شهر تبریز یکی از شهرهای بزرگ و قدیمی ایران است و در دامنه کوه سهند (آتشفشان خاموش) واقع شده است. این شهر از سمت شمال، جنوب و شرق به کوهستان و از سمت غرب به زمین های هموار و شوره زارهای تلخه رود محدود می شود و به شکل یک چاله نسبتاً بزرگ و یا یک جلگه بین کوهی با طبیعت زیبا درآمده است. ارتفاع این شهر از سطح دریا بین 1350 تا 1550 متر در نقاط مختلف آن متغیر است. آب وهوای تبریز در زمستان ها بسیار سرد و در تابستان ها خشک و گرم است.
شهرستان تبریز دارای دو بخش به نام های مرکزی و خسروشاه، سه نقطه شهری به نام های تبریز، سردرود و خسروشاه و هفتاد و پنج آبادی است.

تبریز پرجمعیت ترین شهر استان آذربایجان شرقی و از پرجمعیت ترین و بزرگ ترین شهرهای شمال غرب ایران است. پس از بهره برداری از آزادراه تبریز- زنجان میزان مسافرپذیری تبریز رو به فزونی نهاد و این شهر پس از مشهد به عنوان دومین شهر مسافرپذیر ایران مطرح گردید.
نماد این شهر ارگ تبریز است. تبریز شهری است که در طول جاده ابریشم غرب را به شرق پیوند داده و دروازه مشرق زمین خوانده شده است و به سبب موقعیت مناسب از گذشته تاکنون یکی از مراکز مهم تجاری، صنعتی، اقتصادی و فرهنگی در سطح ایران محسوب شده است. این شهر به دلیل شرایط خاص جغرافیایی از اهمیت بالای اقتصادی و سیاسی برخوردار است و به دلیل جذب سرمایه های کلان بخش خصوصی، به عنوان مهد سرمایه گذاری ایران شناخته می شود؛ تبریز به مدت پنج سال متوالی دارنده رتبه نخست جذب سرمایه در بین شهرهای ایران است.
این شهر دومین شهر صنعتی ایران پس از تهران است و به دلیل صنعتی بودن یکی از مهم ترین شهرهای مهاجرپذیر کشور محسوب می شود. هم چنین این شهر رتبه دوم برج سازی را در بین شهرهای ایران داراست. تبریز قطب اداری، ارتباطی، بازرگانی، سیاسی، صنعتی، فرهنگی و نظامی منطقه آذربایجان است. تولیدات عمده صنعتی در این منطقه، مواد غذایی، مواد شیمیایی، کانی غیرفلزی، فلزات اساسی، ماشین آلات نساجی و فرش هستند. کارخانه های بزرگ صنعتی با ایجاد و تمرکز بر صنایع سنگین و تولید ماشین آلات و تجهیزات تبریز را به یکی از قطب های صنعتی کشور تبدیل نموده است. در زمینه صنعت چرم نیز تبریز جزء پیشتازان است. تبریز مدت هاست که مرکز هنر و صنایع دستی بوده است. فرش دست باف تبریز و مراغه به علت طراحی ویژه و کیفیت بالا دارای شهرت جهانی هستند و صادرات آن ها یکی از منابع قابل توجه ارزی به شمار می آید.
زبان مردم شهرستان تبریز ترکی آذری است. شهر تبریز نخستین پایتخت جهان تشیع بوده و بیشتر مردم این شهرستان شیعه اثنی عشری هستند.

شهر جهانی فرش

سال ثبت 2015

شهر تبریز، مرکز استان آذربایجان شرقی نقش مهمی در تاریخ ایران داشته است. این شهر که در شمال غربی ایران واقع شده، مهمترین شهر بازرگانی منطقه خود به خصوص در روابط تجاری ایران و غرب می­باشد.

تبریز چندین بار پایتخت ایران بوده و با حدود یک و نیم ملیون نفر ساکن، اکنون ششمین شهر پر جمعیت ایران است. بخش اعظم ساکنان این شهر ترکهای آذری هستند که به ترکی آذری تکلم می­کنند و غالبا مسلمان هستند. آب و هوای آن استپی خشک است که تابستان­ها گرم و خشک و زمستان­ها سرد است. قدمت تبریز به هزاران سال قبل می­رسد، هرچند بخاطر وقوع زلزله­های متعدد و تخریب آثار، نمی­توان عمر آن را به طور دقیق حدس زد. شهر تبریز تاریخی پر فراز و نشیب دارد که شامل دوران­ متعدد اشغال و سپس شکوفایی است، چرا که آذری­ها به سخت­کوشی در تجارت، صنعت، کشاورزی و هنر مشهورند.

تبریز به عنوان پایتخت گردشگری اسلامی در سال 2018 انتخاب شده است.

از میان هنرهای گوناگون صنایع دستی تبریز، این شهر بیشتر بخاطر فرش­هایش مطرح است. فرش تبریز در سال 2015 در فهرست جهانی شهرهای جهانی صنایع دستی قرار گرفت. هنر بافت فرش از زمان صفویه شکوفا شد و از زمان قاجار، صادرات فرش به کشورهای غربی رونق گرفت که این رویه در دوران پهلوی نیز ادامه یافت و اکنون نیز فرش از جمله مهمترین محصولات صادراتی صنایع دستی ایران است.

شهر سمنان در 216 کیلومتری شرق تهران در دامنه جنوبی رشته کوه های البرز واقع شده است. این شهر در شمال دشت کویر در راه تهران به خراسان و در ارتفاع 1164متری از سطح دریا قرار دارد. سمنان دارای آب و هوای خشک و معتدل است.
شهرستان سمنان دارای یک بخش«مرکزی»، یک شهر و یک دهستان است.
در سمنان مجموعه ای از زیبایی های طبیعی و مناظر بدیع از جاذبه های کویری و کوهستانی وجود دارد. تنوع اقلیم این منطقه در کنار صنعت و معادن متعدد منجر به پیدایش هنرهای بومی و صنایع دستی مرغوبی نظیر سفال، دست بافته های ابریشمی و قالی شده و به رونق اقتصادی منطقه کمک کرده است. این شهر علاوه بر زیبایی های طبیعی سابقه تاریخی چند هزار ساله دارد که به دلیل واقع شدن در گذر حوادث تاریخ، لشکرکشی ها و مهاجرت های بین شرق و غرب اهمیت فراوانی دارد و آثار باستانی دیرینه، بافت قدیم، آب انبارها، قنات هایی با معماری منحصر به فرد و متعدد آن از جاذبه های گردشگری ایران است. سمنان همواره به عنوان مهد و زادگاه بزرگان دین و علم شهره بوده و یکی از شهرهای معروف ایران در زمینه کاهش بی سوادی است.
مردم سمنان به زبان سمنانی سخن می  گویند. مذهب بیشتر مردم این شهر شیعه است.

شهر سنندج در دشت قشلاقِ منطقه کوهستانی زاگرس در جنوب استان کردستان واقع شده و در ارتفاع 1450 تا 1538 متری از سطح دریا قرار دارد. آب و هوای این شهر سرد و نیمه خشک است.
شهرستان سنندج دارای چهار بخش«کلاترزان»، «مرکزی»، «سیروان» و «حسین آباد»، دو شهر و 12 دهستان است.
نیروگاه، مجتمع پتروشیمی، صنایع نساجی، کفاشی، چرم سازی، کاغذسازی، تولیدات شیمیایی، تولیدات برق و الکترونیک، تولید فلز، تولیدات کانی غیرفلزی، فرآورده های غذایی و داروسازی از جمله صنایع شهرستان سنندج هستند. در این شهرستان معادن بسیاری نیز وجود دارد که به علت مرغوبیت جنبهی صادراتی دارند. سد مخزنی وحدت (قشلاق) در ده کیلومتری شمال شهر بر رودخانه قشلاق احداث شده که دریاچه وحدت را به وجود آورده  است و آب آشامیدنی اهالی سنندج را تأمین می کند. کشاورزی و دامپروری، علاوه بر صنعت، اقتصاد مردم سنندج را تشکیل می دهند. ابنیه تاریخی، مساجد و عمارات، بازار قدیمی، صنایع دستی، فرش بسیار ظریف و تک پود با گره متقارن و معروف به قالی سنه، لباس، موسیقی، رقص، صنایع چوبی نفیس با شهرت و اعتبار جهانی در کنار طبیعت زیبا از جاذبه های گردشگری این شهر به شمار می روند. مراسم عرفانی دراویش در این شهر نیز یکی دیگر از جاذبه های گردشگری است.
ساکنان سنندج کرد زبان  هستند و با لهجه کردی اردلانی سخن می گویند. دین مردم سنندج اسلام و بیشتر آن ها پیرو مذهب تسنن از شاخه شافعی و درصدی نیز پیرو مذهب تشیع هستند. اقلیت های مذهبی دیگر نیز در این شهر سکونت دارند.

شهر قشم درشرق جزیره قشم در ارتفاع شش متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر از شمال به شهر بندرعباس، مرکز بخش خمیر و قسمتی از شهرستان بندر لنگه، از شمال شرقی به جزیره هرمز، از شرق به جزیره لارک، از جنوب به جزیره هنگام و از جنوب غربی به جزایر تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی محدود می شود. قشم در گروه سرزمین های گرم و خشک با رطوبت نسبی بسیار بالا قرار دارد.
شهرستان قشم دارای سه بخش«شهاب»، «مرکزی» و«هرمز»، چهار شهر و هفت دهستان است.
قشم دومین جزیره بزرگ خلیج فارس بعد از بحرین و بزرگ ترین جزیره غیرمستقل دنیا است که از موقعیت سوق الجیشی مناسبی برخوردار است. موقعیت مهم استراتژیک آن به دلیل وجود پایگاه اصلی توسعه منطقه آزاد تجاری-صنعتی، بازار پر رونق و ورود کالاهای بسیار مهم از کشورهای حاشیه خلیج فارس، بنادر اختصاصی و ویژه مربوط به امور خدمات به کشتی های تجاری و صیادان و خدمات گردشگری است.
جزیره قشم بیشترین سواحل و کرانه ها را در بین جزایر خلیج فارس به خود اختصاص می دهد. سواحل صخره ای، ماسه ای و گلی و جنگل های حرا تنوع سواحل قشم را نشان می دهد که زیستگاه لاک پشت ها، دلفین ها و گونه های دیگر جانوری است. تنها مزرعه پرورش تمساح ایران نیز در این جزیره زیبا وجود دارد.
زبان اصلی مردم قشم فارسی با گویش بندری است. به طور کلی زبان محلی قشمی، آمیزشی از زبان های عربی، فارسی، بندری، هندی و انگلیسی است. مردم شهرستان قشم مسلمان و بیشتر آنان پیرو مذهب تسنن (شافعی) هستند.

کاشان در شمال استان اصفهان و در میان دامنه کوه کرکس نطنز و دشت کویر قرار دارد. نواحی شمال و شرق کاشان را دشت کویر احاطه کرده است. این منطقه آب و هوایی گرم و بیابانی دارد.
شهرستان کاشان دارای چهار بخش«مرکزی»، «قمصر»، «برزک» و«نیاسر»، هفت شهر و نه دهستان است.
کاشان به دارالمومنین، شهر عقرب ها و دروازه کویر مشهور است. یکی از ارزنده ترین و باشکوه ترین بناهای تاریخی این شهر باغ فین کاشان است.
کاشان با قرارگیری بر روی شبکه سراسری راه های ایران و استقرار بر سر راه های ارتباطی اصلی شهرها و استانهای شرقی، شمالی و غربی با شهرها و استان های مرکزی، جنوبی و جنوب شرقی همواره از موقعیت ممتازی برخوردار بوده است. این شهر با دارا بودن کارخانجات فرش ماشینی و صنایع متعددی چون چینی، ملامین ، کاشی ، ریسندگی و ابزارآلات صنعتی یکی از قطب های صنعتی کشور به شمار می رود.

صنایع نساجی کاشان در گذشته بیشتر به شعربافی شامل مخمل بافی، زری بافی و حریربافی اختصاص داشت. در  سال 1402 شهر کاشان به عنوان شهر جهانی منسوجات سنتی ثبت شد. 

گلاب، فرش دستباف، مخمل، آثار باستانی و جاذبه های گردشگری متعدد این شهر مشهور است. گردشگری یکی از پایه های اقتصاد در این شهر است. کشاورزی نیز در این شهر رونق بسیاری دارد.
زبان مردم کاشان فارسی با لهجه کاشانی و مذهب مردم این شهر شیعه اثنی عشری است.

شهر اصفهان از جمله کلان شهرهای ایران است که از شرق به منطقه خشک بیابانی و نیمه بیابانی و از غرب به منطقه کوهستانی زاگرس محدود می گردد. این شهر در فاصله 414 کیلومتری جنوب پایتخت ایران و در ارتفاع 1575 متری از سطح دریای آزاد واقع شده است. این شهر با داشتن آب وهوای معتدل فصل های نسبتاً منظم دارد.
شهرستان اصفهان دارای شش بخش، چهارده شهر و نوزده دهستان است.
این شهر داراری آثار تاريخى و باستانى و فضاهاى طبيعى فراوان است و بعد از تهران و مشهد سومين شهر بزرگ ایران است و مبنایی تاریخی برای کشور ایران به شمار می رود.
اصفهان منطقه ای است که قدمت تاریخ آن با تاریخ تمدن و فرهنگ ایران برابر است. این شهر آثار بدیعی از همه دوره های تاریخی در خود دارد. اصفهان از معدود مراکز باستان شناسی ارزشمند است که در ردیف مناطق درجه یک جهان قرار داشته و بسیاری از آثار باستانی آن در لیست آثار تاریخی به ثبت رسیده است. اصفهان به  لحاظ قدمت و ارزش های ویژه هنری، اقتصادی، علمی، صنعتی، بازرگانی و گردشگری از جایگاه ممتازی در ایران برخوردار است.
نام اصفهان همیشه با زاینده رود همراه است. باغ شهر اصفهان یکی از شهرهای زیبای ایران است و همواره  “نصف جهان” خوانده شده است.
اصفهان به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم از دیرباز محوری استراتژیک برای حمل و نقل و مبادلات کالا به شمار  رفته و امروز نیز وارث تجارب هنری، صنعتی و تجاری گذشتگان است و کالاهای بسیاری از این استان به سایر نقاط ایران و جهان صادر می شود. بر این  اساس اصفهان از دیرباز به عنوان قطب صنعتی-تجاری کشور و هم چنین به عنوان یکی از نقاط تعیین کننده و تاثیرگذار اقتصادی مطرح بوده است. صنایع بزرگی چون ذوب آهن، صنایع خودروسازی، صنایع نظامی، صنایع هواپیماسازی، ساخت لوازم و تاسیسات گازی، مجتمع فولاد مبارکه، پالایشگاه، پلی اکریل و همچنین کارخانجات متعدد سرامیک، کاشی و سنگبری، معادن سنگ، صنایع نساجی و غیره از علل صنعتی شدن و اقتصاد قوی استان محسوب می شوند. هم چنین این شهر مهد صنایع دستی ایران نیز هست که بخش عظیمی از اقتصاد سنتی استان را به خود اختصاص داده و امروزه رونق زیادی در بخش جهانگردی ایجاد کرده است.
اصفهان همواره محل زندگی ملیت های گوناگون و دین ها و مذاهب مختلف به شمار  آمده و موجب مهاجرت پیروان ادیان گوناگون بوده است. این شهر محل زندگی معتقدین به مذاهب و ادیان متنوع نظیر اسلام، مسیحیت، یهودیت و زردتشتی است. مردم اصفهان به زبان فارسی و لهجه اصفهانی سخن می گویند. لهجه اصفهانی لهجه ای فارسی است که تفاوت های آوایی، واژگانی و گهگاه ساخت واژه ای در آن وجود دارد.

اصفهان شهر جهانی صنایع دستی

سال ثبت 1395

اصفهان، که به عنوان یکی از مهمترین شهرهای تاریخی ایران شناخته می‌شود قدمتش به هزاره سوم پیش از میلاد می‌رسد. این شهر که در مرکز ایران واقع شده، قبلا پایتخت کشور نیز بوده، چرا که برای پادشاهان نگهداری سربازان در نقطه مرکزی کشور اهمیت استراتژیک داشت. به همین دلیل نام آن سپاهان، محل سکونت سربازان است. در قرون مختلف نام‌های متفاوتی همچون: گبه، جی، سپاهان، سفاهان و سرانجام اصفهان بر این شهر نهاده‌اند. شهریت اصفهان در کناره‌های زاینده‌رود شکل گرفته، رودخانه ای با پل‌های تاریخی که شمال و جنوب این شهر را به هم متصل می‌کند. اصفهان با جمعیتی فراتر از دو ملیون نفر، سومین شهر پر جمعیت ایران است. اصفهانیان به مهمان نوازی معروف‌اند.
با وجود نقش مهم این شهر در تاریخ ایران، بیشتر معروفیت اصفهان مدیون هنر آن است. این شهر با فرهنگی غنی از قرن دوازدهم میلادی مورد توجه هنرمندان بوده است. با وجود اینکه این شهر رو به صنعتی شدن می‌رود اما همچنان این صنایع دستی است که به آن شخصیتی بی‌مانند داده است. اصفهان نخستین شهر ایرانی حاضر در لیست “شهرهای جهانی صنایع دستی” بوده است. دلیل آن هنرهای گسترده و متفاوتی است که تا کنون بیش از صد و سی رشته آن به ثبت رسیده است. میناکاری، فیروزه کوبی، زری بافی، مخمل بافی، مشبک فلزی، احجام فلزی، سماور سازی، نازک بری فلز، قلمکاری، سفالگری (شهرضا)، نازک بری چوب و منبت کاری برخی از مهمترین آنهاست.

همدان، اولين پايتخت نخستين تشکيلات حکومتي در ايران بوده، که در آن دوره هگمتانه ناميده مي‌شده‌است.آثار مکشوفه از تپه باستاني هگمتانه و نيز کتيبه‌هاي گنج نامه آثاري از آن زمان مي‌باشند.موقعيت استان همدان از نظر اقليمي وطبيعي كه آن را جهت فعاليتهاي كشاورزي ودامداري مناسب نموده  و سبب شده اين منطقه محل استقرار ونشو و نماي تمدنهاي باستاني باشد .وجود تعداد قابل ملاحظه اي از تپه های باستاني ماقبل تاريخ در نقاط مختلف استان دليل بر اثبات اين مدعا است .نتايج مطالعات وكاوشهاي تپه گيان نهاوند نشان ميدهد كه مردمان ساكن در استان در 6هزار سال پيش از فرهنگ وتمدن نسبتاً پيش رفته اي برخوردار بوده اند چنانچه ظروف سفالين منقوش بدست آمده از آنان از لحاظ هنري وصنعتي در سطح والايي قراردارد .همچنين كاوشها وبررسيهاي مختصر صورت گرفته بر روي تپه هاي باستاني نقاط مختلف استان نشان دهنده گسترش تمدنهاي پيش از تاريخ در نقاط مختلف واستمرار آنها طي چندين هزارسال مي باشد

شهر همدان شهری کوهستانی است و در ارتفاع 1818 متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر در دامنه رشته کوه الوند قرار دارد و تا مرزهای شرقی استان همدان کشیده شده  است. تابستان همدان معتدل و زمستان طولانی، سرد و برفی دارد.
شهرستان همدان دارای دو بخش«مرکزی» و «شراء»، چهار شهر و نه دهستان است.
این شهر یکی از مهم ترین شهرهای تاریخی- فرهنگی و توریستی ایران است. آرامگاه بوعلی سینا نماد این شهر به شمار می رود. محوطه بزرگ میدان مرکزی شهر همدان به لحاظ طراحی با نقشه شعاعی مشهور است و در نوع خود در جهان کم نظیر است. کارخانجات، شهرک های صنعتی و صنعت گردشگری اقتصاد شهر را تشکیل می دهند. این شهر به واسطه وجود مراکز تاریخی، باستانی، مذهبی و طبیعی و صنایع دستی نظیر سفال، سرامیک، چرم، فرش، گلیم و جاجیم از مراکز جذب گردشگران است.
زبان مردم همدان، فارسی پهلوی با لهجه همدانی است. زبان های ترکی، کردی و لری نیز در همدان رواج دارند. بیشتر مردم همدان شیعه اثنی عشری هستند.