کاشان در شمال استان اصفهان و در میان دامنه کوه کرکس نطنز و دشت کویر قرار دارد. نواحی شمال و شرق کاشان را دشت کویر احاطه کرده است. این منطقه آب و هوایی گرم و بیابانی دارد.
شهرستان کاشان دارای چهار بخش«مرکزی»، «قمصر»، «برزک» و«نیاسر»، هفت شهر و نه دهستان است.
کاشان به دارالمومنین، شهر عقرب ها و دروازه کویر مشهور است. یکی از ارزنده ترین و باشکوه ترین بناهای تاریخی این شهر باغ فین کاشان است.
کاشان با قرارگیری بر روی شبکه سراسری راه های ایران و استقرار بر سر راه های ارتباطی اصلی شهرها و استانهای شرقی، شمالی و غربی با شهرها و استان های مرکزی، جنوبی و جنوب شرقی همواره از موقعیت ممتازی برخوردار بوده است. این شهر با دارا بودن کارخانجات فرش ماشینی و صنایع متعددی چون چینی، ملامین ، کاشی ، ریسندگی و ابزارآلات صنعتی یکی از قطب های صنعتی کشور به شمار می رود.

صنایع نساجی کاشان در گذشته بیشتر به شعربافی شامل مخمل بافی، زری بافی و حریربافی اختصاص داشت. در  سال 1402 شهر کاشان به عنوان شهر جهانی منسوجات سنتی ثبت شد. 

گلاب، فرش دستباف، مخمل، آثار باستانی و جاذبه های گردشگری متعدد این شهر مشهور است. گردشگری یکی از پایه های اقتصاد در این شهر است. کشاورزی نیز در این شهر رونق بسیاری دارد.
زبان مردم کاشان فارسی با لهجه کاشانی و مذهب مردم این شهر شیعه اثنی عشری است.

شهر اصفهان از جمله کلان شهرهای ایران است که از شرق به منطقه خشک بیابانی و نیمه بیابانی و از غرب به منطقه کوهستانی زاگرس محدود می گردد. این شهر در فاصله 414 کیلومتری جنوب پایتخت ایران و در ارتفاع 1575 متری از سطح دریای آزاد واقع شده است. این شهر با داشتن آب وهوای معتدل فصل های نسبتاً منظم دارد.
شهرستان اصفهان دارای شش بخش، چهارده شهر و نوزده دهستان است.
این شهر داراری آثار تاريخى و باستانى و فضاهاى طبيعى فراوان است و بعد از تهران و مشهد سومين شهر بزرگ ایران است و مبنایی تاریخی برای کشور ایران به شمار می رود.
اصفهان منطقه ای است که قدمت تاریخ آن با تاریخ تمدن و فرهنگ ایران برابر است. این شهر آثار بدیعی از همه دوره های تاریخی در خود دارد. اصفهان از معدود مراکز باستان شناسی ارزشمند است که در ردیف مناطق درجه یک جهان قرار داشته و بسیاری از آثار باستانی آن در لیست آثار تاریخی به ثبت رسیده است. اصفهان به  لحاظ قدمت و ارزش های ویژه هنری، اقتصادی، علمی، صنعتی، بازرگانی و گردشگری از جایگاه ممتازی در ایران برخوردار است.
نام اصفهان همیشه با زاینده رود همراه است. باغ شهر اصفهان یکی از شهرهای زیبای ایران است و همواره  “نصف جهان” خوانده شده است.
اصفهان به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم از دیرباز محوری استراتژیک برای حمل و نقل و مبادلات کالا به شمار  رفته و امروز نیز وارث تجارب هنری، صنعتی و تجاری گذشتگان است و کالاهای بسیاری از این استان به سایر نقاط ایران و جهان صادر می شود. بر این  اساس اصفهان از دیرباز به عنوان قطب صنعتی-تجاری کشور و هم چنین به عنوان یکی از نقاط تعیین کننده و تاثیرگذار اقتصادی مطرح بوده است. صنایع بزرگی چون ذوب آهن، صنایع خودروسازی، صنایع نظامی، صنایع هواپیماسازی، ساخت لوازم و تاسیسات گازی، مجتمع فولاد مبارکه، پالایشگاه، پلی اکریل و همچنین کارخانجات متعدد سرامیک، کاشی و سنگبری، معادن سنگ، صنایع نساجی و غیره از علل صنعتی شدن و اقتصاد قوی استان محسوب می شوند. هم چنین این شهر مهد صنایع دستی ایران نیز هست که بخش عظیمی از اقتصاد سنتی استان را به خود اختصاص داده و امروزه رونق زیادی در بخش جهانگردی ایجاد کرده است.
اصفهان همواره محل زندگی ملیت های گوناگون و دین ها و مذاهب مختلف به شمار  آمده و موجب مهاجرت پیروان ادیان گوناگون بوده است. این شهر محل زندگی معتقدین به مذاهب و ادیان متنوع نظیر اسلام، مسیحیت، یهودیت و زردتشتی است. مردم اصفهان به زبان فارسی و لهجه اصفهانی سخن می گویند. لهجه اصفهانی لهجه ای فارسی است که تفاوت های آوایی، واژگانی و گهگاه ساخت واژه ای در آن وجود دارد.

اصفهان شهر جهانی صنایع دستی

سال ثبت 1395

اصفهان، که به عنوان یکی از مهمترین شهرهای تاریخی ایران شناخته می‌شود قدمتش به هزاره سوم پیش از میلاد می‌رسد. این شهر که در مرکز ایران واقع شده، قبلا پایتخت کشور نیز بوده، چرا که برای پادشاهان نگهداری سربازان در نقطه مرکزی کشور اهمیت استراتژیک داشت. به همین دلیل نام آن سپاهان، محل سکونت سربازان است. در قرون مختلف نام‌های متفاوتی همچون: گبه، جی، سپاهان، سفاهان و سرانجام اصفهان بر این شهر نهاده‌اند. شهریت اصفهان در کناره‌های زاینده‌رود شکل گرفته، رودخانه ای با پل‌های تاریخی که شمال و جنوب این شهر را به هم متصل می‌کند. اصفهان با جمعیتی فراتر از دو ملیون نفر، سومین شهر پر جمعیت ایران است. اصفهانیان به مهمان نوازی معروف‌اند.
با وجود نقش مهم این شهر در تاریخ ایران، بیشتر معروفیت اصفهان مدیون هنر آن است. این شهر با فرهنگی غنی از قرن دوازدهم میلادی مورد توجه هنرمندان بوده است. با وجود اینکه این شهر رو به صنعتی شدن می‌رود اما همچنان این صنایع دستی است که به آن شخصیتی بی‌مانند داده است. اصفهان نخستین شهر ایرانی حاضر در لیست “شهرهای جهانی صنایع دستی” بوده است. دلیل آن هنرهای گسترده و متفاوتی است که تا کنون بیش از صد و سی رشته آن به ثبت رسیده است. میناکاری، فیروزه کوبی، زری بافی، مخمل بافی، مشبک فلزی، احجام فلزی، سماور سازی، نازک بری فلز، قلمکاری، سفالگری (شهرضا)، نازک بری چوب و منبت کاری برخی از مهمترین آنهاست.

همدان، اولين پايتخت نخستين تشکيلات حکومتي در ايران بوده، که در آن دوره هگمتانه ناميده مي‌شده‌است.آثار مکشوفه از تپه باستاني هگمتانه و نيز کتيبه‌هاي گنج نامه آثاري از آن زمان مي‌باشند.موقعيت استان همدان از نظر اقليمي وطبيعي كه آن را جهت فعاليتهاي كشاورزي ودامداري مناسب نموده  و سبب شده اين منطقه محل استقرار ونشو و نماي تمدنهاي باستاني باشد .وجود تعداد قابل ملاحظه اي از تپه های باستاني ماقبل تاريخ در نقاط مختلف استان دليل بر اثبات اين مدعا است .نتايج مطالعات وكاوشهاي تپه گيان نهاوند نشان ميدهد كه مردمان ساكن در استان در 6هزار سال پيش از فرهنگ وتمدن نسبتاً پيش رفته اي برخوردار بوده اند چنانچه ظروف سفالين منقوش بدست آمده از آنان از لحاظ هنري وصنعتي در سطح والايي قراردارد .همچنين كاوشها وبررسيهاي مختصر صورت گرفته بر روي تپه هاي باستاني نقاط مختلف استان نشان دهنده گسترش تمدنهاي پيش از تاريخ در نقاط مختلف واستمرار آنها طي چندين هزارسال مي باشد

شهر همدان شهری کوهستانی است و در ارتفاع 1818 متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر در دامنه رشته کوه الوند قرار دارد و تا مرزهای شرقی استان همدان کشیده شده  است. تابستان همدان معتدل و زمستان طولانی، سرد و برفی دارد.
شهرستان همدان دارای دو بخش«مرکزی» و «شراء»، چهار شهر و نه دهستان است.
این شهر یکی از مهم ترین شهرهای تاریخی- فرهنگی و توریستی ایران است. آرامگاه بوعلی سینا نماد این شهر به شمار می رود. محوطه بزرگ میدان مرکزی شهر همدان به لحاظ طراحی با نقشه شعاعی مشهور است و در نوع خود در جهان کم نظیر است. کارخانجات، شهرک های صنعتی و صنعت گردشگری اقتصاد شهر را تشکیل می دهند. این شهر به واسطه وجود مراکز تاریخی، باستانی، مذهبی و طبیعی و صنایع دستی نظیر سفال، سرامیک، چرم، فرش، گلیم و جاجیم از مراکز جذب گردشگران است.
زبان مردم همدان، فارسی پهلوی با لهجه همدانی است. زبان های ترکی، کردی و لری نیز در همدان رواج دارند. بیشتر مردم همدان شیعه اثنی عشری هستند.

شهر اردبیل در جنوب غربی دریای خزر، در میان دشتی وسیع در دامنه کوه سبلان، که از زیباترین قله های جهان و دامنه آن از دیدنی ترین کوهپایه های آسیا به شمار می رود، و رشته کوههای تالش که در امتداد سلسله جبال البرز هستند قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا 1350 متر و در 40 کیلومتری مرز ایران و جمهوری آذربایجان قرار دارد. اردبیل یک شهر کوهستانی و دارای آب وهوای سردسیر و بهار و تابستان معتدل و خنک است.
شهرستان اردبیل دارای سه بخش«مرکزی»، «ثمرین» و«هیر»،  دو شهر  و ده دهستان است.

نام شهر اردبيل نخستين‌بار در لوحه‌هاي گلي سومريان در 5 هزار سال پيش در شهر نيپورباستاني به عنوان شهري كوهستاني و بصورت اراتا آورده شده است و ساكنين اوليه اين شهر اقوام اراتتايي باستان بوده‌اند.اين شهر به نام‌هاي دارالارشاد، دارالملك، دارلعفران، دارالامان و شهر مقدس (به علت وجود مدفن اجداد صفوي) ملقب بوده است و در دوره‌هاي مختلف مركز ايالت آذربايجان بوده و به علت قرار داشتن در مسير جاده ابريشم از رونق اقتصادي بسياري برخوردار بوده است.اين شهر در 30 كيلومتري مرز ايران و جمهوري آذربايجان قرار دارد

این شهر به  لحاظ ویژگی های زمین شناختی یکی از مهم ترین کانون های آب معدنی و آب گرم و چشمه هایی با خاصیت درمانی است که وجود آن ‍ها این شهر را به یکی از مقصدهای گردشگری تبدیل کرده و منبع اقتصادی مناسبی در اختیار مردم گذاشته است. هم چنین این شهر به عنوان اولین شهر مجهز لوله کشی آب شرب شناخته شده است.
شهر اردبیل نقش سیاسی، صنعتی ، تجاری، تاریخی و طبیعی عمده ای در استان دارد. اقتصاد اغلب مردم روستاهای این شهر بر پایه کشاورزی و دامپروری است و عشایر این منطقه نقش مهمی در تامین فرآورده های دامی و صنایع دستی استان دارند.
آب‌وهواي شهرستان اردبيل در بهار و تابستان معتدل خنك و مطبوع است. روده‌هاي مهم اردبيل قره‌سو، باليقلوچاي (رودخانه ماهي‌دار) قوري‌چاي، ننه كران‌چاي، ترك‌چاي، گلمغان و هيرچاي مي‌باشد.محصولات كشاورزي و دامي: عسل، گندم، جو، سيب‌زميني، تخم چغندرقند، محصولات علوفه‌اي، لبنيات، ميوه‌هاي درختي، حبوبات و دانه‌هاي روغني
صنايع‌دستي: گليم، جاجيم، شال، ورني، مسند، سفالگري، صنايع چوب مانند معرق، منبت و خراطي، مصنوعات چرمي و قاليبافي (قاليچه قوباي اردبيل بسيار معروف است)
سوغاتي‌هاي اردبيل: سرشير، كره، عسل، حلواي سياه، آبنبات، شيريني‌هاي محلي و تخمه آفتابگردان.
غذاهاي محلي: آش دوغ، پيچاق قيمه، كوفته، لونگي، خشيل، هرا، قويماق، تورشي قورمه، ساج‌ايچي، سبزي‌قورمه، سوغان‌سو، اوماج‌آشي، يارماآشي، بوزباش، قاتيق‌خوروشي، تاس‌كابابي، چيغيرتما، ساري حالوا، تر حالوا، زنجبيل حالواسي، قيساوا، قيقائاق و…

این شهر دارای حداقل تنوع قومیتی است، به طوری که در سطح استان به جز ترک ها فقط سه قوم دیگر به نام های تات، طالش و کرد سکونت دارند. ترکی آذری زبان عموم مردم این شهر و مذهب اکثر مردم اردبیل شیعه است.

شیراز از شهرهای بزرگ ایران است و در بخش مرکزی استان فارس و در ارتفاع 1486 متری از سطح دریا قرار دارد. این شهر در منطقه کوهستانی زاگرس، که از لحاظ سوق الجیشی و حفظ شهر اهمیت ویژه ای دارد، واقع شده و آب و هوای آن معتدل است.
شهرستان شیراز دارای سه بخش«ارژن»، «زرقان» و «مرکزی»، شش شهر و دوازده دهستان است..
نام شیراز در کتیبه های هخامنشی تخت جمشید آورده شده است. این شهر به  عنوان یکی از مهم ترین مراکز گردشگری و توریستی ایران شناخته می شود. شیراز ششمین شهر پرجمعیت ایران، پایتخت فرهنگی ایران، دومین شهر ادبی جهان و سومین شهر مذهبی ایران به واسطه وجود حرم اهل بیت (ع) است. این شهر به عنوان شهر شعر، شراب و گل شناخته شده  است. هم چنین این شهر آرامگاه شاعرانی هم چون حافظ و سعدی را در خود جای داده و به سبب جاذبه های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی فراوان بخش مهمی از تاریخ تمدن کهن و بزرگ ایران را دربرگرفته و همواره گردشگران زیادی را به سوی خود فرا می خواند.
ساختار اجتماعی و اقتصادی این شهر به واسطه مرکزیت نسبی  آن در منطقه زاگرس جنوبی و واقع بودن در یک منطقه به نسبت حاصلخیز به محلی برای مبادلات محلی کالا بین کشاورزان، یکجانشینان و عشایران هم چون عشایر ایل قشقایی تبدیل شده است. همچنین این شهر در مسیر راه های تجاری به بنادر جنوب ایران مانند بوشهر بوده که البته این نقش با احداث شبکه راه آهن به بنادر دیگر ایران کم رنگ شده است. مرکزیت ادارای و نظامی این شهر نیز باعث رونق آن شده است. وجود صنایع و کارخانجات مهم و متعدد، کشاورزی و صنایع دستی نفیس همواره بخش مهمی از اقتصاد شیراز و حومه آن را تشکیل می دهد.
مردم شیراز به زبان فارسی با لهجه شیرازی سخن می گویند و بیشتر آنان دارای مذهب شیعه هستند.

شهر جهانی صنایع دستی

سال ثبت 1398 

شهر زیبای شیراز ملقب به شهر شعر، و شهر نارنج و ترنج، در بهمن 1398پس از بررسی­های شورای جهانی صنایع­دستی به فهرست یونسکو برای شهرهای جهانی صنایع­دستی افزوده شد. پایتخت باصفای استان فارس یکی از کلان شهرهای ایران است که به­واسطۀ تعدد جاذبه­های تاریخی، فرهنگی، ادبی، مذهبی و طبیعی سال­هاست به یکی از پربازدیدترین و محبوب­ترین مقاصد گردشگری بدل شده است. نخستین شواهد تاریخی در خصوص این شهر از اهمیت و مرکزیت آن در دوران ساسانی خبر می­دهند.و پس از آن، در دوره­های مختلف اسلامی شاهد تداوم این حضور برجسته در منابع ادبی و تاریخی هستیم. جای شگفتی نیست که نام شیراز در تاریخ همواره با مفاهیم هنر، فرهنگ و صلح و صفا قرین بوده است. همین صفات شیراز را به یکی از معدود شهرهایی بدل کرد که هم از تهاجم و قتل عام مغولان در امان ماند و هم از یورش تیمور لنگ. دوران زندیه با گزینش شیراز به­عنوان پایتخت و برپایی مجموعه­های عظیم فرهنگی با حمایت حکمرانی عادل و محبوب، بر شکوه و جلال این شهر افزود. مجموعۀ وکیل از مهم­ترین مجموعه بناهای عمومی زندیه در این شهر است که امروزه می­توانیم در بازار آن نشانی از انواع صنایع­دستی­های شیراز بگیریم. آثار صنایع­دستی این شهر به حدی متنوع است که نمی­توان آن را شهری تک­رشته­ای در این حوزه معرفی کرد و تولید محصولات صنایع­دستی در تمامی این رشته­های با رعایت شاخصه­های کیفیت، اصالت، پیشینۀ تاریخی، مرغوبیت، نوآوری و خلاقیت نشان از عنایت خاص هنرمندان و صنعتگران این خطه از ایران زمین به هنرهای دستی و پیوند عمیق تولیدات دست­ساز در این منطقه با حیات فردی و اجتماعی مردمان خونگرم آن دارد. تولیدات چوبی از جمله خاتم­سازی، که شاید بیش از تمامی هنرها در شیراز مشهور است، معرق­کاری، منبت­کاری چوب، صنایع­دستی سفالی و سرامیکی، از جمله سفالگری، کاشی معرق، کاشی هفت­رنگ، هنرهای فلزی از جمله نقره­کاری و قلمزنی، دست­بافته­هایی چون گلیم و گبه، حصیر و بوریا، در کنار شیشه­گری سنتی با پیشینۀ وسیع تاریخی، نمدمالی، گچبری، گیوه­بافی و نیز نگارگری که از دیربار نام این شهر را در میان مکاتب نقاشی ایران برجسته کرد، شیراز را در کنار سه شهر و روستای دیگر در ایران شایستۀ حضور در فهرست شهرهای جهانی صنایع­دستی در سال 2020 کرد.

شهر تهران پایتخت ایران است و در دامنه های جنوبی رشته کوه های البرز و در ارتفاع ۹۰۰ تا ۱۸۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد. تهران از شمال به نواحی کوهستانی و از جنوب به نواحی کویری منتهی شده و به دلیل وسعت و گستردگی آب وهوای آن در جنوب و شمال متفاوت است. نواحی شمالی دارای آب وهوای سرد و خشک و نواحی جنوبی دارای آب وهوای گرم و خشک هستند.

شهرستان تهران دارای سه بخش «کن»، «مرکزی» و «آفتاب»، سه شهر«تهران»، «بومهن» و «پردیس» و چهار دهستان است.

میدان آزادی از گذشته تا کنون در کنار برج میلاد جلوه ای از معماری قدیم و مدرن را در این شهر تداعی می­کنند. شهر تهران پرجمعیت ترین شهر ایران است و یکی از مراکز اصلی شهرنشینی در ایران و جهان محسوب می شود. این شهر بزرگ ترین و مهم ترین شهر ایران است و به لحاظ مساحت یکی از کلان شهرهای جهان به شمار می آید.

تهران مرکز همه امور در ایران است: مرکز حکومت، سیاست، اقتصاد، فرهنگ،کار، تجارت، تاریخ، علم، صنعت، تولید و غیره است و این موضوع دلیل مهاجرپذیری و افزایش جمعیت این کلان شهر است. به دلیل جایگاه آن به عنوان پایتخت نمودهای مدرنیته زودتر از شهرهای دیگر در آن جلوه گر شده است.

با توجه به ساختار شهر و قرارگیری در دامنه کوه البرز و قله دماوند، بلندترین قله آتشفشانی ایران، این شهر از جاذبه های منحصربه فرد و منظره های بدیع طبیعی برخوردار است و هم چنین به سبب پیشینه تاریخی یکی از مهم ترین مقاصد گردشگری ایران محسوب می شود. مردم تهران با زبان فارسی و لهجه تهرانی سخن می گویند. در این شهر افرادی از فرق و مذاهب گوناگون در کنار هم زندگی می کنند.