جمشید آباد، رستم اباد، شهران، توتکابون، جوبان، رودبار و لاکه.

احسان یار شاطر[۱۱] گویش الموتی را گویشی از زبان تاتی می‌داند و اصطلاحاً آن را گویش مادی می‌نامد.[۱۲] لوکوک گویش آذری را که تاتی نامیده می‌شود به پنج دسته تقسیم نموده‌است که دسته پنجم را گویش جنوب شرقی نامیده‌است که گویش الموتی و رودباری جز آن است.[۱۳]

تعیین جایگاه گویش الموتی نسبت به دیگر گویش‌های شمال غربی، کار دشواری است، به طوری که برخی آن را گونه‌ای از گیلکی[۱۴] و برخی آن را مازندرانی (طبری)[۱۵] و برخی دیگر نیز آن را تاتی[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱] می‌نامند.

به‌طور مثال تات‌های آذربایجان شرقی به زبان تالشی،[۲۲] تات‌های قفقاز به زبان پارسی[۲۳][۲۴] و تاتی، رودبار، الموت، از خانواده زبان‌های شمالی مانند زبان تاتی است.[۱۸][۲۰][۲۵][۲۶]

در اکثر نقاط استان قزوین، رودبار، بخش شاهرود، قوچان، ساوجبلاغ، برخی نقاط استان مرکزی، و برخی نقاط آذربایجان شرقی مردم زبان خود را تاتی می‌نامند و همچنین می‌توان در روستاهای دیگری نیز در کشور پاره‌ای از جمعیت آنان را مشاهده کرد، که البته زبان تاتی ممکن است با اندکی تفاوت صحبت شود.

در قفقاز گروهی از مردم را تات می‌خوانند که زبانشان پارسی است. زبان این تیره ایرانی «تاتی» است که همراه با فارسی دری و تاجیکی پاره‌ای از زبانهای ایرانی جنوب غربی و گویشی از فارسی بشمار می‌رود.[۲۷][۲۸]

الموت در فرهنگ جهانی

نام سرزمین الموت را در آثار هنرمندانی از دیگر کشورها نیز می‌توان دید.

چند نمونه از آثار هنری در رابطه با الموت:

  • رمانی به اسم الموت در سال ۱۹۳۸ توسط نویسنده اسلوونیایی ولادیمیر بارتول به رشته تحریر درآمده است. این رمان به عنوان یکی از مشهورترین آثار ادبیات اسلوونی شناخته می‌شود.
  • نویسنده آمریکایی جودیت تار مجموعه رمانهایی را با موضوعیت الموت به رشته تحریر درآورده است.
  • نویسنده ایرانی یوسف علیخانی مجموعه رمانهایی را با موضوع رودبار و الموت نوشته است.
  • الموت شهر پرنسس تهمینه در فیلم شاهزاده ایران: شن‌های زمان معرفی شده‌است.[۲۹]

نگارخانه

  • الموت
    دریاچه اوان
  • جاده الموت
    جاده الموت
  • کوه‌های الموت
    کوه‌های الموت
  • دژ الموت
    دژ الموت
  • دژ الموت در زمستان
    دژ الموت در زمستان
  • دریاچه اوان الموت
    دریاچه اوان الموت
  • بهار در الموت
    بهار در الموت
  • قلعه الموت
    قلعه الموت
  • جاده کامان به رازمیان
    جاده کامان به رازمیان

جستارهای وابسته

  • فهرست بخش‌های ایران
  • فهرست روستاهای الموت
  • علم کوه

منابع

  1. ↑ http://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395
  2. ↑ «MehrNews.com – Iran, world, political, sport, economic news and headlines». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۸.
  3. ↑ اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
  4. ↑ آمیر، پل. خداوند الموت. ترجمهٔ ذبیح‌الله منصوری. تاو. شابک ۹۷۸-۶۲۲۹۷۳۱۱۴۷.
  5. ↑ اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۷ خ.
  6. ↑ Maciuszak, Kinga (2012). “Some Remarks on the Northern Iranian Dialect of the Alamūt Region”. Jagellonian University Karkow (به انگلیسی). 33: 17.
  7. ↑ دقیقی، فرنوش (۱۳۹۱). «بررسی روستای گویش روچ علیا (بالا روچ) در الموت». دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی دانشگاه علامه طباطبایی: ۱۶.
  8. ↑ Maciuszak, Kinga (2012). “Some Remarks on the Northern Iranian Dialect of the Alamūt Region”. Jagellonian University Karkow (به انگلیسی). 33: 17.
  9. ↑ دقیقی، فرنوش (۱۳۹۱). «بررسی روستای گویش روچ علیا (بالا روچ) در الموت». دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی دانشگاه علامه طباطبایی: ۱۶.
  10. ↑ یوسفی، سعیدرضا (۱۴۰۰). «نقد و بررسی فصل پنجم از کتاب جامع زبان‌ها و زبان‌شناسی آسیای غربی: رویکردی منطقه‌ای با عنوان «منطقۀ کاسپین و جنوب آذربایجان: کاسپین و تاتی»» (PDF). پژوهشنامه انتقادي متون و برنامه هاي علوم انساني. ۲۱ (۱): ۳۹۴.
  11. ↑ Yarshater (1969). A Grammar of Southern Tati Dialects (به انگلیسی). The Hauge, Paris: Mouton. p. 17.
  12. ↑ سمیعی، احمد (۱۳۷۴). «ملاحظاتی دربارهٔ گویش ناحیهٔ الموت از گویش‌های شمالی ایران». نامه فرهنگستان (۴): ۱۱۶.
  13. ↑ Lecoq. Les dialect caspiens et les dialects du nord-ouest de l’iran (به انگلیسی). in CLI. p. 296.
  14. ↑ «Apart from four Turkish-speaking villages higher up, the inhabitants of Alamūt speak Gīlakī and those of Rūdbār Tātī». iranicaonline.
  15. ↑ جعفری دهقی، محمود؛ خلیلی پور، نازنین؛ جعفری دهقی، شیما (۱۳۹۳). زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال). تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص. ۲۶۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۶۳-۴.
  16. ↑ Maciuszak, Kinga (2012). “Some Remarks on the Northern Iranian Dialect of the Alamūt Region”. Jagellonian University Karkow (به انگلیسی). 33: 17.
  17. ↑ مقدمه کتاب «دستور زبان گویش‌های تاتی جنوبی»، پروفسور احسان یارشاطر، لاهه – پاریس ١٩٦٩
  18. ↑ پرش به بالا به:۱۸٫۰ ۱۸٫۱ گونه‌های زبانی تاتی، دونالد استیلو، ۱۹۸۱
  19. ↑ مقاله «بررسی گویش تاتی الموت»، پرویز البرزی ورکی، ۱۳۷۰، دانشگاه تهران
  20. ↑ پرش به بالا به:۲۰٫۰ ۲۰٫۱ «الموت». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۶.
  21. ↑ «الموت من». alamouteman.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷.
  22. ↑ «اطلس زبان تاتی، روستاهای ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۸.
  23. ↑ کتاب «دستور زبان لهجه‌های تاتی جنوبی»، احسان یارشاطر، لاهه – پاریس ١٩٦٩
  24. ↑ Gernot Windfuhr, “Persian Grammer: history and state of its study”, Walter de Gruyter, 1979. pg 4:””Tat- Persian spoken in the East Caucasus””
  25. ↑ کتاب «دستور زبان گویش‌های تاتی جنوبی»، پروفسور احسان یارشاطر، لاهه – پاریس ١٩٦٩
  26. ↑ مقاله «بررسی گویش رودبار»، پرویز البرزی ورکی، ۱۳۷۰، دانشگاه تهران
  27. ↑ H. Pilkington,”Islam in Post-Soviet Russia”, Psychology Press, Nov 27, 2002. p. 27: “Among other indigenous peoples of Iranian origin were the Tats, the Talishes and the Kurds”
  28. ↑ T. M. Masti︠u︡gina, Lev Perepelkin, Vitaliĭ Vi͡a︡cheslavovich Naumkin, “An Ethnic History of Russia: Pre-Revolutionary Times to the Present”, Greenwood Publishing Group, 1996 . p. 80:””The Iranian Peoples (Ossetians, Tajiks, Tats, Mountain Judaists)”
  29. ↑ ویکی‌پدیای انگلیسی
  • قصه‌های مردم رودبار و الموت. گردآوری یوسف علیخانی و افشین نادری. جلد اول. پروژه فرهنگی تاریخ الموت. به سرپرستی دکتر حمیده چوبک

اُسکو

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

 

اُسکو

کشور

ایران

استان

استان آذربایجان شرقی

جمعیت

16,983

مساحت

175

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1492

اُسکو

24
Few Clouds

اُسکو در۲۰ کیلومتری جنوب غرب تبریز و در ارتفاع 1492 متری از سطح دریا در دامنه شمال غربی رشته‌ کوه سهند قرار دارد. آب و هوای این شهر در تابستان معتدل و در زمستان سرد و یخبندان است.
شهرستان اسکو دارای دو بخش«ایلخچی» و «مرکزی»، سه شهر«ایلخچی»، «اسکو» و «سهند» و پنج دهستان است.
این شهر با داشتن طبیعتی سرسبز و بکر و آب و هوای لطیف بعد از تبریز و آذرشهر پرجمعیت ‌ترین شهرستان استان به شمار می‌رود که از توان بالقوه‌ای برای صنعت توریسم و گردشگری برخوردار است. از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی و تاریخی این شهر می‌توان به اماکن و ابنیه‌ها‌ی تاریخی، دریاچه ارومیه، دره اسکو، روستاهایی با معماری ویژه مانند روستای کندوان، مسجد جامع اسکو، امامزادگان و گورستان ‌های قدیمی اشاره کرد. کشاوزی، باغ‌ داری، دامداری، زنبورداری، داد و ستد و فعالیت‌های خدماتی چرخه اقتصادی شهر را شکل می‌ دهند. صنایع شهر اسکو شامل دو بخشِ صنایع دستی و کارخانه‌ای است؛ صنایع کارخانه‌ای شامل کارخانجات چیت‌سازی، پتوبافی، نایلون‌ سازی، رنگ‌ رزی، تولید ماکارونی، ترازوسازی، آهک ‌پزی،‌ آسفالت ‌سازی، پارچه ‌بافی و صنایع دستی شامل حریربافی، ابریشم‌ بافی، پارچه ‌بافی و قالی‌ بافی است. خط آهن تبریز- تهران از شمال و شمال شرق دهستان‌های توابع اسکو مانند ایلخچی و خسروشهر می‌گذرد.
مردم اسکو به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند و بیشتر جمعیت این شهر مسلمان و شیعه مذهب هستند.

برچسب‌ها

استان آذربایجان شرقی اسکو شهرها مقاصد

جاذبه گردشگری

  • بازار تبریز
    بازار تبریزمجموعه ی بازار تاریخی تبریز، وسیع ترین مجموعه ی مسقف ایران و جهان، به عنوان یک بلوک شهری،…

  • مسجدی به رنگ آسمان و دریا
    مسجدی به رنگ آسمان و دریاتبریز سرگُل شهرهای ایران است، شهری تاریخی و زیبا و پر از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و مذهبی متنوع…

  • روستای کندوان
    روستای کندوانروستای کندوان در دامنه ی کوه سلطان­داغی، به همراه دو روستای موجود در ترکیه و آمریکا، یکی از…

  • خانه مشروطه تبریز
    خانه مشروطه تبریزخانه مشروطه یکی از معروف ترین و پرافتخارآفرین ترین خانه های تاریخی ایران است که در اوج انقلاب…

  • موزه عصرآهن
    موزه عصرآهنیکی از منحصر به‌فردترین و ترسناک‌ترین سایت -موزه‌های جهان «سایت- موزه عصر آهن» گورستانی باستانی در قعر زمین…

  • رصدخانه مراغه
    رصدخانه مراغهرصدخانه مراغه از بزرگ‌ ترین و مشهورترین رصدخانه های اسلامی در جهان با ابزارآلات رصدی عظیم با دقت…

  • مقبره الشعرای تبریز
    مقبره الشعرای تبریزبنای یادبودی که پذیرای بیش از چهارصد شاعر، نویسنده و ادیب است، در قلب شهر تاریخی تبریز قرار…

  • کلیسای سنت استپانوس
    کلیسای سنت استپانوساین کلیسا یکی از کلیساهای ارامنه ساکن ایران است که در دل تپه‎ای مشرف به رود ارس در…

  • موزه آذربایجان
    موزه آذربایجانموزه آذربایجان شامل گنجینه‎ای غنی و پربار از آثار و اشیای حاصل از کاوش‎های باستانشناسی و همچنین یافته‎های…

  • مسجد کبود تبریز
    مسجد کبود تبریزمسجد کبود تبریز مسجدی برجای مانده از دوره حکومت قره قویونلوهاست. این مسجد امروزه در خیابان امام، مابین…

سایر مطالب
  • روستای کندوان

    روستای کندوان

منبع: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ب

اردکان

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

 

اردکان

کشور

ایران

استان

استان یزد

جمعیت

56

مساحت

23,806

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1035

اردکان

11
Few Clouds

 

شهر اردکان در قلب کویر مرکزی ایران، در دشت یزد-اردکان، در ارتفاع 1035 متری از سطح دریا و در مسیر راه تهران به كرمان و بندرعباس واقع شده است. آب و هوای اردكان در زمستان سرد وكم‌ باران و در تابستان‌ گرم و خشك است.
شهرستان اردکان دارای سه بخش«مرکزی»، «خرانق» و «عَقدا»، سه شهر«اردکان»، «احمد آباد» و «عقدا» و پنج دهستان است.
اردكان از نظر جمعيت و وسعت پس از شهر یزد دومین شهر مهم استان به شمار می‌رود. معادنی نظیر اورانیوم، ‌باریم، آهن، نمک و غیره، كارخانجات متعدد كاشی ‌سازی، كارخانجات عظيم شيشه، نيروگاه سيكل تركيبی چادُرمِلو، كارخانه‌های گُندُله‌سازی، منطقه ویژه اقتصادی فولاد و غیره در این منطقه از اهمیت بسیاری برخوردار هستند. کشاورزی در اردکان به دلیل‌ کمبود آب رونق چندانی ندارد.

مهم‌ترین محصول صادراتی اردکان پسته و مهم‌ترین سوغات آن ارده و حلوا اَرده است. همچنین صنایع دستی مانند نساجی، قالی‌ بافی، آهنگری در این شهر رونق دارد. دامداری نیز به صورت پراکنده در این منطقه وجود دارد. از نقاط گردشگری اردکان می‌ توان به ابنیه و بافت تاریخی شهر، زیارتگاه ‌های زرتشتی، موزه‌ ها، وجود قنات‌ های متعدد، پوشش طبیعی و کویری منطقه اشاره کرد.
مردم اردكان به زبان فارسی و با لهجه يزدی سخن می‌ گویند. بيشتر مردم شهر مسلمان و شيعه مذهب هستند. شماری از زرتشتيان نيز در این منطقه زندگی می كنند.

برچسب‌ها

اردکان استان یزد شهرها

جاذبه گردشگری

  • خانه آقازاده

    خانه آقازادهخانه&nbsp;آقازاده، زیباترین خانه تاریخی ابرکوه، متعلق به سید حسین ابرقویی از ثروتمندان دوره&nbsp;قاجار است. این خانه در بافت…

  • مجموعه ی امیرچخماق

    مجموعه ی امیرچخماقمجموعه&nbsp; امیرچخماق (امیرچقماق) یکی از شاخص ترین مجموعه های تاریخی شهر یزد، تقریباً در وسط بافت قدیمی شهر…

  • مسجد جامع یزد

    مسجد جامع یزدمسجد جامع یزد یا همان مسجد کبير یزد گنجينه‌ای از هنر و معماری اسلامی است که سنگ بنای…

  • سرو ابرکوه

    سرو ابرکوهدرخت سرو ابرکوه در کویر یزد در تمامی جهان به عنوان نمادی از زندگی و زیبایی شهرت دارد…

  • شهر تاریخی یزد

    شهر تاریخی یزدشهر تاریخی یزد منطقه ای وسیع و باستانی با پیشینه ای چندین هزار ساله است که گسترده ترین،…

  • موزه آب

    موزه آبیکی از ارزشمند‎ترین آثار معماری و در حال حاضر موزه ای بی نظیر در دنیا، «موزه ی آب»…

  • محله فهادان یزد

    محله فهادان یزدبی­ گمان شهر یزد گنجینه ارزشمند و تمام ناشدنی معماری در ایران است. ثبت شهر یزد به عنوان…

  • زیارتگاه نارستانه

    زیارتگاه نارستانهاگر از کسانی هستید که قصد رفتن به یزد را دارید، این نکته را به خاطر بسپارید که…

  • چَک چَک (پیر سبز، چَکچَکو)

    چَک چَک (پیر سبز، چَکچَکو)چَک چَک یکی از زیارتگاه های مهم و شناخته شده ی زرتشتیان است که در دل کوه واقع…

  • آتشکده ی یزد

    آتشکده ی یزدآتشکده ی بهرام یزد یا همان آتشکده ورهرام یزد، یکی از اماکن مربوط به زرتشتیان، شامل ساختمان و…

سایر مطالب
  • چَک چَک (پیر سبز، چَکچَکو)

    چَک چَک (پیر سبز، چَکچَکو)

  • قلعه خرانق

    قلعه خرانق

  • آسیاب آبی اشکذر

    آسیاب آبی اشکذر

  • خانه آیت ا... خاتمی ( موزه مفاخر)

    خانه آیت ا… خاتمی ( موزه مفاخر)

منبع: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی 

ابرکوه

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

 

ابرکوه

کشور

ایران

استان

استان یزد

جمعیت

23,986

مساحت

5,381

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1519

ابرکوه

19
Few Clouds

ابرکوه در فاصله 140کیلومتری جنوب شرقی یزد در دشت و در ارتفاع 1510 متری از سطح دریا قرار گرفته است. این شهرستان در گذشته بر سر راه جاده ابریشم قرار داشته و اکنون در مسیر اتوبان یزد – اقلید – یاسوج واقع شده است. آب و هوای شهر ابرکوه گرم و خشک و بیابانی است.
شهرستان ابرکوه از دو بخش «مرکزی» و «بهمن»، دو شهر «ابرکوه» و «مهردشت» و چهار دهستان تشکیل شده است.
شهر توریستی و باستانی ابرکوه که از قدیمی ترین شهرهای ایران است به طور تقریبی در میان مثلث سه شهر تاریخی اصفهان، یزد و شیراز قرار گرفته است. وجود آثار و ابنیه شاخص تاریخی، بادگیرهای دیدنی، یخچال ها، قلعه های قدیمی، درخت های کهنسال و اماکن مذهبی از تمدن کهن این شهر حکایت می کنند. جمعیت شاغل ابرکوه در بخش های عمده ای مانند 8/12 درصد در بخش کشاورزی، 2/29درصد در بخش صنعت و 58 درصد در بخش خدمات مشغول فعالیت هستند. عمده ترین سطح زیر کشت مربوط به گندم است و پسته در مقام دوم قرار دارد. صنایع دستی این شهرستان را قالی بافی، کرباس بافی، گلیم بافی، صابون شیری، نمدمالی و گیوه بافی تشکیل می دهد.
مردم ابرکوه به زبان فارسی رایج با گویش ابرقویی سخن می  گویند. دین اکثریت مردم اسلام و مذهب آنان شیعه است. علاوه بر مسلمانان جمعی از زرتشتیان و یهودیان و دیگر اقلیت ها نیز در این شهر سکونت دارند.

برچسب‌ها

استان یزد شهرها مقاصد

جاذبه گردشگری

  • خانه آقازاده
    خانه آقازادهخانه&nbsp;آقازاده، زیباترین خانه تاریخی ابرکوه، متعلق به سید حسین ابرقویی از ثروتمندان دوره&nbsp;قاجار است. این خانه در بافت…

  • مجموعه ی امیرچخماق
    مجموعه ی امیرچخماقمجموعه&nbsp; امیرچخماق (امیرچقماق) یکی از شاخص ترین مجموعه های تاریخی شهر یزد، تقریباً در وسط بافت قدیمی شهر…

  • مسجد جامع یزد
    مسجد جامع یزدمسجد جامع یزد یا همان مسجد کبير یزد گنجينه‌ای از هنر و معماری اسلامی است که سنگ بنای…

  • سرو ابرکوه
    سرو ابرکوهدرخت سرو ابرکوه در کویر یزد در تمامی جهان به عنوان نمادی از زندگی و زیبایی شهرت دارد…

  • شهر تاریخی یزد
    شهر تاریخی یزدشهر تاریخی یزد منطقه ای وسیع و باستانی با پیشینه ای چندین هزار ساله است که گسترده ترین،…

  • موزه آب
    موزه آبیکی از ارزشمند‎ترین آثار معماری و در حال حاضر موزه ای بی نظیر در دنیا، «موزه ی آب»…

  • محله فهادان یزد
    محله فهادان یزدبی­ گمان شهر یزد گنجینه ارزشمند و تمام ناشدنی معماری در ایران است. ثبت شهر یزد به عنوان…

  • زیارتگاه نارستانه
    زیارتگاه نارستانهاگر از کسانی هستید که قصد رفتن به یزد را دارید، این نکته را به خاطر بسپارید که…

  • چَک چَک (پیر سبز، چَکچَکو)
    چَک چَک (پیر سبز، چَکچَکو)چَک چَک یکی از زیارتگاه های مهم و شناخته شده ی زرتشتیان است که در دل کوه واقع…

  • آتشکده ی یزد
    آتشکده ی یزدآتشکده ی بهرام یزد یا همان آتشکده ورهرام یزد، یکی از اماکن مربوط به زرتشتیان، شامل ساختمان و…

سایر مطالب
  • خانه آقازاده

    خانه آقازاده

  • سرو ابرکوه

    سرو ابرکوه

  • موزه مردم شناسی ابرکوه(خانه تاریخی صولت)

    موزه مردم شناسی ابرکوه(خانه تاریخی صولت)

منبع: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی 

اراک

Posted on by سلطانعلی دوست محمدیان

اراک

کشور

ایران

استان

استان مرکزی

جمعیت

599,634

مساحت

4,067

موقعیت زمانی

IRDT

ارتقاع

1737

اراک

15
Few Clouds

 

شهر اراک در میان کوهپایه های داخلی رشته کوه زاگرس و  در ارتفاع 1708 متری از سطح دریا قرار دارد. این شهر دارای زمستان های سرد و مرطوب و تابستان های گرم و خشک است. کوه های اطراف شهر، تالاب میقان و دشت فراهان بر آب و هوای آن تأثیر می گذارند.
شهرستان اراک دارای سه بخش«مرکزی»،«ساروق» و «معصومیه»، شش شهر و 11 دهستان است.
اراک نسبت به بسیاری از شهرهای ایران شهر جوانی محسوب می شود. موقعیت ترابری اراک مهم ترین عامل توسعه این شهر در سال های اخیر بوده  است. اراک یکی از قطب های صنعتی ایران است که مقام چهارم را در بین شهرهای ایران از آن خود کرده است. این شهر هم چنین از لحاظ گوناگونی محصولات صنعتی مقام نخست و از لحاظ وجود صنایع مادر دومین شهر ایران است. اراک با دارا بودن تجهیزات انرژی کشور، بزرگ ترین کارخانه تولیدکننده ی آلومینیوم و بزرگ ترین معدن سدیم سولفات به  عنوان پایتخت صنعتی ایران شناخته شده  است. کارخانه ماشین سازی اراک از کارخانه  های قدیمی شهر محسوب می شود که بزرگ ترین تولیدکننده تجهیزات پتروشیمی و پالایشگاهی، صنایع نفت و گاز، ترابری، سیمان و معدن در ایران است. صنایع دستی از جمله صنعت قالی  بافی، به عنوان اصلی ترین کالای صادراتی این شهر، شهرت جهانی دارد.
مردم به زبان فارسی و با لهجه اراکی سخن می گویند. مردم شهر اراک عمدتاً مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند. اقلیتی از مسیحیان نیز در این شهر سکونت دارند.

برچسب‌ها

استان مرکزی شهرها

جاذبه گردشگری

  • بازار اراک

    بازار اراکمجموعه سرپوشیده بازار تاریخی اراک در بافت قدیمی و مرکزی شهر، در اوایل دوره ی قاجار یعنی در…

  • مسجد جامع ساوه

    مسجد جامع ساوهمسجد جامع ساوه از اولین مساجد ساخته شده در ایران است و به عنوان یکی از آثار ارزشمند…

  • غار چال‌نخجیر

    غار چال‌نخجیرغار چال‌نخجیر در دامنه و بر دیواره کوه تخت، در کنار پناهگاه حیات‌وحش «جاسب»، در نزدیکی روستاهای «کروگان»،…

  • چشمه آبگرم محلات

    چشمه آبگرم محلاتمحلات شهری از استان مرکزی است که از شمال با قم و آشتیان، از جنوب با اصفهان و…

  • خورهه

    خورهه«خورهه» سرزمینی باستانی است که در دهستانی به همین نام و در نزدیکی شمال خاوری شهرستان محلات استان…

  • دریاچه میقان

    دریاچه میقانتالاب «میقان» در کنار روستاهای «راهزان»، «ده نمک» و «طرمزد»، در 10 کیلومتری کوه «تخت زرد»، در نزدیکی…

  • جاسب

    جاسبدهستان ییلاقی«جاسب» یک سرزمین كوهستاني است که در نزدیکی سد پانزده خرداد و شمال شهر دلیجان استان مرکزی…

  • موزه ی چهار فصل

    موزه ی چهار فصلموزه­ ی چهار فصل (حمام چهار فصل)ِ اراک یکی از زیباترین آثار معماری و کاشیکاری ایران در قرون…

  • کلیسای مسروپ مقدس

    کلیسای مسروپ مقدس&nbsp;در محله‌ای قدیمی و ارمنی‌نشین، از شهر اراک، در انتهای خیابان دکتر نیسانیان (چمران)، کلیسای مسروپ مقدس قرار…

  • بقعه پیر مرادآباد

    بقعه پیر مرادآبادنقل است زمانی که شاپور ساسانی به قصد نبرد با دشمنان خود، در گذر از منطقه‌ای به نام…

سایر مطالب
  • بازار اراک

    بازار اراک

  • قنات های ایران

    قنات های ایران

  • محلات

    محلات

  • موزه ی چهار فصل

    موزه ی چهار فصل

  • کلیسای مسروپ مقدس

    کلیسای مسروپ مقدس

منبع: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی 

تگ‌های محتوایی
اجاره ویلا در آذربایجان شرقی اجاره ویلا در آذربایجان غربی اجاره ویلا در آزادشهر اجاره ویلا در اردبیل اجاره ویلا در اردبیل اجاره ویلا در ارومیه اجاره ویلا در اصفهان اجاره ویلا در اصفهان اجاره ویلا در البرز اجاره ویلا در البرز اجاره ویلا در ایذه اجاره ویلا در بندر انزلی اجاره ویلا در بهشهر اجاره ویلا در تبریز اجاره ویلا در تهران اجاره ویلا در تهران اجاره ویلا در جلفا اجاره ویلا در چالوس اجاره ویلا در چهارمحال و بختیاری اجاره ویلا در خراسان رضوی اجاره ویلا در خوزستان اجاره ویلا در رامسر اجاره ویلا در رشت اجاره ویلا در سوادکوه اجاره ویلا در شهرکرد اجاره ویلا در فیروزکوه اجاره ویلا در قزوین اجاره ویلا در کردان اجاره ویلا در کلیبر اجاره ویلا در کوهرنگ اجاره ویلا در کیش اجاره ویلا در گلستان اجاره ویلا در گیلان اجاره ویلا در لاهیجان اجاره ویلا در لردگان اجاره ویلا در مازندران اجاره ویلا در مشهد اجاره ویلا در نشتارود اجاره ویلا در نکا اجاره ویلا در نمک آبرود اجاره ویلا در نوشهر اجاره ویلا در هرمزگان اجاره ویلا در یزد اجاره ویلا در یزد اجاره هتل در آذربایجان شرقی اجاره هتل در آذربایجان غربی اجاره هتل در آزادشهر اجاره هتل در اردبیل اجاره هتل در اردبیل اجاره هتل در ارومیه
ورود یا ثبت نام برای ورود شماره همراه خود را وارد کنید
ثبت نام در سایت به منزله پذیرش قوانین و مقررات سایت میباشد مشاهده قوانین سایت